तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम्। जटायुषा मया चैव बहुशोऽधिगतो हि सः
त्या ऋषीला भेटायचं म्हणून मी खूप दुःखी अवस्थेत इथे आलो आहे. जटायू आणि मी दोघेही त्यांना अनेक वेळा भेटलो आहोत.
तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वाताः सुगन्धिनः। वृक्षो नापुष्पितः कश्चिदफलो वा न दृश्यते
त्यांच्या आश्रमाजवळ सुगंधी वारे वाहायचे. तिथे एकही झाड फुलांशिवाय किंवा फळांशिवाय दिसत नव्हतं.
उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः। द्रष्टुकामः प्रतीक्षे च भगवन्तं निशाकरम्
मी तो पवित्र आश्रम गाठला आणि एका झाडाच्या मुळाशी आसरा घेतला. त्या भगवंत निशाकरांना पाहण्याची इच्छा ठेवून मी तिथे वाट पाहू लागलो.
अथ पश्यामि दूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम्। कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम्
तेव्हा मला दूरवरून तेजस्वी ऋषी दिसले. ते स्नान करून परत येत होते आणि उत्तर दिशेकडे तोंड करून चालले होते. त्यांचं तेज फारच भयंकर होतं.
तमृक्षाः सृमरा व्याघ्राः सिंहा नानासरीसृपाः। परिवार्योपगच्छन्ति दातारं प्राणिनो यथा
त्यांच्याभोवती अस्वल, लांडगा, वाघ, सिंह आणि अनेक प्रकारची सरपटणारी प्राणी गोळा झाली होती, जणू काही सर्व जीव आपल्या पालनकर्त्याभोवती जमले आहेत.
ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः। प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम्
मग ऋषी आले आहेत हे ओळखून ती सर्व प्राणी तिथून निघून गेली, जसं राजा आला की सगळे मंत्री आणि सैन्य मागे हटतात.
ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां तुष्टः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः। मुहूर्तमात्रान्निर्गम्य ततः कार्यमपृच्छत
त्या ऋषींनी मला पाहिलं आणि ते आनंदित झाले. मग ते पुन्हा आश्रमात गेले. थोड्याच वेळात ते बाहेर आले आणि माझं कारण विचारलं.
सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते। अग्निदग्धाविमौ पक्षौ प्राणाश्चापि शरीरके
मृदू स्वभावाच्या, तुझे पिसांचे हाल पाहून समजते की तुझे दोन्ही पंख आगीत भाजले गेले आहेत आणि तुझ्या शरीरात प्राण सुद्धा कष्टानेच टिकले आहेत.
गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे। गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ
माझ्या आधी दोन गिधाडं पाहिली आहेत, वाऱ्यासारखी वेगवान, गिधाडांचा राजा, दोघे भाऊ, आणि इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारे.
ज्येष्ठोऽवितस्त्वं सम्पाते जटायुरनुजस्तव। मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम
तू मोठा भाऊ संपाती आहेस आणि जटायू तुझा लहान भाऊ आहे. मानवी रूप घेऊन माझे पाय धर.
किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम्। दण्डो वायं धृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः
तुला हा आजार कसा झाला? तुझे पंख कसे गळाले? हा दंड कोणी दिला? मी विचारतोय, सर्व काही सांग.
thumb|एकषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकषष्ठितमः सर्गः ॥४-
आता श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील एकसष्ठी अध्याय ऐका.
ततस्तद् दारुणं कर्म दुष्करं सहसा कृतम्। आचचक्षे मुनेः सर्वं सूर्यानुगमनं तथा
मग ते भयंकर आणि कठीण कृत्य लगेच घडलं. मी ते सर्व, आणि सूर्याचा पाठलाग कसा केला ते ऋषींना सांगितलं.
भगवन् व्रणयुक्तत्वाल्लज्जया चाकुलेन्द्रियः। परिश्रान्तो न शक्नोमि वचनं परिभाषितुम्
भगवंत, जखमांनी आणि लाजेने मी खूप गोंधळलो आहे. थकल्यामुळे मला नीट बोलता येत नाही.
अहं चैव जटायुश्च संघर्षाद् गर्वमोहितौ। आकाशं पतितौ दूराज्जिज्ञासन्तौ पराक्रमम्
मी आणि जटायू, दोघेही गर्व आणि स्पर्धेमुळे भारावून जाऊन, आपली ताकद तपासण्यासाठी दूरवरून आकाशात झेपावलो.
कैलासशिखरे बद्ध्वा मुनीनामग्रतः पणम्। रविः स्यादनुयातव्यो यावदस्तं महागिरिम्
कैलास पर्वताच्या शिखरावर, ऋषींच्या उपस्थितीत आम्ही पैज लावली की सूर्य मावळेपर्यंत त्याचा पाठलाग करायचा.
अप्यावां युगपत् प्राप्तावपश्याव महीतले। रथचक्रप्रमाणानि नगराणि पृथक् पृथक्
आम्ही दोघेही एकत्र जात असताना पृथ्वीवर वेगवेगळ्या ठिकाणी रथाच्या चाकाएवढी मोठी अनेक नगरे दिसली.
क्वचिद् वादित्रघोषश्च क्वचिद् भूषणनिःस्वनः। गायन्तीः स्माङ्गना बह्वीः पश्यावो रक्तवाससः
कुठे वाद्यांचा गजर ऐकू येई, कुठे दागिन्यांचा किणकिणाट, आणि अनेक लाल वस्त्र घातलेल्या स्त्रिया गाताना आम्ही पाहिल्या.
तूर्णमुत्पत्य चाकाशमादित्यपदमास्थितौ। आवामालोकयावस्तद् वनं शाद्वलसंस्थितम्
आम्ही दोघे झपाट्याने आकाशात उडालो आणि सूर्याच्या मार्गावर पोहोचलो. तिथून आम्ही खाली पाहिलं, तर ते जंगल हिरव्यागार कुरणांनी भरलेलं दिसलं.
उपलैरिव संछन्ना दृश्यते भूः शिलोच्चयैः। आपगाभिश्च संवीता सूत्रैरिव वसुंधरा
ती पृथ्वी जणू दगडांनी झाकलेली आहे असं वाटत होतं, कारण तिथे मोठमोठ्या खडकांचे डोंगर होते. नद्या जणू धाग्यांसारख्या त्या भूमीभोवती विणलेल्या दिसत होत्या.
हिमवांश्चैव विन्ध्यश्च मेरुश्च सुमहागिरिः। भूतले सम्प्रकाशन्ते नागा इव जलाशये
हिमालय, विंध्य आणि मेरू हे मोठमोठे डोंगर पृथ्वीवर अगदी पाण्यातील मोठ्या नागांसारखे चमकत होते.
तीव्रः स्वेदश्च खेदश्च भयं चासीत् तदावयोः। समाविशत मोहश्च ततो मूर्च्छा च दारुणा
त्या वेळी आम्हा दोघांना प्रचंड घाम, थकवा आणि भीती वाटू लागली. मग मन गोंधळून गेलं आणि भीषण चक्कर आली.
न च दिग् ज्ञायते याम्या न चाग्नेयी न वारुणी। युगान्ते नियतो लोको हतो दग्ध इवाग्निना
दक्षिण, आग्नेय किंवा पश्चिम दिशा काहीच ओळखू येईना. जणू युगाच्या शेवटी सगळं जग आगीने जळून नष्ट झालं असावं, तसं वाटत होतं.
मनश्च मे हतं भूयश्चक्षुः प्राप्य तु संश्रयम्। यत्नेन महता ह्यस्मिन् मनः संधाय चक्षुषी
माझं मन अगदी हरपून गेलं होतं आणि डोळ्यांनाही काहीच दिसत नव्हतं. मोठ्या प्रयत्नाने मी तिथे मन आणि दृष्टी स्थिर केली.
यत्नेन महता भूयो भास्करः प्रतिलोकितः। तुल्यपृथ्वीप्रमाणेन भास्करः प्रतिभाति नौ
मोठ्या प्रयत्नाने मी पुन्हा सूर्याकडे पाहिलं. आम्हाला सूर्य आणि पृथ्वी दोन्ही एकसारखेच मोठे दिसत होते.
जटायुर्मामनापृच्छ्य निपपात महीं ततः। तं दृष्ट्वा तूर्णमाकाशादात्मानं मुक्तवानहम्
जटायू माझी परवानगी न घेता थेट जमिनीवर पडला. त्याला आकाशातून झपाट्याने खाली जाताना पाहून मीही स्वतःला सोडून दिलं.
पक्षाभ्यां च मया गुप्तो जटायुर्न प्रदह्यत। प्रमादात् तत्र निर्दग्धः पतन् वायुपथादहम्
माझ्या पंखांनी झाकल्यामुळे जटायू जळला नाही. पण मी दुर्लक्ष केल्यामुळे वाऱ्याच्या मार्गावरून पडताना जळून गेलो.
आशङ्के तं निपतितं जनस्थाने जटायुषम्। अहं तु पतितो विन्ध्ये दग्धपक्षो जडीकृतः
मला वाटतं जटायू जनस्थानात पडला असावा. पण मी मात्र विंध्य पर्वतावर पडलो, माझे पंख जळाले आणि शरीर बधीर झालं.
राज्याच्च हीनो भ्रात्रा च पक्षाभ्यां विक्रमेण च। सर्वथा मर्तुमेवेच्छन् पतिष्ये शिखराद् गिरेः
राज्य, भाऊ आणि पंखांची ताकद या सगळ्यापासून वंचित झाल्यावर मी मरायचं ठरवलं आणि डोंगराच्या शिखरावरून स्वतःला खाली झोकून दिलं.
thumb|द्विषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे द्विषष्ठितमः सर्गः ॥४-
आता श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील बासष्टावा सर्ग ऐका.