तेनेदं निर्मितं सर्वं मायया काञ्चनं वनम्। पुरा दानवमुख्यानां विश्वकर्मा बभूव ह
त्याने आपल्या मायेमुळे हे सगळं सोन्याचं वन निर्माण केलं; पूर्वी तो दानवांचा प्रमुख आणि विश्वकर्म्यासारखा कारागीर होता.
येनेदं काञ्चनं दिव्यं निर्मितं भवनोत्तमम्। स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महद्वने
त्यानेच हे सोन्याचं, दिव्य आणि उत्तम घर बांधलं; त्यासाठी त्याने मोठ्या जंगलात हजारो वर्षे कठोर तप केला.
पितामहाद् वरं लेभे सर्वमौशनसं धनम्। विधाय सर्वं बलवान् सर्वकामेश्वरस्तदा
त्याला ब्रह्मदेवाकडून उशना वंशाच्या सर्व संपत्तीचा वर मिळाला; आणि सर्व काही मिळवल्यावर तो बलवान आणि सर्व इच्छांचा स्वामी झाला.
उवास सुखितः कालं कंचिदस्मिन् महावने। तमप्सरसि हेमायां सक्तं दानवपुङ्गवम्
तो काही काळ या मोठ्या वनात सुखाने राहिला; आणि त्या दानवांमध्ये श्रेष्ठ असलेला माया अप्सरा हेमेच्या प्रेमात पडला.
विक्रम्यैवाशनिं गृह्य जघानेशः पुरंदरः। इदं च ब्रह्मणा दत्तं हेमायै वनमुत्तमम्
मग इंद्राने त्याच्याशी प्रचंड झुंज देऊन वज्राने त्याचा नाश केला; आणि हे उत्तम वन ब्रह्मदेवाने हेमेला दिलं.
शाश्वतः कामभोगश्च गृहं चेदं हिरण्मयम्। दुहिता मेरुसावर्णेरहं तस्याः स्वयंप्रभा
हे शाश्वत सुखभोग आणि हे सोन्याचं घर तिला मिळालं; मी मेरुसावर्ण्याची कन्या स्वयंप्रभा आहे, आणि ती माझी आई आहे.
इदं रक्षामि भवनं हेमाया वानरोत्तम। मम प्रियसखी हेमा नृत्तगीतविशारदा
हे वानरश्रेष्ठा, मी ही हेमाच्या घराची राखण करतो. ही माझी प्रिय मैत्रीण हेमाचा नृत्य आणि गाण्यात फारच पटाईत आहे.
तयादत्तवरा चास्मि रक्षामि भवनं महत्। किं कार्यं कस्य वा हेतोः कान्ताराणि प्रपद्यथ
तिने मला वर दिला म्हणून मी हे मोठं घर सांभाळतो. सांगा, तुम्ही कोणत्या कारणासाठी आणि कुणासाठी या अरण्यात आलात?
कथं चेदं वनं दुर्गं युष्माभिरुपलक्षितम्। शुचीन्यभ्यवहाराणि मूलानि च फलानि च। भुक्त्वा पीत्वा च पानीयं सर्वं मे वक्तुमर्हसि
हे कठीण आणि दुर्गम जंगल तुम्ही कसं पाहिलंत? शुद्ध फळं-मुळं खाऊन, पाणी प्यायल्यानंतर, आता तुम्ही मला सगळं सांगावं.
thumb|द्विपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे द्विपञ्चाशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील बावन्नावा सर्ग ऐका.
अथ तानब्रवीत् सर्वान् विश्रान्तान् हरियूथपान्। इदं वचनमेकाग्रा तापसी धर्मचारिणी
मग सर्व वानरप्रमुख विश्रांती घेत असताना, ती तपस्विनी आणि धर्मनिष्ठ स्त्री एकाग्रतेने त्यांना असे म्हणाली.
वानरा यदि वः खेदः प्रणष्टः फलभक्षणात्। यदि चैतन्मया श्राव्यं श्रोतुमिच्छामि तां कथाम्
वानरांनो, फळं खाल्ल्याने तुमचा थकवा गेला असेल, आणि मला ऐकायला हरकत नसेल, तर मी तुमची गोष्ट ऐकू इच्छिते.
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः। आर्जवेन यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे
तिचं बोलणं ऐकून, वायुपुत्र हनुमान प्रामाणिकपणे आणि खरं खरं सांगायला सुरुवात केली.
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः। रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम्
संपूर्ण जगाचा राजा, महेंद्र आणि वरुणासारखा तेजस्वी, दशरथपुत्र राम दंडकारण्यात आला आहे.
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या सह भार्यया। तस्य भार्या जनस्थानाद् रावणेन हृता बलात्
तो आपल्या भाऊ लक्ष्मणासोबत आणि पत्नी वैदेहीसोबत आला. त्याची पत्नी जनस्थानातून रावणाने जबरदस्तीने पळवली.
वीरस्तस्य सखा राज्ञः सुग्रीवो नाम वानरः। राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम्
त्या राजाचा वीर मित्र सुग्रीव नावाचा वानर आहे. वानरांचा राजा असलेल्या सुग्रीवानेच आम्हाला पाठवलं आहे.
अगस्त्यचरितामाशां दक्षिणां यमरक्षिताम्। सहैभिर्वानरैर्मुख्यैरङ्गदप्रमुखैर्वयम्
या अंगद प्रमुख वानरांसह आम्ही दक्षिण दिशेला आलो आहोत, जी यमाने राखलेली आणि अगस्त्यांनी पावन केलेली आहे.
रावणं सहिताः सर्वे राक्षसं कामरूपिणम्। सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वमिति चोदिताः
आम्हा सर्वांना असं सांगितलं होतं की, 'राक्षस रावण आणि वैदेही सीता यांचा शोध घ्या.'
विचित्य तु वनं सर्वं समुद्रं दक्षिणां दिशम्। वयं बुभुक्षिताः सर्वे वृक्षमूलमुपाश्रिताः
संपूर्ण जंगल आणि दक्षिण दिशेला समुद्रापर्यंत शोध घेतल्यानंतर, आम्ही सर्वजण भुकेले होऊन एका झाडाच्या मुळाशी विसावलो.
विवर्णवदनाः सर्वे सर्वे ध्यानपरायणाः। नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश्चिन्तामहार्णवे
आमच्या सर्वांच्या चेहऱ्यावर रंग उडाला होता, सगळेच चिंतेत मग्न होतो. आम्हाला पुढचा मार्ग सापडत नव्हता, कारण आम्ही मोठ्या काळजीच्या समुद्रात बुडालो होतो.
चारयन्तस्ततश्चक्षुर्दृष्टवन्तो महद् बिलम्। लतापादपसंछन्नं तिमिरेण समावृतम्
मग आजूबाजूला पाहताना आम्हाला एक मोठं गुंफा दिसली, जी वेलींनी आणि झाडांनी झाकलेली आणि अंधाराने भरलेली होती.
अस्माद्धंसा जलक्लिन्नाः पक्षैः सलिलरेणुभिः। कुरराः सारसाश्चैव निष्पतन्ति पतत्त्रिणः
त्या ठिकाणाहून पाण्यात भिजलेल्या पंखांनी हंस, बगळे आणि क्रौंच उडून जात होते, त्यांच्या पिसांवर पाण्याचे थेंब होते.
साध्वत्र प्रविशामेति मया तूक्ताः प्लवङ्गमाः। तेषामपि हि सर्वेषामनुमानमुपागतम्
'इथे आत शिरायला काहीच हरकत नाही,' असं मी वानरांना सांगितलं; कारण सर्वांच्याच मनात तसंच ठरलं होतं.
अस्मिन् निपतिताः सर्वेऽप्यथ कार्यत्वरान्विताः। ततो गाढं निपतिता गृह्य हस्तैः परस्परम्
आम्ही सर्वजण कामाच्या घाईने त्या गुंफेत शिरलो आणि एकमेकांचे हात घट्ट धरून खोल आत उतरलो.
इदं प्रविष्टाः सहसा बिलं तिमिरसंवृतम्। एतन्नः कार्यमेतेन कृत्येन वयमागताः
आपण अचानक या अंधाऱ्या गुहेत आलो आहोत; ह्याच कारणासाठी आम्ही इथे आलो आहोत.
त्वां चैवोपगताः सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः। आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च
आम्ही सर्वजण उपाशी आणि दुःखी होऊन तुझ्याकडे आलो; तू पाहुणचार म्हणून आम्हाला कंद आणि फळे दिलीस.
अस्माभिरुपयुक्तानि बुभुक्षापरिपीडितैः। यत् त्वया रक्षिताः सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया
आम्ही उपासमारीने त्रस्त होऊन ती खाल्ली; तूच आम्हा सर्वांना उपासमारीपासून वाचवलेस.
ब्रूहि प्रत्युपकारार्थं किं ते कुर्वन्तु वानराः। एवमुक्ता तु सर्वज्ञा वानरैस्तैः स्वयंप्रभा
आम्ही तुझ्यासाठी काय करू, हे सांग; असे वानरांनी विचारल्यावर सर्वज्ञा स्वयंप्रभा उत्तर देऊ लागली.
प्रत्युवाच ततः सर्वानिदं वानरयूथपान्। सर्वेषां परितुष्टास्मि वानराणां तरस्विनाम्
ती सर्व वानरप्रमुखांना म्हणाली, 'या सर्व बलवान वानरांवर मी पूर्णपणे समाधानी आहे.'
चरन्त्या मम धर्मेण न कार्यमिह केनचित्। एवमुक्तः शुभं वाक्यं तापस्या धर्मसंहितम्
'मी माझ्या धर्माने वागत असल्याने, मला इथे कोणाशीही काही काम नाही.' असे धर्मनिष्ठ तपस्विनीने शुभ वचन सांगितली.