ततोऽब्रुवन् सुराः सर्वे भगवन्तं पितामहम् । प्रणिपत्य सुराराम सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥१-३७-
मग सर्व देवता, इंद्र आणि अग्नी यांच्या सोबत, भगवंत पितामहाला वंदन करून म्हणाले.
येन सेनापतिर्देव दत्तो भगवता पुरा । स तपः परमास्थाय तप्यते स्म सहोमया ॥१-३७-
हे देव, ज्याला तू पूर्वी सेनापती नेमला होतास, तो आपल्या पत्नीसमवेत कठोर तपश्चर्या करत आहे.
यदत्रानन्तरं कार्यं लोकानां हितकाम्यया । संविधत्स्व विधानज्ञ त्वं हि नः परमा गतिः ॥१-३७-
आता लोकांच्या कल्याणासाठी जे काही करावं लागेल ते तू ठरव, कारण तूच नीती जाणणारा आणि आमचा खरा आधार आहेस.
देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः । सान्त्वयन् मधुरैर्वाक्यैस्त्रिदशानिदमब्रवीत् ॥१-३७-
देवतांचे बोल ऐकून, सर्व लोकांचे पितामह मधुर शब्दांनी त्यांना धीर देत म्हणाला.
शैलपुत्र्या यदुक्तं तन्न प्रजाः स्वासु पत्निषु । तस्या वचनमक्लिष्टं सत्यमेव न संशयः ॥१-३७-
पर्वतराजकन्येने जे काही सांगितलं ते आपल्या पत्नी असलेल्या लोकांना योग्य नाही; तिचे शब्द शुद्ध आणि खरे आहेत, यात शंका नाही.
इयमाकाशगङ्गा च यस्यां पुत्रं हुताशनः । जनयिष्यति देवानां सेनापतिमरिंदमम् ॥१-३७-
ही आकाशगंगा, ज्यात अग्नी देव पुत्र उत्पन्न करेल, ती देवतांच्या सैन्याचा सेनापती आणि शत्रूंचा संहार करणारा जन्माला घालेल.
ज्येष्ठा शैलेन्द्रदुहिता मानयिष्यति तं सुतम् । उमायास्तद्बहुमतं भविष्यति न संशयः ॥१-३७-
पर्वतराजाची मोठी कन्या त्या पुत्राचा सन्मान करेल; तो उमाकडूनही फार मान मिळवेल, यात शंका नाही.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतार्था रघुनन्दन । प्रणिपत्य सुराः सर्वे पितामहमपूजयन् ॥१-३७-
हे रघुनंदन, हे शब्द ऐकून, सर्व देवता आपली इच्छा पूर्ण झाल्याने पितामहाला वंदन करून पूजायला लागले.
ते गत्वा परमं राम कैलासं धातुमण्डितम् । अग्निं नियोजयामासुः पुत्रार्थं सर्वदेवताः ॥१-३७-
मग ते सर्व कैलास पर्वतावर, रत्नांनी सजलेल्या ठिकाणी गेले आणि पुत्रप्राप्तीसाठी सर्व देवतांनी अग्नीला नेमले.
देवकार्यमिदं देव समाधत्स्व हुताशन । शैलपुत्र्यां महातेजो गङ्गायां तेज उत्सृज ॥१-३७-
हे देव, हे देवतांचं काम पूर्ण कर; पर्वतराजकन्या गंगेच्या पोटी तुझं तेज सोड.
देवतानां प्रतिज्ञाय गङ्गामभ्येत्य पावकः । गर्भं धारय वै देवि देवतानामिदं प्रियम् ॥१-३७-
देवतांना वचन देऊन, अग्नी गंगेपाशी गेला आणि म्हणाला, 'हे देवी, हे गर्भ धारण कर, कारण हे देवतांना प्रिय आहे.'
इत्येतद् वचनं श्रुत्वा दिव्यं रूपमधारयत् । स तस्या महिमां दृष्ट्वा समन्तादवशीर्यत ॥१-३७-
हे शब्द ऐकून गंगेला दिव्य रूप प्राप्त झालं; तिचं तेज पाहून, अग्नीचं तेज सर्व दिशांना पसरलं.
समन्ततस्तदा देवीमभ्यषिञ्चत पावकः । सर्वस्रोतांसि पूर्णानि गङ्गाया रघुनन्दन ॥१-३७-
त्या वेळी, रघुनंदना, अग्नीने त्या देवीचे सर्व बाजूंनी अभिषेक केले आणि गंगेच्या सर्व प्रवाहांनी पाण्याने भरून गेले.
तमुवाच ततो गङ्गा सर्वदेवपुरोगमम् । अशक्ता धारणे देव तेजस्तव समुद्धतम् ॥१-३७-
मग गंगा सर्व देवांसमोर म्हणाली, 'देवा, तुझ्या तेजामुळे मला हे सहन करता येत नाही.'
दह्यमानाग्निना तेन सम्प्रव्यथितचेतना । अथाब्रवीदिदं गङ्गां सर्वदेवहुताशनः ॥१-३७-
त्या अग्नीने जळून, मन अस्वस्थ झालेल्या गंगेला सर्व देवांचा हव्य स्वीकारणारा अग्नी म्हणाला.
इह हैमवते पार्श्वे गर्भोऽयं संनिवेश्यताम् । श्रुत्वा त्वग्निवचो गङ्गा तं गर्भमतिभास्वरम् ॥१-३७-
'हा गर्भ हिमालयाच्या कड्यावर ठेवावा.' अग्नीचे हे शब्द ऐकून गंगाने तो तेजस्वी गर्भ सोडला.
उत्ससर्ज महातेजाः स्रोतोभ्यो हि तदानघ । यदस्या निर्गतं तस्मात् तप्तजाम्बूनदप्रभम् ॥१-३७-
पापरहित राजा, त्या वेळी गंगेच्या प्रवाहांतून तो तेजस्वी गर्भ बाहेर पडला; आणि जे बाहेर आले ते तांब्यासारख्या सोन्यासारखे चमकत होते.
काञ्चनं धरणीं प्राप्तं हिरण्यमतुलप्रभम् । ताम्रं कार्ष्णायसं चैव तैक्ष्ण्यादेवाभिजायत ॥१-३७-
सोन्यासारखे तेजस्वी सोने, आणि अतुलनीय तेज असलेले चांदी, तांबे आणि काळे लोखंड याही पृथ्वीवर आले.
मलं तस्याभवत् तत्र त्रपु सीसकमेव च । तदेतद्धरणीं प्राप्य नानाधातुरवर्धत ॥१-३७-
तिच्या अशुद्धतेपासून तांब्या आणि शिसे निर्माण झाले; आणि पृथ्वीवर पोहोचल्यावर विविध धातू वाढू लागले.
निक्षिप्तमात्रे गर्भे तु तेजोभिरभिरञ्जितम् । सर्वं पर्वतसंनद्धं सौवर्णमभवद् वनम् ॥१-३७-
गर्भ ठेवताच, त्या तेजाने रंगून, पर्वतांनी वेढलेले संपूर्ण जंगल सोन्यासारखे झाले.
जातरूपमिति ख्यातं तदाप्रभृति राघव । सुवर्णं पुरुषव्याघ्र हुताशनसमप्रभम् । तृणवृक्षलतागुल्मं सर्वं भवति काञ्चनम् ॥१-३७-
त्या वेळेपासून, राघवा, ते 'जातरूप' म्हणून ओळखले जाते — अग्नीप्रमाणे तेजस्वी सोने; तिथले सर्व गवत, झाडे, वेल्या आणि झुडपे सोन्याचे झाले.
तं कुमारं ततो जातं सेन्द्राः सह मरुद्गणाः । क्षीरसम्भावनार्थाय कृत्तिकाः समयोजयन् ॥१-३७-
मग इंद्रासह सर्व देवांनी आणि वायूगणांनी त्या जन्मलेल्या कुमाराच्या संगोपनासाठी कृतिका यांची नेमणूक केली.
ताः क्षीरं जातमात्रस्य कृत्वा समयमुत्तमम् । ददुः पुत्रोऽयमस्माकं सर्वासामिति निश्चिताः ॥१-३७-
त्या कृतिकांनी उत्तम असा करार करून, नवजात मुलाला दूध देण्याचे ठरवले आणि ठामपणे म्हणाल्या, 'हा आमच्यापैकी सर्वांचा मुलगा आहे.'
ततस्तु देवताः सर्वाः कार्तिकेय इति ब्रुवन् । पुत्रस्त्रैलोक्यविख्यातो भविष्यति न संशयः ॥१-३७-
मग सर्व देव म्हणाले, 'त्याचे नाव कार्तिकेय असेल; तो त्रैलोक्यात प्रसिद्ध होईल, आमचा पुत्र म्हणून — यात शंका नाही.'
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा स्कन्नं गर्भपरिस्रवे । स्नापयन् परया लक्ष्म्या दीप्यमानं यथानलम् ॥१-३७-
त्या देवांचे शब्द ऐकून, गर्भातून बाहेर पडलेल्या त्या तेजस्वी कुमाराला त्यांनी परम सौंदर्याने स्नान घातले, जणू काही तो अग्नीप्रमाणे उजळत होता.
स्कन्द इत्यब्रुवन् देवाः स्कन्नं गर्भपरिस्रवे । कार्तिकेयं महाबाहुं काकुत्स्थ ज्वलनोपमम् ॥१-३७-
गर्भातून बाहेर पडल्यामुळे देवांनी त्याला 'स्कंद' असे नाव दिले; काकुत्स्था, तो कार्तिकेय, बलवान आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होता.
प्रादुर्भूतं ततः क्षीरं कृत्तिकानामनुत्तमम् । षण्णां षडाननो भूत्वा जग्राह स्तनजं पयः ॥१-३७-
मग कृतिकांचे उत्तम दूध प्रकट झाले; सहा मुखांनी त्या कुमाराने सहा जणींच्या स्तनांतील दूध घेतले.
गृहीत्वा क्षीरमेकाह्ना सुकुमारवपुस्तदा । अजयत् स्वेन वीर्येण दैत्यसैन्यगणान् विभुः ॥१-३७-
एका दिवसात दूध घेऊन, कोमल शरीर असतानाही त्या पराक्रमी कुमाराने आपल्या सामर्थ्याने दैत्यांच्या सैन्यांचा पराभव केला.
सुरसेनागणपतिमभ्यषिञ्चन्महाद्युतिम् । ततस्तममराः सर्वे समेत्याग्निपुरोगमाः ॥१-३७-
मग सर्व देवांनी, अग्नीच्या पुढाकाराने, त्या तेजस्वी कुमाराचा देवसेनापती म्हणून अभिषेक केला.
एष ते राम गङ्गाया विस्तरोऽभिहितो मया । कुमारसम्भवश्चैव धन्यः पुण्यस्तथैव च ॥१-३७-
राम, मी तुला गंगेची ही संपूर्ण कथा आणि त्या पुण्यवान कुमाराचा जन्म सांगितला.