ते वयं कपिराजस्य सर्वे वचनकारिणः। कृतां संस्थामतिक्रान्ता भयात् प्रायमुपासिताः
आम्ही सर्व वानरराजाच्या आज्ञेचे पालन करणारे, ठरवलेला वेळ ओलांडला आणि भीतीपोटी उपवासाला बसलो.
क्रुद्धे तस्मिंस्तु काकुत्स्थे सुग्रीवे च सलक्ष्मणे। गतानामपि सर्वेषां तत्र नो नास्ति जीवितम्
काकुत्स्थ, सुग्रीव आणि लक्ष्मण जर रागावले, तर इथे आलेल्या आपल्याला जगण्याची आशाच नाही.
thumb|अष्टपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील अठ्ठावन्नावा सर्ग ऐका.
इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः। सबाष्पो वानरान् गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः
जीवनाची आशा सोडलेल्या वानरांनी दुःखाने सांगितलेल्या या शब्दांवर, डोळ्यात अश्रू आणून मोठ्या आवाजात गृध्राने वानरांना उत्तर दिले.
यवीयान् स मम भ्राता जटायुर्नाम वानराः। यमाख्यात हतं युद्धे रावणेन बलीयसा
माझा धाकटा भाऊ, वानरांनो, जटायू नावाचा होता, ज्याला तुम्ही बलाढ्य रावणाने युद्धात मारल्याचे सांगितले.
वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपि मर्षये। नहि मे शक्तिरस्त्यद्य भ्रातुर्वैरविमोक्षणे
वृद्धत्व आणि पंख गमावल्यामुळे मी ते ऐकूनही सहन केले, कारण आता भाऊच्या वैराचा सूड घेण्याची माझ्यात ताकद उरलेली नाही.
पुरा वृत्रवधे वृत्ते स चाहं च जयैषिणौ। आदित्यमुपयातौ स्वो ज्वलन्तं रश्मिमालिनम्
पूर्वी वृत्सराचा वध झाल्यावर, विजयाची इच्छा धरून आम्ही दोघेही तेजस्वी किरणांनी युक्त अशा सूर्याजवळ गेलो.
आवृत्याकाशमार्गेण जवेन स्वर्गतौ भृशम्। मध्यं प्राप्ते तु सूर्ये तु जटायुरवसीदति
आम्ही आकाशमार्गाने वेगाने उडत स्वर्गाकडे गेलो; पण सूर्याच्या मध्यभागी पोहोचल्यावर जटायू थकू लागला.
तमहं भ्रातरं दृष्ट्वा सूर्यरश्मिभिरर्दितम्। पक्षाभ्यां छादयामास स्नेहात् परमविह्वलम्
माझा भाऊ सूर्याच्या किरणांनी भाजला जातोय हे पाहून, मी अतिशय प्रेमाने आणि व्याकुळ होऊन माझ्या पंखांनी त्याला सावली दिली.
निर्दग्धपत्रः पतितो विन्ध्येऽहं वानरर्षभाः। अहमस्मिन् वसन् भ्रातुः प्रवृत्तिं नोपलक्षये
माझे पंख जळून गेले आणि मी विंध्य पर्वतावर पडलो, वानरांनो. इथे राहून मला माझ्या भावाची काहीच बातमी कळाली नाही.
जटायुषस्त्वेवमुक्तो भ्रात्रा सम्पातिना तदा। युवराजो महाप्रज्ञः प्रत्युवाचाङ्गदस्तदा
त्यावेळी जटायूच्या भावाने, संपातीने असे सांगितल्यावर, मोठ्या बुद्धीचा युवराज अंगद त्याला उत्तर देऊ लागला.
जटायुषो यदि भ्राता श्रुतं ते गदितं मया। आख्याहि यदि जानासि निलयं तस्य रक्षसः
जटायूचा भाऊ याबद्दल मी तुला जे काही सांगितले ते तुझ्या ऐकण्यात आले असेल, तर त्या राक्षसाचा निवास कुठे आहे हे तुला माहीत असेल तर सांग.
अदीर्घदर्शिनं तं वै रावणं राक्षसाधमम्। अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः
तो रावण, राक्षसांतला सगळ्यात वाईट आणि दूरदृष्टी नसलेला, जवळ असो किंवा दूर, तुला माहीत असेल तर आम्हाला नक्की सांग.
ततोऽब्रवीन्महातेजा भ्राता ज्येष्ठो जटायुषः। आत्मानुरूपं वचनं वानरान् सम्प्रहर्षयन्
मग जटायूचा मोठा भाऊ, तेजस्वी संपाति, आपल्या योग्य अशा शब्दांनी वानरांना आनंद देत बोलला.
निर्दग्धपक्षो गृध्रोऽहं गतवीर्यः प्लवङ्गमाः। वाङ्मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यमुत्तमम्
माझे पंख जळाले आहेत, माझी शक्तीही संपली आहे, वानरांनो. तरीही मी फक्त माझ्या शब्दांनी रामाला मोठी मदत करीन.
जानामि वारुणाँल्लोकान् विष्णोस्त्रैविक्रमानपि। देवासुरविमर्दांश्च ह्यमृतस्य विमन्थनम्
मी वरुणाचे लोक, विष्णूचे तीन पावले, देव-दानवांचे युद्ध आणि अमृत मंथन सगळे जाणतो.
रामस्य यदिदं कार्यं कर्तव्यं प्रथमं मया। जरया च हृतं तेजः प्राणाश्च शिथिला मम
रामाचे हे जे काही काम आहे, ते प्रथम माझ्याच हातून व्हायला हवे. पण आता वयामुळे माझे तेज गेले आणि माझे प्राणही कमकुवत झाले आहेत.
तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता। ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना
एक तरुण, सुंदर आणि सर्व दागिन्यांनी सजलेली स्त्री मला त्या दुष्ट रावणाने जबरदस्तीने नेताना दिसली.
क्रोशन्ती रामरामेति लक्ष्मणेति च भामिनी। भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती
ती तेजस्विनी 'राम! राम!' आणि 'लक्ष्मण!' असे ओरडत होती, आपली दागिने फेकत होती आणि आपले अंग हलवत होती.
सूर्यप्रभेव शैलाग्रे तस्याः कौशेयमुत्तमम्। असिते राक्षसे भाति यथा वा तडिदम्बुदे
तिच्या अंगावरील रेशमी वस्त्र पर्वताच्या शिखरावरच्या सूर्यप्रकाशासारखे उजळते, आणि त्या काळ्या राक्षसावर वीज जशी मेघावर चमकते तशी दिसते.
तां तु सीतामहं मन्ये रामस्य परिकीर्तनात्। श्रूयतां मे कथयतो निलयं तस्य रक्षसः
रामाचे नाव घेत असल्यामुळे तीच सीता असावी असे मला वाटते. मी त्या राक्षसाचा निवास कुठे आहे ते सांगतो, ऐका.
पुत्रो विश्रवसः साक्षाद् भ्राता वैश्रवणस्य च। अध्यास्ते नगरीं लङ्कां रावणो नाम राक्षसः
विश्रवाचा पुत्र आणि वैश्रवणाचा भाऊ असलेला रावण, लंका या नगरीत राहतो.
इतो द्वीपे समुद्रस्य सम्पूर्णे शतयोजने। तस्मिँल्लङ्का पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा
या समुद्रातील बेटावर, इथून पूर्ण शंभर योजन अंतरावर, विश्वकर्म्याने बांधलेली सुंदर लंका नगरी आहे.
जाम्बूनदमयैर्द्वारैश्चित्रैः काञ्चनवेदिकैः। प्रासादैर्हेमवर्णैश्च महद्भिः सुसमाकृता
ती नगरी जांभू सोन्याच्या दारांनी, सुंदर सोन्याच्या चौकटींनी आणि मोठ्या सोन्यासारख्या राजवाड्यांनी सजलेली आहे.
प्राकारेणार्कवर्णेन महता च समन्विता। तस्यां वसति वैदेही दीना कौशेयवासिनी
सूर्याप्रमाणे तेजस्वी भिंतींनी वेढलेली, त्या लंकेत रेशमी वस्त्र परिधान केलेली, दुःखी वैदेही राहते.
रावणान्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिः सुरक्षिता। जनकस्यात्मजां राज्ञस्तस्यां द्रक्ष्यथ मैथिलीम्
रावणाच्या अंतःपुरात, राक्षसींनी नीट राखलेली, जनक राजाची कन्या मैथिली तिथे तुम्हाला दिसेल.
लङ्कायामथ गुप्तायां सागरेण समन्ततः। सम्प्राप्य सागरस्यान्तं सम्पूर्णं शतयोजनम्
लंकापुरी सर्व बाजूंनी सागराने वेढलेली आहे. त्या सागराचा शेवट, म्हणजे पूर्ण शंभर योजन अंतर पार करून, तुम्ही पोहोचाल.
आसाद्य दक्षिणं तीरं ततो द्रक्ष्यथ रावणम्। तत्रैव त्वरिताः क्षिप्रं विक्रमध्वं प्लवङ्गमाः
दक्षिण किनाऱ्यावर पोहोचल्यानंतर, तुम्हाला रावण दिसेल. तिथेच, वानरांनो, तुम्ही लगेच आणि जलदपणे पुढे जा.
ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ। आद्यः पन्थाः कुलिङ्गानां ये चान्ये धान्यजीविनः
माझ्या ज्ञानामुळे मला दिसतंय की, तुम्ही जाऊन परत याल. पहिला मार्ग हा कूलिंग पक्ष्यांचा आहे, आणि जे धान्यावर जगतात त्यांचाही.
द्वितीयो बलिभोजानां ये च वृक्षफलाशनाः। भासास्तृतीयं गच्छन्ति क्रौञ्चाश्च कुररैः सह
दुसरा मार्ग बलवान अन्न खाणाऱ्यांचा आणि झाडांची फळं खाणाऱ्यांचा आहे. भास पक्षी तिसऱ्या मार्गाने जातात, आणि क्रौंच पक्षी कुररांसोबत जातात.