thumb|एकोनषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकोनषष्ठितमः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधाकांडाचा एकोणसाठावा सर्ग ऐका.
ततस्तदमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम्। निशम्य वदता हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः
मग गिधाडराजाने सांगितलेलं, अमृतासारखं गोड बोलणं ऐकून, ते वानरश्रेष्ठ आनंदाने बोलू लागले.
जाम्बवान् वानरश्रेष्ठः सह सर्वैः प्लवङ्गमैः। भूतलात् सहसोत्थाय गृध्रराजानमब्रवीत्
वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला जांबुवंत, सर्व वानरांसह पटकन जमिनीवरून उठला आणि गिधाडराजाला म्हणाला.
क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम्। तदाख्यातु भवान् सर्वं गतिर्भव वनौकसाम्
सीता कुठे आहे? तिला कोणी पाहिलं? मैथिलीला कोण घेऊन गेला? कृपया सर्व काही सांगा आणि आम्हा वनवासी वानरांना मार्गदर्शन करा.
को दाशरथिबाणानां वज्रवेगनिपातिनाम्। स्वयं लक्ष्मणमुक्तानां न चिन्तयति विक्रमम्
दशरथपुत्राच्या वज्रासारख्या वेगाने सुटणाऱ्या बाणांची ताकद लक्ष्मणाने सोडली, हे कोण विचारात घेत नाही?
स हरीन् प्रतिसम्मुक्तान् सीताश्रुतिसमाहितान्। पुनराश्वासयन् प्रीत इदं वचनमब्रवीत्
सीतेच्या बातमीसाठी आतुर झालेल्या आणि सुटकेला आलेल्या वानरांना तो आनंदाने धीर देत म्हणाला.
श्रूयतामिह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम्। येन चापि ममाख्यातं यत्र चायतलोचना
इथे ऐका, वैदेहीचं अपहरण कसं झालं, हे मला कसं कळलं, कोणी सांगितलं, आणि ती मोठ्या डोळ्यांची कुठे आहे.
अहमस्मिन् गिरौ दुर्गे बहुयोजनमायते। चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः
मी या मोठ्या, दुर्गम पर्वतावर खूप दिवसांपासून पडून आहे, आता म्हातारा झालोय, माझी ताकद आणि जिवशक्ती दोन्ही संपली आहेत.
तं मामेवंगतं पुत्रः सुपार्श्वो नाम नामतः। आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः
माझा सुपार्श्व नावाचा मुलगा, पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, मला या अवस्थेतही योग्य वेळी अन्न आणून पोसतो.
तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजङ्गमाः। मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम्
गंधर्वांची इच्छा तीव्र, सर्पांचा राग तीव्र, जनावरांना भीती तीव्र, म्हणून आमची भूकही फारच तीव्र असते.
स कदाचित् क्षुधार्तस्य ममाहाराभिकांक्षिणः। गतसूर्येऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः
एकदा मी भुकेला होतो, अन्नाची आस लागली होती, तेव्हा माझा मांस न खाणारा मुलगा सूर्यास्तानंतर माझ्याकडे आला.
स मयाऽऽहारसंरोधात् पीडितः प्रीतिवर्धनः। अनुमान्य यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत्
मी अन्न न दिल्यामुळे तो त्रासला होता, पण माझा आनंद वाढवून, माझी परवानगी घेऊन त्याने खरं खरं सांगितलं.
अहं तात यथाकालमामिषार्थी खमाप्लुतः। महेन्द्रस्य गिरेर्द्वारमावृत्य सुसमाश्रितः
बाबा, योग्य वेळी मांस मिळवण्यासाठी मी आकाशातून उडत महेंद्र पर्वताच्या दाराशी जाऊन थांबलो.
तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम्। पन्थानमेकोऽध्यवसं संनिरोद्धुमवाङ्मुखः
तेथे समुद्राच्या मधून फिरणाऱ्या हजारो प्राण्यांमध्ये मी एकटाच वाट अडवून, तोंड बंद ठेवून शांत उभा राहिलो.
तत्र कश्चिन्मया दृष्टः सूर्योदयसमप्रभाम्। स्त्रियमादाय गच्छन् वै भिन्नाञ्जनचयोपमः
तेथे मी एकाला पाहिलं, जो सूर्य उगवतो तसा तेजस्वी होता, एका स्त्रीला घेऊन जात होता, आणि काळ्या मेघासारखा दिसत होता.
सोऽहमभ्यवहारार्थं तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः। तेन साम्ना विनीतेन पन्थानमनुयाचितः
त्या दोघांना पाहून मी खात्रीने, सौम्य आणि विनम्र शब्दांनी त्याच्याकडे वाट मागितली, कारण मला अन्न हवं होतं.
नहि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते भुवि। नीचेष्वपि जनः कश्चित् किमङ्ग बत मद्विधः
ज्यांच्याशी गोड बोलून वागतो, त्यांना कुणीही मारत नाही; अगदी नीच माणसातही नाही, मग माझ्यासारख्या कुणाचा प्रश्नच येत नाही.
स यातस्तेजसा व्योम संक्षिपन्निव वेगितः। अथाहं खेचरैर्भूतैरभिगम्य सभाजितः
तो इतक्या वेगाने आकाशातून गेला की जणू आकाशच लहान झालं, आणि मग आकाशात राहणाऱ्या प्राण्यांनी माझं स्वागत केलं.
दिष्ट्या जीवति सीतेति ह्यब्रुवन् मां महर्षयः। कथंचित् सकलत्रोऽसौ गतस्ते स्वस्त्यसंशयम्
महर्षींनी मला सांगितलं, 'सुदैवाने सीता जिवंत आहे; पतीपासून दूर असूनही ती कशीबशी सुखरूप गेली, यात शंका नाही.'
एवमुक्तस्ततोऽहं तैः सिद्धैः परमशोभनैः। स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः
त्या तेजस्वी सिद्धांनी असं सांगितल्यावर, राक्षसांचा राजा रावण याने हे कृत्य केलंय, असं मला कळलं.
पश्यन् दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम्। भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम्
मी दशरथपुत्र रामाची पत्नी, जनकनंदिनी, तिचे दागिने आणि वस्त्र गळून गेलेली, दुःखाने व्याकुळ झालेली पाहिली.
रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम्। एष कालात्ययस्तात इति वाक्यविदां वरः
तिचे केस मोकळे झालेले, ती राम-लक्ष्मणांची नावे ओरडत होती—हे बाळा, हा काळ गेला, असं वाणी जाणणाऱ्यांनी सांगितलं.
एतदर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् । तच्छ्रुत्वापि हि मे बुद्धिर्नासीत् काचित् पराक्रमे
सुपार्श्वानं मला हे सर्व सांगितलं; पण ऐकल्यावरही मला काहीच कृती करायचं ठरलं नाही.
अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किंचित् समारभेत्। यत् तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना
पंख नसलेल्या पक्ष्यानं काय काम करावं? तरीही, माझ्या वाणी आणि बुद्धीच्या जोरावर मी जे काही करू शकतो ते करेन.
श्रूयतां तत्र वक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम्। वाङ्मतिभ्यां हि सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः
आता मी काय सांगतो ते ऐका, तुमच्या धैर्यावर विश्वास ठेवून सांगतो; कारण माझ्या वाणी आणि बुद्धीने मी तुमचं आवडेल असं काहीतरी नक्की करीन.
यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः। तद् भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः
रामाचं जे काही काम आहे, ते माझंच आहे—यात मला काहीच शंका नाही; तुम्ही सगळे उत्तम विचार करणारे, बलवान आणि ठाम मनाचे आहात.
प्रहिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः। रामलक्ष्मणबाणाश्च विहिताः कङ्कपत्रिणः
माकडराजानं पाठवलेले तुम्ही, देवांनाही जिंकता येणार नाही असे बलवान आहात; आणि राम-लक्ष्मणांचे गरुडपंख असलेले बाणही तयार आहेत.
त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे। कामं खलु दशग्रीवस्तेजोबलसमन्वितः। भवतां तु समर्थानां न किंचिदपि दुष्करम्
तीनही लोकांच्या अस्त्रांना रोखायला पुरेसे असे हे बाण आहेत; खरं तर, दहा डोक्यांचा रावण खूप तेजस्वी आणि बलवान आहे; पण तुमच्यासारख्या समर्थ लोकांसाठी काहीच कठीण नाही.
तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः। नहि कर्मसु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः
म्हणून, वेळ घालवू नका—ठाम निर्णय घ्या; कारण तुमच्यासारखे शहाणे लोक कामात कधीही दिरंगाई करत नाहीत.
thumb|षष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे षष्ठितमः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील एकसष्टावे सर्ग ऐका.