पूजयामासुरत्यर्थं सुप्रीतमनसस्तदा । अथ शैलसुता राम त्रिदशानिदमब्रवीत् ॥१-३६-
त्यांनी अत्यंत भक्तीभावाने पूजा केली आणि मनापासून प्रसन्न झाले. मग, हे राम, पर्वतराजकन्या पार्वतीने देवांना असे सांगितले—
समन्युरशपत् सर्वान् क्रोधसंरक्तलोचना । यस्मान्निवारिता चाहं संगता पुत्रकाम्यया ॥१-३६-
ती अत्यंत रागावली, डोळे क्रोधाने लाल झाले आणि सर्व देवांना शाप दिला—'माझी इच्छा पुत्रप्राप्तीची असतानाही, मला रोखले गेले.'
अपत्यं स्वेषु दारेषु नोत्पादयितुमर्हथ । अद्यप्रभृति युष्माकमप्रजाः सन्तु पत्नयः ॥१-३६-
'म्हणून, आता पुढे तुमच्या स्वतःच्या पत्नींपासून तुम्हाला अपत्य होणार नाही. आजपासून तुमच्या सर्व पत्नी अपत्यरहित राहतील.'
एवमुक्त्वा सुरान् सर्वाञ्शशाप पृथिवीमपि । अवने नैकरूपा त्वं बहुभार्या भविष्यसि ॥१-३६-
असे म्हणून तिने सर्व देवांना शाप दिला आणि पृथ्वीला देखील शाप दिला—'हे पृथ्वी, तू एकरूप राहणार नाहीस; तू अनेक रूपे धारण करशील.'
न च पुत्रकृतां प्रीतिं मत्क्रोधकलुषीकृता । प्राप्स्यसि त्वं सुदुर्मेधो मम पुत्रमनिच्छती ॥१-३६-
तुझं मन इतकं अंधारलेलं आहे की, तू माझ्या मुलाला नकोसं मानल्यामुळे आणि मला रागावल्यामुळे, तुला कधीच मुलामुळे मिळणारा आनंद मिळणार नाही.
तान् सर्वान् पीडितान् दृष्ट्वा सुरान् सुरपतिस्तदा । गमनायोपचक्राम दिशं वरुणपालिताम् ॥१-३६-
सर्व देवता त्रासलेले पाहून, त्या वेळी देवांचा स्वामी वरुण ज्या दिशेला पहारा देतो त्या दिशेला निघाला.
स गत्वा तप आतिष्ठत् पार्श्वे तस्योत्तरे गिरेः । हिमवत्प्रभवे शृङ्गे सह देव्या महेश्वरः ॥१-३६-
तो तिथे जाऊन, हिमालयाच्या उत्तरेकडील कड्यावर, देवीसोबत महादेवाने कठोर तपश्चर्या सुरू केली.
एष ते विस्तरो राम शैलपुत्र्या निवेदितः गङ्गायाः प्रभवं चैव शृणु मे सहलक्ष्मण ॥१-३६-
हे राम, पर्वतराजाच्या कन्येने तुला हा सगळा वृत्तांत सांगितला आहे. आता लक्ष्मणासह तू माझ्याकडून गंगेच्या उत्पत्तीची कथा ऐक.
thumb|सप्तत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या बालकांडातील सदतीसावा सर्ग ऐका.
तप्यमाने तदा देवे सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः । सेनापतिमभीप्सन्तः पितामहमुपागमन् ॥१-३७-
त्या वेळी देवता तप करत असताना, इंद्र आणि अग्नी यांच्या नेतृत्वाखाली सर्व देवता सेनापती मिळावा म्हणून पितामहाकडे गेले.
ततोऽब्रुवन् सुराः सर्वे भगवन्तं पितामहम् । प्रणिपत्य सुराराम सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥१-३७-
मग सर्व देवता, इंद्र आणि अग्नी यांच्या सोबत, भगवंत पितामहाला वंदन करून म्हणाले.
येन सेनापतिर्देव दत्तो भगवता पुरा । स तपः परमास्थाय तप्यते स्म सहोमया ॥१-३७-
हे देव, ज्याला तू पूर्वी सेनापती नेमला होतास, तो आपल्या पत्नीसमवेत कठोर तपश्चर्या करत आहे.
यदत्रानन्तरं कार्यं लोकानां हितकाम्यया । संविधत्स्व विधानज्ञ त्वं हि नः परमा गतिः ॥१-३७-
आता लोकांच्या कल्याणासाठी जे काही करावं लागेल ते तू ठरव, कारण तूच नीती जाणणारा आणि आमचा खरा आधार आहेस.
देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः । सान्त्वयन् मधुरैर्वाक्यैस्त्रिदशानिदमब्रवीत् ॥१-३७-
देवतांचे बोल ऐकून, सर्व लोकांचे पितामह मधुर शब्दांनी त्यांना धीर देत म्हणाला.
शैलपुत्र्या यदुक्तं तन्न प्रजाः स्वासु पत्निषु । तस्या वचनमक्लिष्टं सत्यमेव न संशयः ॥१-३७-
पर्वतराजकन्येने जे काही सांगितलं ते आपल्या पत्नी असलेल्या लोकांना योग्य नाही; तिचे शब्द शुद्ध आणि खरे आहेत, यात शंका नाही.
इयमाकाशगङ्गा च यस्यां पुत्रं हुताशनः । जनयिष्यति देवानां सेनापतिमरिंदमम् ॥१-३७-
ही आकाशगंगा, ज्यात अग्नी देव पुत्र उत्पन्न करेल, ती देवतांच्या सैन्याचा सेनापती आणि शत्रूंचा संहार करणारा जन्माला घालेल.
ज्येष्ठा शैलेन्द्रदुहिता मानयिष्यति तं सुतम् । उमायास्तद्बहुमतं भविष्यति न संशयः ॥१-३७-
पर्वतराजाची मोठी कन्या त्या पुत्राचा सन्मान करेल; तो उमाकडूनही फार मान मिळवेल, यात शंका नाही.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतार्था रघुनन्दन । प्रणिपत्य सुराः सर्वे पितामहमपूजयन् ॥१-३७-
हे रघुनंदन, हे शब्द ऐकून, सर्व देवता आपली इच्छा पूर्ण झाल्याने पितामहाला वंदन करून पूजायला लागले.
ते गत्वा परमं राम कैलासं धातुमण्डितम् । अग्निं नियोजयामासुः पुत्रार्थं सर्वदेवताः ॥१-३७-
मग ते सर्व कैलास पर्वतावर, रत्नांनी सजलेल्या ठिकाणी गेले आणि पुत्रप्राप्तीसाठी सर्व देवतांनी अग्नीला नेमले.
देवकार्यमिदं देव समाधत्स्व हुताशन । शैलपुत्र्यां महातेजो गङ्गायां तेज उत्सृज ॥१-३७-
हे देव, हे देवतांचं काम पूर्ण कर; पर्वतराजकन्या गंगेच्या पोटी तुझं तेज सोड.
देवतानां प्रतिज्ञाय गङ्गामभ्येत्य पावकः । गर्भं धारय वै देवि देवतानामिदं प्रियम् ॥१-३७-
देवतांना वचन देऊन, अग्नी गंगेपाशी गेला आणि म्हणाला, 'हे देवी, हे गर्भ धारण कर, कारण हे देवतांना प्रिय आहे.'
इत्येतद् वचनं श्रुत्वा दिव्यं रूपमधारयत् । स तस्या महिमां दृष्ट्वा समन्तादवशीर्यत ॥१-३७-
हे शब्द ऐकून गंगेला दिव्य रूप प्राप्त झालं; तिचं तेज पाहून, अग्नीचं तेज सर्व दिशांना पसरलं.
समन्ततस्तदा देवीमभ्यषिञ्चत पावकः । सर्वस्रोतांसि पूर्णानि गङ्गाया रघुनन्दन ॥१-३७-
त्या वेळी, रघुनंदना, अग्नीने त्या देवीचे सर्व बाजूंनी अभिषेक केले आणि गंगेच्या सर्व प्रवाहांनी पाण्याने भरून गेले.
तमुवाच ततो गङ्गा सर्वदेवपुरोगमम् । अशक्ता धारणे देव तेजस्तव समुद्धतम् ॥१-३७-
मग गंगा सर्व देवांसमोर म्हणाली, 'देवा, तुझ्या तेजामुळे मला हे सहन करता येत नाही.'
दह्यमानाग्निना तेन सम्प्रव्यथितचेतना । अथाब्रवीदिदं गङ्गां सर्वदेवहुताशनः ॥१-३७-
त्या अग्नीने जळून, मन अस्वस्थ झालेल्या गंगेला सर्व देवांचा हव्य स्वीकारणारा अग्नी म्हणाला.
इह हैमवते पार्श्वे गर्भोऽयं संनिवेश्यताम् । श्रुत्वा त्वग्निवचो गङ्गा तं गर्भमतिभास्वरम् ॥१-३७-
'हा गर्भ हिमालयाच्या कड्यावर ठेवावा.' अग्नीचे हे शब्द ऐकून गंगाने तो तेजस्वी गर्भ सोडला.
उत्ससर्ज महातेजाः स्रोतोभ्यो हि तदानघ । यदस्या निर्गतं तस्मात् तप्तजाम्बूनदप्रभम् ॥१-३७-
पापरहित राजा, त्या वेळी गंगेच्या प्रवाहांतून तो तेजस्वी गर्भ बाहेर पडला; आणि जे बाहेर आले ते तांब्यासारख्या सोन्यासारखे चमकत होते.
काञ्चनं धरणीं प्राप्तं हिरण्यमतुलप्रभम् । ताम्रं कार्ष्णायसं चैव तैक्ष्ण्यादेवाभिजायत ॥१-३७-
सोन्यासारखे तेजस्वी सोने, आणि अतुलनीय तेज असलेले चांदी, तांबे आणि काळे लोखंड याही पृथ्वीवर आले.
मलं तस्याभवत् तत्र त्रपु सीसकमेव च । तदेतद्धरणीं प्राप्य नानाधातुरवर्धत ॥१-३७-
तिच्या अशुद्धतेपासून तांब्या आणि शिसे निर्माण झाले; आणि पृथ्वीवर पोहोचल्यावर विविध धातू वाढू लागले.
निक्षिप्तमात्रे गर्भे तु तेजोभिरभिरञ्जितम् । सर्वं पर्वतसंनद्धं सौवर्णमभवद् वनम् ॥१-३७-
गर्भ ठेवताच, त्या तेजाने रंगून, पर्वतांनी वेढलेले संपूर्ण जंगल सोन्यासारखे झाले.