स इदानीमहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः। यौवने च तदासीन्मे बलमप्रतिमं परम्
आता मी म्हातारा झालो आहे, उडी मारण्याची माझी ताकद मंदावली आहे; पण तरुणपणी माझं बळ अतुलनीय आणि श्रेष्ठ होतं.
सम्प्रत्येतावदेवाद्य शक्यं मे गमने स्वतः। नैतावता च संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति
आता सध्या मी फक्त इतकंच अंतर जाऊ शकतो; पण एवढ्याने हे काम पूर्ण होणार नाही.
अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा। अनुमान्य तदा प्राज्ञो जाम्बवन्तं महाकपिः
मग उत्तम हेतूने, अंगदाने जांबुवंतांचा सल्ला घेऊन पुढे बोलायला सुरुवात केली.
अहमेतद् गमिष्यामि योजनानां शतं महत्। निवर्तने तु मे शक्तिः स्यान्न वेति न निश्चितम्
मी स्वतः शंभर योजनांचं हे मोठं अंतर जाऊ शकतो; पण परत यायला माझ्यात शक्ती राहील की नाही, हे निश्चित सांगता येत नाही.
तमुवाच हरिश्रेष्ठं जाम्बवान् वाक्यकोविदः। ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम
त्याला, वानरांमधील श्रेष्ठ आणि बोलण्यात कुशल जांबुवंत म्हणाला, "तुझ्यात हे अंतर पार करण्याची ताकद आहे, हे सर्वांना माहीत आहे, वानर-ऋक्षांमधील श्रेष्ठा."
कामं शतसहस्रं वा नह्येष विधिरुच्यते। योजनानां भवान् शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम्
तू खरं तर शंभर हजार योजनंही जाऊन परत येऊ शकतोस; पण असं करणं योग्य नाही.
नहि प्रेषयिता तात स्वामी प्रेष्यः कथंचन। भवतायं जनः सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम
कारण, प्रिय अंगदा, स्वामी कधीच दूत म्हणून पाठवायचा नसतो; या सर्वांना, वानरश्रेष्ठा, तू पाठवायला हवं.
भवान् कलत्रमस्माकं स्वामिभावे व्यवस्थितः। स्वामी कलत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परंतप
तू आमच्यासाठी जणू पत्नीप्रमाणे आहेस, कारण तू स्वामीच्या भूमिकेत आहेस; स्वामी हा सैन्याचा आधार आणि मार्गदर्शक असतो, हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या अंगदा.
अपि वै तस्य कार्यस्य भवान् मूलमरिंदम। तस्मात् कलत्रवत् तात प्रतिपाल्यः सदा भवान्
खरं तर, या कामाचं मूळ तुम्हीच आहात, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या. म्हणून, मुला, जसं पत्नीचं नेहमी जपावं लागतं, तसं तुम्हीही नेहमी जपले पाहिजे.
मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां नयः। मूले हि सति सिध्यन्ति गुणाः सर्वे फलोदयाः
कोणत्याही कामाचं मूळ जपलं पाहिजे; हेच काम करणाऱ्यांचं नीती आहे. कारण, मूळ सुरक्षित असेल, तर सगळे गुण आणि फळं मिळतात.
तद् भवानस्य कार्यस्य साधनं सत्यविक्रम। वुद्धिविक्रमसम्पन्नो हेतुरत्र परंतप
म्हणून, सत्य आणि शौर्य याने युक्त असलेले तुम्हीच या कामाच्या सिद्धीसाठी कारण आहात. बुद्धी आणि धैर्य असलेले, शत्रूंचा नाश करणारे, मुख्य कारण तुम्हीच आहात.
गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम। भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने
कपीश्रेष्ठा, तुम्ही आमचे गुरु आणि गुरुपुत्र दोन्ही आहात. आम्ही तुमच्यावर विश्वास ठेवूनच हे काम साध्य करू शकतो.
उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः। प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः
महाप्राज्ञ जांबवान यांनी असं बोलल्यावर, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वालिपुत्र अंगदाने त्यांना उत्तर दिलं.
यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुङ्गवः। पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं प्रायोपवेशनम्
जर मी किंवा दुसरा कुणीही वानर पुढे गेला नाही, तर मग या कामासाठी आमच्यासमोर एकच मार्ग उरतो — प्रायोपवेशन म्हणजे उपवास करून प्राण सोडणं.
नह्यकृत्वा हरिपतेः संदेशं तस्य धीमतः। तत्रापि गत्वा प्राणानां न पश्ये परिरक्षणम्
कारण, वानरराजाच्या बुद्धिमान आज्ञेचं पालन केल्याशिवाय, आपण तिथे गेलो तरी आपले प्राण वाचतील असं मला वाटत नाही.
स हि प्रसादे चात्यर्थकोपे च हरिरीश्वरः। अतीत्य तस्य संदेशं विनाशो गमने भवेत्
कारण, वानरांचा स्वामी प्रसन्न असो वा रागावलेला, तो सर्वश्रेष्ठ आहे. त्याच्या आज्ञेचं उल्लंघन केलं, तर विनाशच ओढवतो.
तत्तथा ह्यस्य कार्यस्य न भवत्यन्यथा गतिः। तद् भवानेव दृष्टार्थः संचिन्तयितुमर्हति
म्हणून या कामासाठी दुसरा कोणताही मार्ग नाही. म्हणून, तुम्हीच जे योग्य आहे ते विचार करावं.
सोऽङ्गदेन तदा वीरः प्रत्युक्तः प्लवगर्षभः। जाम्बवानुत्तमं वाक्यं प्रोवाचेदं ततोऽङ्गदम्
अंगदाने असं म्हटल्यावर, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या जांबवान यांनी अंगदाला उत्तम शब्दांत उत्तर दिलं.
तस्य ते वीर कार्यस्य न किंचित् परिहास्यते। एष संचोदयाम्येनं यः कार्यं साधयिष्यति
वीरा, या तुझ्या कामात काहीही दुर्लक्ष होता कामा नये. मी आता त्याला प्रवृत्त करतो, जो हे काम पूर्ण करेल.
ततः प्रतीतं प्लवतां वरिष्ठ- मेकान्तमाश्रित्य सुखोपविष्टम्। संचोदयामास हरिप्रवीरो हरिप्रवीरं हनुमन्तमेव
मग, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, एकांतात सुखाने बसलेला, त्या वानरवीराने दुसऱ्या वानरवीर हनुमंताला प्रवृत्त केलं.
thumb|षट्षष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे षट्षष्ठितमः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील साठाव्या सहा अध्याय ऐका.
अनेकशतसाहस्रीं विषण्णां हरिवाहिनीम्। जाम्बवान् समुदीक्ष्यैवं हनूमन्तमथाब्रवीत्
शेकडो हजारो वानरांची निराश फौज पाहून, जांबवान हनुमंताला म्हणाला.
वीर वानरलोकस्य सर्वशास्त्रविदां वर। तूष्णीमेकान्तमाश्रित्य हनूमन् किं न जल्पसि
वीरा, वानरांमध्ये सर्व शास्त्र जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले हनुमंत, तू एकांतात शांत का बसला आहेस, काही का बोलत नाहीस?
हनूमन् हरिराजस्य सुग्रीवस्य समो ह्यसि। रामलक्ष्मणयोश्चापि तेजसा च बलेन च
हनुमंत, तू वानरराज सुग्रीवासारखाच आहेस, आणि तेज व बळ यामध्ये राम आणि लक्ष्मण यांच्याइतकाच आहेस.
अरिष्टनेमिनः पुत्रो वैनतेयो महाबलः। गरुत्मानिव विख्यात उत्तमः सर्वपक्षिणाम्
अरिष्टनेमिचा पुत्र, गरुड, सर्व पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि महाबली म्हणून प्रसिद्ध आहे.
बहुशो हि मया दृष्टः सागरे स महाबलः। भुजङ्गानुद्धरन् पक्षी महाबाहुर्महाबलः
मी त्या महाबली पक्ष्याला वारंवार समुद्रात पाहिलं आहे, तो मोठ्या बळाने साप उचलतो, त्याचे हात आणि बळ दोन्ही मोठे आहेत.
पक्षयोर्यद् बलं तस्य भुजवीर्यबलं तव। विक्रमश्चापि वेगश्च न ते तेनापहीयते
त्याच्या पंखात जितकी ताकद आहे, तितकीच बळ तुझ्या बाहूंमध्ये आहे; तुझं धैर्य आणि वेग यामध्येही काहीच कमी नाही.
बलं बुद्धिश्च तेजश्च सत्त्वं च हरिपुङ्गव। विशिष्टं सर्वभूतेषु किमात्मानं न सज्जसे
वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझं बळ, बुद्धी, तेज आणि धैर्य हे सर्व प्राण्यांपेक्षा अधिक आहे—मग तू स्वतःला का मागे ठेवतोस?
अप्सराऽप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला। अञ्जनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः
अप्सरांमध्ये पुंजिकस्थला ही सर्वांत प्रसिद्ध आहे; तीच अंजनाच नावाने ओळखली जाते आणि केसरी या वानराची पत्नी आहे.
विख्याता त्रिषु लोकेषु रूपेणाप्रतिमा भुवि। अभिशापादभूत् तात कपित्वे कामरूपिणी
ती त्रैलोक्यात आपल्या अनुपम सौंदर्यासाठी प्रसिद्ध होती; पण एका शापामुळे, प्रिय मुला, ती इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारी वानरी झाली.