परिपेतुर्बिले तस्मिन् कंचित् कालमतन्द्रिताः। ते कृशा दीनवदनाः परिश्रान्ताः प्लवङ्गमाः
त्या गुहेत वानरांनी काही काळ थांबून, थकवा न येता भटकंती केली. ते सर्व वानर आता खूपच कृश झाले होते, त्यांच्या चेहऱ्यावर थकवा स्पष्ट दिसत होता.
आलोकं ददृशुर्वीरा निराशा जीविते यदा। ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम्
जेव्हा त्या वीरांना आपला जीव वाचेल याची आशा उरली नव्हती, तेव्हा त्यांना प्रकाश दिसला. मग ते त्या जागी पोहोचले, जिथे अंधार नव्हता आणि वन फारच सुंदर दिसत होते.
ददृशुः काञ्चनान् वृक्षान् दीप्तवैश्वानरप्रभान्। सालांस्तालांस्तमालांश्च पुंनागान् वञ्जुलान् धवान्
त्यांना तिथे सोन्याचे झाडे दिसली, जी अग्नीप्रमाणे तेजस्वी चमकत होती. साल, ताड, तमाळ, पुंनाग, वंजुळ आणि धव अशी विविध झाडे तिथे होती.
चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान्। स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तैः किसलयैस्तथा
चंपक, नागवृक्ष आणि फुलांनी बहरलेली कर्णिकार झाडेही त्यांनी पाहिली. त्या झाडांवर सोन्याच्या फुलांचे घोस आणि विविध रंगांच्या, लाल कोंबांनी शोभा आली होती.
आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान्। तरुणादित्यसंकाशान् वैदूर्यमयवेदिकान्
त्या झाडांवर वेलींनी तयार झालेल्या मुकुटांवर सोन्याचे दागिने लावलेले होते. काही झाडे तर नव्या सूर्यासारखी तेजस्वी दिसत होती, आणि काहींच्या पायथ्याशी वैडूर्य मणींच्या चौकटी होत्या.
बिभ्राजमानान् वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान्। नीलवैदूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगैर्वृताः
त्या झाडांचे रूप फारच तेजस्वी होते, काही झाडे सोन्याचीच वाटत होती. निळ्या वैडूर्य रंगाच्या कमळांनी भरलेली तळी, आणि त्यावर विविध पक्षी बसलेले होते.
महद्भिः काञ्चनैर्वृक्षैर्वृता बालार्कसंनिभैः। जातरूपमयैर्मत्स्यैर्महद्भिश्चाथ पङ्कजैः
त्या परिसरात मोठ्या सोन्याच्या झाडांनी वेढलेले होते, जी उगवत्या सूर्यासारखी दिसत होती. तिथे शुद्ध सोन्याचे मासे आणि मोठी कमळेही होती.
नलिनीस्तत्र ददृशुः प्रसन्नसलिलायुताः। काञ्चनानि विमानानि राजतानि तथैव च
तिथे त्यांनी स्वच्छ पाण्याने भरलेली कमळांची तळी पाहिली. तसेच सोन्याची आणि चांदीची राजवाडेही दिसली.
तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च। हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमन्ति च
त्या राजवाड्यांना सोन्याच्या खिडक्या होत्या, आणि मोत्यांच्या जाळ्यांनी झाकलेले होते. जमिनीवर सोनं, चांदी आणि वैडूर्य मणींची सजावट होती.
ददृशुस्तत्र हरयो गृहमुख्यानि सर्वशः। पुष्पितान् फलिनो वृक्षान् प्रवालमणिसंनिभान्
त्या वानरांनी तिथे सर्वत्र सुंदर, मोठी घरे पाहिली. फुलांनी आणि फळांनी लगडलेली झाडे, आणि प्रवाळ व मणींसारखी शोभा असलेली झाडेही दिसली.
काञ्चनभ्रमरांश्चैव मधूनि च समन्ततः। मणिकाञ्चनचित्राणि शयनान्यासनानि च
सोन्याच्या भुंग्यांचा गुंजारव आणि सर्वत्र मध पसरलेले होते. मणी आणि सोन्याने सजवलेली पलंग आणि आसनेही तिथे होती.
विविधानि विशालानि ददृशुस्ते समन्ततः। हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च राशयः
त्यांनी सर्वत्र विविध आणि मोठ्या प्रमाणात सोनं, चांदी आणि कांस्याच्या भांड्यांचे ढीग पाहिले.
अगुरूणां च दिव्यानां चन्दनानां च संचयान्। शुचीन्यभ्यवहाराणि मूलानि च फलानि च
तिथे दिव्य अगरू आणि चंदनाचे साठे होते, शुद्ध आणि खाण्यायोग्य पदार्थ, तसेच मुळे आणि फळेही होती.
महार्हाणि च यानानि मधूनि रसवन्ति च। दिव्यानामम्बराणां च महार्हाणां च संचयान्
त्यांनी तिथे मौल्यवान वाहने, मधुर मध आणि दिव्य व महागड्या वस्त्रांचे साठे पाहिले.
कम्बलानां च चित्राणामजिनानां च संचयान्। तत्र तत्र च विन्यस्तान् दीप्तान् वैश्वानरप्रभान्
तिथे रंगीबेरंगी कम्बळे आणि प्राण्यांच्या कातड्यांचे साठे होते, जे इथे तिथे ठेवलेले होते आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते.
ददृशुर्वानराः शुभ्राञ्जातरूपस्य संचयान्। तत्र तत्र विचिन्वन्तो बिले तत्र महाप्रभाः
त्या वानरांनी गुहेत शोध घेताना, वेगवेगळ्या ठिकाणी शुद्ध सोन्याचे उजळ ढीग पाहिले.
ददृशुर्वानराः शूराः स्त्रियं कांचिददूरतः। तां च ते ददृशुस्तत्र चीरकृष्णाजिनाम्बराम्
त्या शूर वानरांनी थोड्या अंतरावर एक स्त्री पाहिली, जिला झाडाच्या साली आणि काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीचे वस्त्र घातले होते.
तापसीं नियताहारां ज्वलन्तीमिव तेजसा। विस्मिता हरयस्तत्र व्यवतिष्ठन्त सर्वशः। पप्रच्छ हनुमांस्तत्र कासि त्वं कस्य वा बिलम्
ती एक तपस्विनी होती, संयमित आहार घेणारी आणि तेजाने उजळणारी. ते सर्व वानर आश्चर्यचकित होऊन थांबले. हनुमान तिथे पुढे जाऊन म्हणाला, 'तू कोण आहेस? आणि ही गुहा कोणाची आहे?'
ततो हनूमान् गिरिसंनिकाशः कृताञ्जलिस्तामभिवाद्य वृद्धाम्। पप्रच्छ का त्वं भवनं बिलं च रत्नानि चेमानि वदस्व कस्य
मग हनुमान, जो डोंगरासारखा भासतो, त्या वृद्ध स्त्रीला हात जोडून नमस्कार करून म्हणाला, 'तुम्ही कोण? हे घर आणि ही गुहा कुणाची आहे? ही रत्ने कुणाची आहेत, सांगा.'
thumb|एकपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकपञ्चाशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील एकावन्नावे अध्याय ऐका.
इत्युक्त्वा हनुमांस्तत्र चीरकृष्णाजिनाम्बराम्। अब्रवीत् तां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम्
असं म्हणून हनुमान तिथे चिरफड आणि काळ्या मृगाच्या कातडीचे वस्त्र घातलेल्या, पुण्यवती, धर्माचरण करणाऱ्या त्या तपस्विनीला म्हणाला.
इदं प्रविष्टाः सहसा बिलं तिमिरसंवृतम्। क्षुत्पिपासापरिश्रान्ताः परिखिन्नाश्च सर्वशः
'आम्ही अचानक या काळोखाने भरलेल्या गुहेत आलो, आणि भूक, तहान व थकवा यामुळे अगदी दमलो आहोत.'
महद् धरण्या विवरं प्रविष्टाः स्म पिपासिताः। इमांस्त्वेवंविधान् भावान् विविधानद्भुतोपमान्
'आम्ही या मोठ्या जमिनीच्या फटीत आलो, तहानलेलो होतो, आणि येथे अनेक अद्भुत गोष्टी पाहिल्या.'
दृष्ट्वा वयं प्रव्यथिताः सम्भ्रान्ता नष्टचेतसः। कस्यैते काञ्चना वृक्षास्तरुणादित्यसंनिभाः
'हे सर्व पाहून आम्ही घाबरलो, गोंधळलो, आणि आमचे भान हरपले. हे सोन्याचे झाडे, उगवत्या सूर्यासारखी चमकणारी, कुणाची आहेत?'
शुचीन्यभ्यवहाराणि मूलानि च फलानि च। काञ्चनानि विमानानि राजतानि गृहाणि च
'ही शुद्ध खाण्याची मुळे आणि फळे, सोन्याची राजवाडे, आणि चांदीची घरे—हे सर्व कुणाचे आहे?'
तपनीयगवाक्षाणि मणिजालावृतानि च। पुष्पिताः फलवन्तश्च पुण्याः सुरभिगन्धयः
'सोन्याच्या खिडक्या आणि रत्नांच्या जाळ्यांनी सजलेली ही घरे, फुलांनी आणि फळांनी भरलेली, सुगंधी झाडांनी वेढलेली आहेत.'
इमे जाम्बूनदमयाः पादपाः कस्य तेजसा। काञ्चनानि च पद्मानि जातानि विमले जले
'ही जांभूवनाच्या सोन्याची झाडे कुणाच्या सामर्थ्याने निर्माण झाली? आणि हे सोन्याचे कमळे स्वच्छ पाण्यात कशी उगवली?'
कथं मत्स्याश्च सौवर्णा दृश्यन्ते सह कच्छपैः। आत्मनस्त्वनुभावाद् वा कस्य चैतत्तपोबलम्
'येथे सोन्याचे मासे आणि कासवे एकत्र कसे दिसतात? हे तुमच्या तपश्चर्येचे फळ आहे का, की दुसऱ्या कुणाच्या सामर्थ्यामुळे?'
अजानतां नः सर्वेषां सर्वमाख्यातुमर्हसि। एवमुक्ता हनुमता तापसी धर्मचारिणी
'आम्हाला काहीच माहीत नाही, म्हणून तुम्ही सर्व काही सांगावे.' असे हनुमानाने विचारल्यावर, ती धर्माचरण करणारी तपस्विनी बोलू लागली.
प्रत्युवाच हनूमन्तं सर्वभूतहिते रता। मयो नाम महातेजा मायावी वानरर्षभ
ती सर्व प्राण्यांच्या कल्याणात रमणारी स्त्री हनुमानाला म्हणाली, 'वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या हनुमाना, इथे एक मायावी, तेजस्वी माया नावाचा असुर होता.'