लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या सह भार्यया। पितुर्निदेशनिरतो धर्मं पन्थानमाश्रितः
लक्ष्मणासोबत भाऊ आणि वैदेहीसारखी पत्नी घेऊन, पित्याच्या आज्ञेला पूर्णपणे समर्पित राहून, राम धर्माचा मार्ग धरतो.
तस्य भार्या जनस्थानाद् रावणेन हृता बलात्। रामस्य तु पितुर्मित्रं जटायुर्नाम गृध्रराट्
त्याची पत्नी जनस्थानातून रावणाने जबरदस्तीने पळवली; रामाच्या वडिलांचा मित्र, गृध्रराज जटायू नावाचा होता.
ददर्श सीतां वैदेहीं ह्रियमाणां विहायसा। रावणं विरथं कृत्वा स्थापयित्वा च मैथिलीम्। परिश्रान्तश्च वृद्धश्च रावणेन हतो रणे
त्याने आकाशातून उचलून नेली जात असलेली वैदेही सिता पाहिली; रावणाचा रथ खाली पाडून, मैथिलीला खाली ठेवून, थकलेला आणि वृद्ध असलेला तो रावणाने युद्धात मारला.
एवं गृध्रो हतस्तेन रावणेन बलीयसा। संस्कृतश्चापि रामेण जगाम गतिमुत्तमाम्
अशा प्रकारे, त्या बलाढ्य रावणाने गृध्राला ठार मारले; रामाने त्याचा सन्मान केला आणि तो उत्तम गतीला पोहोचला.
ततो मम पितृव्येण सुग्रीवेण महात्मना। चकार राघवः सख्यं सोऽवधीत् पितरं मम
मग माझ्या काकासोबत, म्हणजेच महात्मा सुग्रीवासोबत, रामाने मैत्री केली; त्याने माझ्या वडिलांचा वध केला.
मम पित्रा निरुद्धो हि सुग्रीवः सचिवैः सह। निहत्य वालिनं रामस्ततस्तमभिषेचयत्
माझ्या वडिलांनी सुग्रीवाला आणि त्याच्या मंत्र्यांना बंदिस्त केले होते; मग रामाने वालीला मारून सुग्रीवाला राज्याभिषेक केला.
स राज्ये स्थापितस्तेन सुग्रीवो वानरेश्वरः। राजा वानरमुख्यानां तेन प्रस्थापिता वयम्
रामाने सुग्रीवाला वानरराज्याच्या गादीवर बसवले; त्याने आम्हा वानरप्रमुखांना शोधायला पाठवले.
एवं रामप्रयुक्तास्तु मार्गमाणास्ततस्ततः। वैदेहीं नाधिगच्छामो रात्रौ सूर्यप्रभामिव
रामाच्या आज्ञेने आम्ही सर्वत्र शोध घेतला; पण रात्री सूर्यकिरण दिसत नाहीत तसे, आम्हाला सीता सापडली नाही.
ते वयं दण्डकारण्यं विचित्य सुसमाहिताः। अज्ञानात् तु प्रविष्टाः स्म धरण्या विवृतं बिलम्
आम्ही सर्वांनी दंडकारण्यात नीट शोध घेतला, पण अज्ञानाने पृथ्वीतील उघड्या गुहेत शिरलो.
मयस्य मायाविहितं तद् बिलं च विचिन्वताम्। व्यतीतस्तत्र नो मासो यो राज्ञा समयः कृतः
मयाच्या मायेमुळे निर्माण झालेल्या त्या गुहेत शोध घेत असताना, राजाने दिलेला एक महिना तिथेच संपला.
ते वयं कपिराजस्य सर्वे वचनकारिणः। कृतां संस्थामतिक्रान्ता भयात् प्रायमुपासिताः
आम्ही सर्व वानरराजाच्या आज्ञेचे पालन करणारे, ठरवलेला वेळ ओलांडला आणि भीतीपोटी उपवासाला बसलो.
क्रुद्धे तस्मिंस्तु काकुत्स्थे सुग्रीवे च सलक्ष्मणे। गतानामपि सर्वेषां तत्र नो नास्ति जीवितम्
काकुत्स्थ, सुग्रीव आणि लक्ष्मण जर रागावले, तर इथे आलेल्या आपल्याला जगण्याची आशाच नाही.
thumb|अष्टपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील अठ्ठावन्नावा सर्ग ऐका.
इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः। सबाष्पो वानरान् गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः
जीवनाची आशा सोडलेल्या वानरांनी दुःखाने सांगितलेल्या या शब्दांवर, डोळ्यात अश्रू आणून मोठ्या आवाजात गृध्राने वानरांना उत्तर दिले.
यवीयान् स मम भ्राता जटायुर्नाम वानराः। यमाख्यात हतं युद्धे रावणेन बलीयसा
माझा धाकटा भाऊ, वानरांनो, जटायू नावाचा होता, ज्याला तुम्ही बलाढ्य रावणाने युद्धात मारल्याचे सांगितले.
वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपि मर्षये। नहि मे शक्तिरस्त्यद्य भ्रातुर्वैरविमोक्षणे
वृद्धत्व आणि पंख गमावल्यामुळे मी ते ऐकूनही सहन केले, कारण आता भाऊच्या वैराचा सूड घेण्याची माझ्यात ताकद उरलेली नाही.
पुरा वृत्रवधे वृत्ते स चाहं च जयैषिणौ। आदित्यमुपयातौ स्वो ज्वलन्तं रश्मिमालिनम्
पूर्वी वृत्सराचा वध झाल्यावर, विजयाची इच्छा धरून आम्ही दोघेही तेजस्वी किरणांनी युक्त अशा सूर्याजवळ गेलो.
आवृत्याकाशमार्गेण जवेन स्वर्गतौ भृशम्। मध्यं प्राप्ते तु सूर्ये तु जटायुरवसीदति
आम्ही आकाशमार्गाने वेगाने उडत स्वर्गाकडे गेलो; पण सूर्याच्या मध्यभागी पोहोचल्यावर जटायू थकू लागला.
तमहं भ्रातरं दृष्ट्वा सूर्यरश्मिभिरर्दितम्। पक्षाभ्यां छादयामास स्नेहात् परमविह्वलम्
माझा भाऊ सूर्याच्या किरणांनी भाजला जातोय हे पाहून, मी अतिशय प्रेमाने आणि व्याकुळ होऊन माझ्या पंखांनी त्याला सावली दिली.
निर्दग्धपत्रः पतितो विन्ध्येऽहं वानरर्षभाः। अहमस्मिन् वसन् भ्रातुः प्रवृत्तिं नोपलक्षये
माझे पंख जळून गेले आणि मी विंध्य पर्वतावर पडलो, वानरांनो. इथे राहून मला माझ्या भावाची काहीच बातमी कळाली नाही.
जटायुषस्त्वेवमुक्तो भ्रात्रा सम्पातिना तदा। युवराजो महाप्रज्ञः प्रत्युवाचाङ्गदस्तदा
त्यावेळी जटायूच्या भावाने, संपातीने असे सांगितल्यावर, मोठ्या बुद्धीचा युवराज अंगद त्याला उत्तर देऊ लागला.
जटायुषो यदि भ्राता श्रुतं ते गदितं मया। आख्याहि यदि जानासि निलयं तस्य रक्षसः
जटायूचा भाऊ याबद्दल मी तुला जे काही सांगितले ते तुझ्या ऐकण्यात आले असेल, तर त्या राक्षसाचा निवास कुठे आहे हे तुला माहीत असेल तर सांग.
अदीर्घदर्शिनं तं वै रावणं राक्षसाधमम्। अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः
तो रावण, राक्षसांतला सगळ्यात वाईट आणि दूरदृष्टी नसलेला, जवळ असो किंवा दूर, तुला माहीत असेल तर आम्हाला नक्की सांग.
ततोऽब्रवीन्महातेजा भ्राता ज्येष्ठो जटायुषः। आत्मानुरूपं वचनं वानरान् सम्प्रहर्षयन्
मग जटायूचा मोठा भाऊ, तेजस्वी संपाति, आपल्या योग्य अशा शब्दांनी वानरांना आनंद देत बोलला.
निर्दग्धपक्षो गृध्रोऽहं गतवीर्यः प्लवङ्गमाः। वाङ्मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यमुत्तमम्
माझे पंख जळाले आहेत, माझी शक्तीही संपली आहे, वानरांनो. तरीही मी फक्त माझ्या शब्दांनी रामाला मोठी मदत करीन.
जानामि वारुणाँल्लोकान् विष्णोस्त्रैविक्रमानपि। देवासुरविमर्दांश्च ह्यमृतस्य विमन्थनम्
मी वरुणाचे लोक, विष्णूचे तीन पावले, देव-दानवांचे युद्ध आणि अमृत मंथन सगळे जाणतो.
रामस्य यदिदं कार्यं कर्तव्यं प्रथमं मया। जरया च हृतं तेजः प्राणाश्च शिथिला मम
रामाचे हे जे काही काम आहे, ते प्रथम माझ्याच हातून व्हायला हवे. पण आता वयामुळे माझे तेज गेले आणि माझे प्राणही कमकुवत झाले आहेत.
तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता। ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना
एक तरुण, सुंदर आणि सर्व दागिन्यांनी सजलेली स्त्री मला त्या दुष्ट रावणाने जबरदस्तीने नेताना दिसली.
क्रोशन्ती रामरामेति लक्ष्मणेति च भामिनी। भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती
ती तेजस्विनी 'राम! राम!' आणि 'लक्ष्मण!' असे ओरडत होती, आपली दागिने फेकत होती आणि आपले अंग हलवत होती.
सूर्यप्रभेव शैलाग्रे तस्याः कौशेयमुत्तमम्। असिते राक्षसे भाति यथा वा तडिदम्बुदे
तिच्या अंगावरील रेशमी वस्त्र पर्वताच्या शिखरावरच्या सूर्यप्रकाशासारखे उजळते, आणि त्या काळ्या राक्षसावर वीज जशी मेघावर चमकते तशी दिसते.