रावणोऽयमिति ज्ञात्वा तलेनाभिजघान ह। स वालिपुत्राभिहतो वक्त्राच्छोणितमुद्वमन्
तो रावण आहे हे ओळखून अंगदाने आपल्या तळहाताने त्याला जबरदस्त फटका दिला.
असुरो न्यपतद् भूमौ पर्यस्त इव पर्वतः। ते तु तस्मिन् निरुच्छ्वासे वानरा जितकाशिनः
वालिपुत्राच्या त्या फटक्याने तो राक्षस तोंडातून रक्त ओकत खाली कोसळला, जणू एखादा पर्वतच पडला.
व्यचिन्वन् प्रायशस्तत्र सर्वं ते गिरिगह्वरम्। विचितं तु ततः सर्वं सर्वे ते काननौकसः
तो राक्षस निष्प्राण पडल्यावर, विजयी वानरांनी सर्व पर्वताच्या गुहा आणि दऱ्या नीट शोधून काढल्या.
अन्यदेवापरं घोरं विविशुर्गिरिगह्वरम्। ते विचित्य पुनः खिन्ना विनिष्पत्य समागताः। एकान्ते वृक्षमूले तु निषेदुर्दीनमानसाः
त्यानंतर सगळ्या वनवासी वानरांनी दुसरी एक भयंकर पर्वतगुहा तपासली; तिथेही शोधून दमून ते बाहेर आले आणि एकांतात झाडाच्या मुळाशी उदासपणे बसले.
thumb|एकोनपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः ॥४-
आता एकोणपन्नासावा सर्ग ऐका.
अथाङ्गदस्तदा सर्वान् वानरानिदमब्रवीत्। परिश्रान्तो महाप्राज्ञः समाश्वास्य शनैर्वचः
तेव्हा अंगदाने सगळ्या वानरांना शांतपणे धीर देत असे म्हणाले.
वनानि गिरयो नद्यो दुर्गाणि गहनानि च। दरी गिरिगुहाश्चैव विचिताः सर्वमन्ततः
आपण सर्वांनी जंगलं, डोंगर, नद्या, कठीण आणि दाट जागा, दऱ्या आणि पर्वताच्या गुहा — हे सगळं नीट शोधून काढलं आहे.
तत्र तत्र सहास्माभिर्जानकी न च दृश्यते। तथा रक्षोऽपहर्ता च सीतायाश्चैव दुष्कृती
आपण सर्वत्र शोधलं, तरीही आपल्याला जानकी किंवा सीतेला पळवणारा दुष्ट राक्षस कुठेच दिसत नाही.
कालश्च नो महान् यातः सुग्रीवश्चोग्रशासनः। तस्माद् भवन्तः सहिता विचिन्वन्तु समन्ततः
आपला पुष्कळ वेळ गेला आहे आणि सुग्रीवाचा आदेशही कठोर आहे; म्हणून तुम्ही सगळ्यांनी मिळून सर्व दिशांना शोधा.
विहाय तन्द्रीं शोकं च निद्रां चैव समुत्थिताम्। विचिनुध्वं तथा सीतां पश्यामो जनकात्मजाम्
आता झोप, दुःख आणि आळस बाजूला ठेवून, अशा रीतीने सीतेचा शोध घ्या की आपण जनकनंदिनीला पाहू शकू.
अनिर्वेदं च दाक्ष्यं च मनसश्चापराजयम्। कार्यसिद्धिकराण्याहुस्तस्मादेतद् ब्रवीम्यहम्
संकल्प, कौशल्य आणि मनाचा धीर हे यश मिळवण्यासाठी आवश्यक असतात, म्हणून मी हे तुमच्याशी बोलतो.
अद्यापीदं वनं दुर्गं विचिन्वन्तु वनौकसः। खेदं त्यक्त्वा पुनः सर्वं वनमेव विचिन्वताम्
आताही वनवासी वानरांनी हे कठीण जंगल पुन्हा शोधावे, थकवा सोडून सर्वांनी पुन्हा एकदा हे जंगल नीट तपासावे.
अवश्यं कुर्वतां तस्य दृश्यते कर्मणः फलम्। परं निर्वेदमागम्य नहि नोन्मीलनं क्षमम्
जो प्रयत्न करत राहतो त्याला नक्कीच त्याच्या कृत्याचे फळ मिळते; पण मनात नाउमेद आला तर काहीच साध्य होत नाही.
सुग्रीवः क्रोधनो राजा तीक्ष्णदण्डश्च वानराः। भेतव्यं तस्य सततं रामस्य च महात्मनः
सुग्रीव हा रागीट आणि कडक शासन करणारा राजा आहे, वानरांनो; त्याची आणि महात्मा रामाची नेहमीच भीती बाळगा.
हितार्थमेतदुक्तं वः क्रियतां यदि रोचते। उच्यतां हि क्षमं यत् तत् सर्वेषामेव वानराः
हे तुमच्या हितासाठी सांगितलं आहे; तुम्हाला आवडत असेल तर ते करा. सर्व वानरांनी योग्य वाटत असेल तर तेही सांगावं.
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा वचनं गन्धमादनः। उवाच व्यक्तया वाचा पिपासाश्रमखिन्नया
अंगदाचं बोलणं ऐकून, गंधमादनाने तहान आणि थकव्यामुळे दमलेला असतानाही स्पष्टपणे उत्तर दिलं.
सदृशं खलु वो वाक्यमङ्गदो यदुवाच ह। हितं चैवानुकूलं च क्रियतामस्य भाषितम्
अंगदाने जे सांगितलं ते खरंच तुमच्यासाठी योग्य आहे; ते हिताचं आणि मनासारखं आहे — त्याचं बोलणं अमलात आणा.
पुनर्मार्गामहे शैलान् कन्दरांश्च शिलांस्तथा। काननानि च शून्यानि गिरिप्रस्रवणानि च
चला, आपण पुन्हा डोंगर, गुहा, खडक, ओसाड जंगलं आणि डोंगरातील झरे शोधूया.
यथोद्दिष्टानि सर्वाणि सुग्रीवेण महात्मना। विचिन्वन्तु वनं सर्वे गिरिदुर्गाणि संगताः
महात्मा सुग्रीवाने ज्या सर्व जागा सांगितल्या आहेत, त्या सर्वांनी एकत्र येऊन जंगल आणि डोंगरातील किल्ले शोधावेत.
ततः समुत्थाय पुनर्वानरास्ते महाबलाः। विन्ध्यकाननसंकीर्णां विचेरुर्दक्षिणां दिशम्
मग ते बलवान वानर पुन्हा उठले आणि विंध्याच्या जंगलांनी व्यापलेल्या दक्षिण दिशेला शोधू लागले.
ते शारदाभ्रप्रतिमं श्रीमद्रजतपर्वतम्। शृङ्गवन्तं दरीवन्तमधिरुह्य च वानराः
वानरांनी शरद ऋतूच्या ढगांसारखा, सुंदर श्वेत पर्वत, ज्याला अनेक शिखरं आणि गुहा होत्या, तो चढला.
तत्र लोध्रवनं रम्यं सप्तपर्णवनानि च। विचिन्वन्तो हरिवराः सीतादर्शनकांक्षिणः
सीतेचं दर्शन व्हावं म्हणून वानरश्रेष्ठांनी तिथलं रम्य लोध्राचं वन आणि सप्तपर्णाचं वन शोधलं.
तस्याग्रमधिरूढास्ते श्रान्ता विपुलविक्रमाः। न पश्यन्ति स्म वैदेहीं रामस्य महिषीं प्रियाम्
त्या पराक्रमी आणि थकलेल्या वानरांनी शिखरावर चढूनही, रामाची प्रिय राणी वैदेही त्यांना दिसली नाही.
ते तु दृष्टिगतं दृष्ट्वा तं शैलं बहुकन्दरम्। अध्यारोहन्त हरयो वीक्षमाणाः समन्ततः
पण अनेक गुहांनी भरलेला तो डोंगर नजरेस पडल्यावर, वानरांनी सर्वदिशांनी पाहत तो चढायला सुरुवात केली.
अवरुह्य ततो भूमिं श्रान्ता विगतचेतसः। स्थिता मुहूर्तं तत्राथ वृक्षमूलमुपाश्रिताः
मग ते थकून, मनानेही दमलेले, खाली जमिनीवर उतरले आणि एका झाडाखाली थोडा वेळ विसावले.
ते मुहूर्तं समाश्वस्ताः किंचिद्भग्नपरिश्रमाः। पुनरेवोद्यताः कृत्स्नां मार्गितुं दक्षिणां दिशम्
थोडा वेळ विश्रांती घेतल्यावर, थोडा थकवा कमी झाल्यावर, त्यांनी पुन्हा संपूर्ण दक्षिण दिशा शोधायला सुरुवात केली.
हनुमत्प्रमुखास्तावत् प्रस्थिताः प्लवगर्षभाः। विन्ध्यमेवादितः कृत्वा विचेरुश्च समन्ततः
मग हनुमानाच्या पुढाकाराने, वानरश्रेष्ठांनी विंध्य पर्वताला सुरुवात मानून सर्वदिशांनी शोध घेतला.
thumb|पञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे पञ्चाशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील पन्नासावा सर्ग ऐका.
सह ताराङ्गदाभ्यां तु संगम्य हनुमान् कपिः। विचिनोति च विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च
हनुमान वानर, तारा आणि अंगदासोबत एकत्र येऊन विंध्याच्या गुहा आणि दाट झाडी शोधू लागला.
सिंहशार्दूलजुष्टाश्च गुहाश्च परितस्तदा। विषमेषु नगेन्द्रस्य महाप्रस्रवणेषु च
तिथे सर्वत्र सिंह आणि वाघ राहणाऱ्या गुहा होत्या, आणि त्या पर्वतावर कठीण जागा आणि मोठे धबधबे होते.