पश्यन् दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम्। भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम्
मी दशरथपुत्र रामाची पत्नी, जनकनंदिनी, तिचे दागिने आणि वस्त्र गळून गेलेली, दुःखाने व्याकुळ झालेली पाहिली.
रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम्। एष कालात्ययस्तात इति वाक्यविदां वरः
तिचे केस मोकळे झालेले, ती राम-लक्ष्मणांची नावे ओरडत होती—हे बाळा, हा काळ गेला, असं वाणी जाणणाऱ्यांनी सांगितलं.
एतदर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् । तच्छ्रुत्वापि हि मे बुद्धिर्नासीत् काचित् पराक्रमे
सुपार्श्वानं मला हे सर्व सांगितलं; पण ऐकल्यावरही मला काहीच कृती करायचं ठरलं नाही.
अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किंचित् समारभेत्। यत् तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना
पंख नसलेल्या पक्ष्यानं काय काम करावं? तरीही, माझ्या वाणी आणि बुद्धीच्या जोरावर मी जे काही करू शकतो ते करेन.
श्रूयतां तत्र वक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम्। वाङ्मतिभ्यां हि सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः
आता मी काय सांगतो ते ऐका, तुमच्या धैर्यावर विश्वास ठेवून सांगतो; कारण माझ्या वाणी आणि बुद्धीने मी तुमचं आवडेल असं काहीतरी नक्की करीन.
यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः। तद् भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः
रामाचं जे काही काम आहे, ते माझंच आहे—यात मला काहीच शंका नाही; तुम्ही सगळे उत्तम विचार करणारे, बलवान आणि ठाम मनाचे आहात.
प्रहिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः। रामलक्ष्मणबाणाश्च विहिताः कङ्कपत्रिणः
माकडराजानं पाठवलेले तुम्ही, देवांनाही जिंकता येणार नाही असे बलवान आहात; आणि राम-लक्ष्मणांचे गरुडपंख असलेले बाणही तयार आहेत.
त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे। कामं खलु दशग्रीवस्तेजोबलसमन्वितः। भवतां तु समर्थानां न किंचिदपि दुष्करम्
तीनही लोकांच्या अस्त्रांना रोखायला पुरेसे असे हे बाण आहेत; खरं तर, दहा डोक्यांचा रावण खूप तेजस्वी आणि बलवान आहे; पण तुमच्यासारख्या समर्थ लोकांसाठी काहीच कठीण नाही.
तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः। नहि कर्मसु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः
म्हणून, वेळ घालवू नका—ठाम निर्णय घ्या; कारण तुमच्यासारखे शहाणे लोक कामात कधीही दिरंगाई करत नाहीत.
thumb|षष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे षष्ठितमः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील एकसष्टावे सर्ग ऐका.
ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः। उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः
त्यांनी पाणी अर्पण करून स्नान केलं आणि मग त्या गृध्राभोवती सर्व माकडांचे प्रमुख सुंदर डोंगरावर सर्व बाजूंनी बसले.
तमङ्गदमुपासीनं तैः सर्वैर्हरिभिर्वृतम्। जनितप्रत्ययो हर्षात् सम्पातिः पुनरब्रवीत्
अंगद तिथे बसलेला असताना, सगळ्या माकडांनी वेढलेला, संपातीला आनंद आणि विश्वास वाटून पुन्हा बोलू लागला.
कृत्वा निःशब्दमेकाग्राः शृण्वन्तु हरयो मम। तथ्यं संकीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम्
सर्व माकडांनी शांतपणे आणि लक्ष देऊन माझं ऐकावं; मी मैथिलीबद्दल मला जे खरं माहीत आहे ते सांगतो.
अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरानघ। सूर्यतापपरीताङ्गो निर्दग्धः सूर्यरश्मिभिः
हे पापरहितांनो, पूर्वी मी या विंध्याच्या शिखरावर पडलो होतो, सूर्याच्या तापाने माझं शरीर जळून गेलं होतं.
लब्धसंज्ञस्तु षड्रात्राद् विवशो विह्वलन्निव। वीक्षमाणो दिशः सर्वा नाभिजानामि किंचन
सहा रात्रींनंतर मला शुद्ध आली, पण मी खूप अशक्त आणि गोंधळलेलो होतो; सर्व दिशांना पाहिलं, पण काहीच ओळखलं नाही.
ततस्तु सागरान् शैलान् नदीः सर्वाः सरांसि च। वनानि च प्रदेशांश्च निरीक्ष्य मतिरागता
मग मी समुद्र, डोंगर, सगळ्या नद्या, तळी, जंगलं आणि प्रदेश पाहिले, तेव्हा माझं भान परत आलं.
हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरोदरकूटवान्। दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः
आनंदी पक्ष्यांनी भरलेला, गुहा आणि डोंगरांनी युक्त असा हा दक्षिण समुद्राच्या काठी असलेला विंध्याच आहे, हे मला नक्की कळलं.
आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम्। ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाऽभवत्
इथे एक पवित्र आश्रम होता, जो देवांनीही फार पूजला होता; तिथे निशाकर नावाचा एक ऋषी कठोर तप करत होता.
अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा गिरौ। वसतो मम धर्मज्ञे स्वर्गते तु निशाकरे
त्या ऋषीनं या डोंगरावर आठ हजार वर्षं वास्तव्य केलं; आणि जेव्हा तो धर्मज्ञ निशाकर स्वर्गात गेला,
अवतीर्य च विन्ध्याग्रात् कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः। तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः
मग मी विंध्याच्या शिखरावरून मोठ्या कष्टानं, सावकाश खाली उतरलो आणि तीक्ष्ण कुशांनी भरलेल्या जमिनीवर दु:खानं परत आलो.
तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम्। जटायुषा मया चैव बहुशोऽधिगतो हि सः
त्या ऋषीला भेटायचं म्हणून मी खूप दुःखी अवस्थेत इथे आलो आहे. जटायू आणि मी दोघेही त्यांना अनेक वेळा भेटलो आहोत.
तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वाताः सुगन्धिनः। वृक्षो नापुष्पितः कश्चिदफलो वा न दृश्यते
त्यांच्या आश्रमाजवळ सुगंधी वारे वाहायचे. तिथे एकही झाड फुलांशिवाय किंवा फळांशिवाय दिसत नव्हतं.
उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः। द्रष्टुकामः प्रतीक्षे च भगवन्तं निशाकरम्
मी तो पवित्र आश्रम गाठला आणि एका झाडाच्या मुळाशी आसरा घेतला. त्या भगवंत निशाकरांना पाहण्याची इच्छा ठेवून मी तिथे वाट पाहू लागलो.
अथ पश्यामि दूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम्। कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम्
तेव्हा मला दूरवरून तेजस्वी ऋषी दिसले. ते स्नान करून परत येत होते आणि उत्तर दिशेकडे तोंड करून चालले होते. त्यांचं तेज फारच भयंकर होतं.
तमृक्षाः सृमरा व्याघ्राः सिंहा नानासरीसृपाः। परिवार्योपगच्छन्ति दातारं प्राणिनो यथा
त्यांच्याभोवती अस्वल, लांडगा, वाघ, सिंह आणि अनेक प्रकारची सरपटणारी प्राणी गोळा झाली होती, जणू काही सर्व जीव आपल्या पालनकर्त्याभोवती जमले आहेत.
ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः। प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम्
मग ऋषी आले आहेत हे ओळखून ती सर्व प्राणी तिथून निघून गेली, जसं राजा आला की सगळे मंत्री आणि सैन्य मागे हटतात.
ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां तुष्टः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः। मुहूर्तमात्रान्निर्गम्य ततः कार्यमपृच्छत
त्या ऋषींनी मला पाहिलं आणि ते आनंदित झाले. मग ते पुन्हा आश्रमात गेले. थोड्याच वेळात ते बाहेर आले आणि माझं कारण विचारलं.
सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते। अग्निदग्धाविमौ पक्षौ प्राणाश्चापि शरीरके
मृदू स्वभावाच्या, तुझे पिसांचे हाल पाहून समजते की तुझे दोन्ही पंख आगीत भाजले गेले आहेत आणि तुझ्या शरीरात प्राण सुद्धा कष्टानेच टिकले आहेत.
गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे। गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ
माझ्या आधी दोन गिधाडं पाहिली आहेत, वाऱ्यासारखी वेगवान, गिधाडांचा राजा, दोघे भाऊ, आणि इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारे.
ज्येष्ठोऽवितस्त्वं सम्पाते जटायुरनुजस्तव। मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम
तू मोठा भाऊ संपाती आहेस आणि जटायू तुझा लहान भाऊ आहे. मानवी रूप घेऊन माझे पाय धर.