धारयिष्याम्यहं तेजस्तेजसैव सहोमया । त्रिदशाः पृथिवी चैव निर्वाणमधिगच्छतु ॥१-३६-
मी माझे तेज, देवीसोबत, तेजानेच आवरू शकेन. मग सर्व देव आणि पृथ्वी यांना शांती लाभो.
यदिदं क्षुभितं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम् । धारयिष्यति कस्तन्मे ब्रुवन्तु सुरसत्तमाः ॥१-३६-
माझे हे श्रेष्ठ तेज, जे जागेवरून हलले आहे, ते कोण सहन करील? हे उत्तम देवहो, मला सांगा.
एवमुक्तास्ततो देवाः प्रत्यूचुर्वृषभध्वजम् । यत्तेजः क्षुभितं ह्यद्य तद्धरा धारयिष्यति ॥१-३६-
मग देवांनी वृषध्वज महादेवांना उत्तर दिले, 'आज जे तुमचे तेज जागेवरून हलले आहे, ते पृथ्वी धारण करील.'
एवमुक्तः सुरपतिः प्रमुमोच महाबलः । तेजसा पृथिवी येन व्याप्ता सगिरिकानना ॥१-३६-
असे ऐकून, सर्व देवांचे स्वामी महादेवांनी आपले महान तेज सोडले, आणि त्या तेजाने पर्वत, अरण्यांसह संपूर्ण पृथ्वी व्यापली.
ततो देवाः पुनरिदमूचुश्चापि हुताशनम् । आविश त्वं महातेजो रौद्रं वायुसमन्वितः ॥१-३६-
मग देवांनी पुन्हा अग्नीला सांगितले, 'हे महान तेजस्वी अग्नी, वायूसह रौद्र रूपाने तू या तेजात प्रवेश कर.'
तदग्निना पुनर्व्याप्तं संजातं श्वेतपर्वतम् । दिव्यं शरवणं चैव पावकादित्यसंनिभम् ॥१-३६-
मग अग्नीने त्या तेजात प्रवेश केला आणि त्यातून शुभ्र पर्वत व दिव्य शरवण निर्माण झाले, जे अग्नी व सूर्याप्रमाणे तेजस्वी होते.
यत्र जातो महातेजाः कार्तिकेयोऽग्निसम्भवः । अथोमां च शिवं चैव देवाः सर्षिगणास्तदा ॥१-३६-
त्याच ठिकाणी, अग्नीपासून उत्पन्न झालेला, महान तेजस्वी कार्तिकेय जन्माला आला. त्यावेळी सर्व देव आणि ऋषीगणांनी पार्वती आणि शंकराची पूजा केली.
पूजयामासुरत्यर्थं सुप्रीतमनसस्तदा । अथ शैलसुता राम त्रिदशानिदमब्रवीत् ॥१-३६-
त्यांनी अत्यंत भक्तीभावाने पूजा केली आणि मनापासून प्रसन्न झाले. मग, हे राम, पर्वतराजकन्या पार्वतीने देवांना असे सांगितले—
समन्युरशपत् सर्वान् क्रोधसंरक्तलोचना । यस्मान्निवारिता चाहं संगता पुत्रकाम्यया ॥१-३६-
ती अत्यंत रागावली, डोळे क्रोधाने लाल झाले आणि सर्व देवांना शाप दिला—'माझी इच्छा पुत्रप्राप्तीची असतानाही, मला रोखले गेले.'
अपत्यं स्वेषु दारेषु नोत्पादयितुमर्हथ । अद्यप्रभृति युष्माकमप्रजाः सन्तु पत्नयः ॥१-३६-
'म्हणून, आता पुढे तुमच्या स्वतःच्या पत्नींपासून तुम्हाला अपत्य होणार नाही. आजपासून तुमच्या सर्व पत्नी अपत्यरहित राहतील.'
एवमुक्त्वा सुरान् सर्वाञ्शशाप पृथिवीमपि । अवने नैकरूपा त्वं बहुभार्या भविष्यसि ॥१-३६-
असे म्हणून तिने सर्व देवांना शाप दिला आणि पृथ्वीला देखील शाप दिला—'हे पृथ्वी, तू एकरूप राहणार नाहीस; तू अनेक रूपे धारण करशील.'
न च पुत्रकृतां प्रीतिं मत्क्रोधकलुषीकृता । प्राप्स्यसि त्वं सुदुर्मेधो मम पुत्रमनिच्छती ॥१-३६-
तुझं मन इतकं अंधारलेलं आहे की, तू माझ्या मुलाला नकोसं मानल्यामुळे आणि मला रागावल्यामुळे, तुला कधीच मुलामुळे मिळणारा आनंद मिळणार नाही.
तान् सर्वान् पीडितान् दृष्ट्वा सुरान् सुरपतिस्तदा । गमनायोपचक्राम दिशं वरुणपालिताम् ॥१-३६-
सर्व देवता त्रासलेले पाहून, त्या वेळी देवांचा स्वामी वरुण ज्या दिशेला पहारा देतो त्या दिशेला निघाला.
स गत्वा तप आतिष्ठत् पार्श्वे तस्योत्तरे गिरेः । हिमवत्प्रभवे शृङ्गे सह देव्या महेश्वरः ॥१-३६-
तो तिथे जाऊन, हिमालयाच्या उत्तरेकडील कड्यावर, देवीसोबत महादेवाने कठोर तपश्चर्या सुरू केली.
एष ते विस्तरो राम शैलपुत्र्या निवेदितः गङ्गायाः प्रभवं चैव शृणु मे सहलक्ष्मण ॥१-३६-
हे राम, पर्वतराजाच्या कन्येने तुला हा सगळा वृत्तांत सांगितला आहे. आता लक्ष्मणासह तू माझ्याकडून गंगेच्या उत्पत्तीची कथा ऐक.
thumb|सप्तत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणाच्या बालकांडातील सदतीसावा सर्ग ऐका.
तप्यमाने तदा देवे सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः । सेनापतिमभीप्सन्तः पितामहमुपागमन् ॥१-३७-
त्या वेळी देवता तप करत असताना, इंद्र आणि अग्नी यांच्या नेतृत्वाखाली सर्व देवता सेनापती मिळावा म्हणून पितामहाकडे गेले.
ततोऽब्रुवन् सुराः सर्वे भगवन्तं पितामहम् । प्रणिपत्य सुराराम सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥१-३७-
मग सर्व देवता, इंद्र आणि अग्नी यांच्या सोबत, भगवंत पितामहाला वंदन करून म्हणाले.
येन सेनापतिर्देव दत्तो भगवता पुरा । स तपः परमास्थाय तप्यते स्म सहोमया ॥१-३७-
हे देव, ज्याला तू पूर्वी सेनापती नेमला होतास, तो आपल्या पत्नीसमवेत कठोर तपश्चर्या करत आहे.
यदत्रानन्तरं कार्यं लोकानां हितकाम्यया । संविधत्स्व विधानज्ञ त्वं हि नः परमा गतिः ॥१-३७-
आता लोकांच्या कल्याणासाठी जे काही करावं लागेल ते तू ठरव, कारण तूच नीती जाणणारा आणि आमचा खरा आधार आहेस.
देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः । सान्त्वयन् मधुरैर्वाक्यैस्त्रिदशानिदमब्रवीत् ॥१-३७-
देवतांचे बोल ऐकून, सर्व लोकांचे पितामह मधुर शब्दांनी त्यांना धीर देत म्हणाला.
शैलपुत्र्या यदुक्तं तन्न प्रजाः स्वासु पत्निषु । तस्या वचनमक्लिष्टं सत्यमेव न संशयः ॥१-३७-
पर्वतराजकन्येने जे काही सांगितलं ते आपल्या पत्नी असलेल्या लोकांना योग्य नाही; तिचे शब्द शुद्ध आणि खरे आहेत, यात शंका नाही.
इयमाकाशगङ्गा च यस्यां पुत्रं हुताशनः । जनयिष्यति देवानां सेनापतिमरिंदमम् ॥१-३७-
ही आकाशगंगा, ज्यात अग्नी देव पुत्र उत्पन्न करेल, ती देवतांच्या सैन्याचा सेनापती आणि शत्रूंचा संहार करणारा जन्माला घालेल.
ज्येष्ठा शैलेन्द्रदुहिता मानयिष्यति तं सुतम् । उमायास्तद्बहुमतं भविष्यति न संशयः ॥१-३७-
पर्वतराजाची मोठी कन्या त्या पुत्राचा सन्मान करेल; तो उमाकडूनही फार मान मिळवेल, यात शंका नाही.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतार्था रघुनन्दन । प्रणिपत्य सुराः सर्वे पितामहमपूजयन् ॥१-३७-
हे रघुनंदन, हे शब्द ऐकून, सर्व देवता आपली इच्छा पूर्ण झाल्याने पितामहाला वंदन करून पूजायला लागले.
ते गत्वा परमं राम कैलासं धातुमण्डितम् । अग्निं नियोजयामासुः पुत्रार्थं सर्वदेवताः ॥१-३७-
मग ते सर्व कैलास पर्वतावर, रत्नांनी सजलेल्या ठिकाणी गेले आणि पुत्रप्राप्तीसाठी सर्व देवतांनी अग्नीला नेमले.
देवकार्यमिदं देव समाधत्स्व हुताशन । शैलपुत्र्यां महातेजो गङ्गायां तेज उत्सृज ॥१-३७-
हे देव, हे देवतांचं काम पूर्ण कर; पर्वतराजकन्या गंगेच्या पोटी तुझं तेज सोड.
देवतानां प्रतिज्ञाय गङ्गामभ्येत्य पावकः । गर्भं धारय वै देवि देवतानामिदं प्रियम् ॥१-३७-
देवतांना वचन देऊन, अग्नी गंगेपाशी गेला आणि म्हणाला, 'हे देवी, हे गर्भ धारण कर, कारण हे देवतांना प्रिय आहे.'
इत्येतद् वचनं श्रुत्वा दिव्यं रूपमधारयत् । स तस्या महिमां दृष्ट्वा समन्तादवशीर्यत ॥१-३७-
हे शब्द ऐकून गंगेला दिव्य रूप प्राप्त झालं; तिचं तेज पाहून, अग्नीचं तेज सर्व दिशांना पसरलं.
समन्ततस्तदा देवीमभ्यषिञ्चत पावकः । सर्वस्रोतांसि पूर्णानि गङ्गाया रघुनन्दन ॥१-३७-
त्या वेळी, रघुनंदना, अग्नीने त्या देवीचे सर्व बाजूंनी अभिषेक केले आणि गंगेच्या सर्व प्रवाहांनी पाण्याने भरून गेले.