तदहः प्रथमं कृत्वा मासे प्रस्रवणं गताः। कपिराजेन संगम्य निराशाः कपिकुञ्जराः
पहिला दिवस संपवून, वानरांचे प्रमुख वानरराजाला भेटले आणि मग निराश होऊन प्रस्रवण पर्वतावर गेले.
विचित्य तु दिशं पूर्वां यथोक्तां सचिवैः सह। अदृष्ट्वा विनतः सीतामाजगाम महाबलः
पूर्व दिशेला मंत्र्यांसह नीट शोधून, बलाढ्य वानर सीतेला न सापडल्याने परत आला.
दिशमप्युत्तरां सर्वां विविच्य स महाकपिः। आगतः सह सैन्येन भीतः शतबलिस्तदा
महाकपीने संपूर्ण उत्तर दिशा सैन्यासह शोधून, त्या वेळी घाबरलेला परत आला.
सुषेणः पश्चिमामाशां विविच्य सह वानरैः। समेत्य मासे पूर्णे तु सुग्रीवमुपचक्रमे
सुसेनाने वानरांसह पश्चिम दिशा शोधली आणि महिना पूर्ण झाल्यावर सुग्रीवाजवळ आला.
तं प्रस्रवणपृष्ठस्थं समासाद्याभिवाद्य च। आसीनं सह रामेण सुग्रीवमिदमब्रुवन्
प्रस्रवण पर्वतावर रामासोबत बसलेल्या सुग्रीवाजवळ जाऊन, त्याला वंदन करून त्यांनी असे सांगितले.
विचिताः पर्वताः सर्वे वनानि गहनानि च। निम्नगाः सागरान्ताश्च सर्वे जनपदाश्च ये
सर्व पर्वत, दाट अरण्यं, समुद्राला मिळणाऱ्या नद्या आणि सर्व वस्ती असलेली ठिकाणं आम्ही शोधून काढली.
गुहाश्च विचिताः सर्वा याश्च ते परिकीर्तिताः। विचिताश्च महागुल्मा लताविततसंतताः
तुम्ही सांगितलेल्या सर्व गुहा आणि मोठ्या वेलींनी झाकलेली जाड झुडुपंही आम्ही शोधली.
गहनेषु च देशेषु दुर्गेषु विषमेषु च। सत्त्वान्यतिप्रमाणानि विचितानि हतानि च। ये चैव गहना देशा विचितास्ते पुनः पुनः
दुर्गम, कठीण आणि उंचसखल प्रदेशात मोठमोठी प्राणी सापडली आणि मारलीही गेली; आणि अशा दुर्गम जागा पुन्हा पुन्हा शोधल्या.
उदारसत्त्वाभिजनो हनूमान् स मैथिलीं ज्ञास्यति वानरेन्द्र। दिशं तु यामेव गता तु सीता तामास्थितो वायुसुतो हनूमान्
उदार मनाचा आणि श्रेष्ठ कुळात जन्मलेला हनुमान नक्कीच मैथिलीला शोधून काढेल; वायूचा पुत्र हनुमान ज्या दिशेला सीता गेली, त्याच दिशेला निघाला आहे.
thumb|अष्टचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः ॥४-
श्रीमंत वाल्मीकी रामायणातल्या किष्किंधा कांडातील अठ्ठेचाळीसावा सर्ग ऐका.
सह ताराङ्गदाभ्यां तु सहसा हनुमान् कपिः। सुग्रीवेण यथोद्दिष्टं गन्तुं देशं प्रचक्रमे
त्यानंतर हनुमान तारासोबत आणि अंगदासोबत, सुग्रीवाने सांगितलेल्या प्रदेशाकडे पटकन निघाला.
स तु दूरमुपागम्य सर्वैस्तैः कपिसत्तमैः। ततो विचित्य विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च
तो आणि इतर सर्व श्रेष्ठ वानर खूप दूर गेले आणि मग त्यांनी विंध्य पर्वताच्या गुहा आणि दाट जंगलं शोधली.
पर्वताग्रनदीदुर्गान् सरांसि विपुलद्रुमान्। वृक्षषण्डांश्च विविधान् पर्वतान् वनपादपान्
त्यांनी पर्वतशिखरं, नद्यांचे कडे, तलाव, मोठी झाडं, वेगवेगळ्या झाडांच्या बागा, पर्वत आणि वनातील झाडं शोधली.
अन्वेषमाणास्ते सर्वे वानराः सर्वतो दिशम्। न सीतां ददृशुर्वीरा मैथिलीं जनकात्मजाम्
सर्व वानर वीरांनी सगळ्या दिशांना शोधले, पण त्यांना जनकनंदिनी सीता कुठेच दिसली नाही.
ते भक्षयन्तो मूलानि फलानि विविधान्यपि। अन्वेषमाणा दुर्धर्षा न्यवसंस्तत्र तत्र ह
शोधताना, ते दुर्धर वानर तिथे-तिथे थांबून मुळे आणि वेगवेगळी फळं खात होते.
स तु देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान् महान्। निर्जलं निर्जनं शून्यं गहनं घोरदर्शनम्
तो प्रदेश मोठा, गुहा आणि दाट जंगलांनी भरलेला, पाण्याविना, ओसाड, निर्जन आणि भीतीदायक होता.
तादृशान्यप्यरण्यानि विचित्य भृशपीडिताः। स देशश्च दुरन्वेष्यो गुहागहनवान् महान्
अशा जंगलातही शोधून, खूप दमलेले ते वानर त्या प्रदेशात पोहोचले, जो मोठा, गुहा आणि दाट जंगलांनी भरलेला आणि शोधायला कठीण होता.
त्यक्त्वा तु तं ततो देशं सर्वे वै हरियूथपाः। देशमन्यं दुराधर्षं विविशुश्चाकुतोभयाः
मग त्या जागेला सोडून, सगळे वानरप्रमुख निर्भयपणे दुसऱ्या कठीण प्रदेशात गेले.
यत्र वन्ध्यफला वृक्षा विपुष्पाः पर्णवर्जिताः। निस्तोयाः सरितो यत्र मूलं यत्र सुदुर्लभम्
तिथे झाडांना फळं लागली तरी उपयोग नाही, फुलं नाहीत, पानं नाहीत; नद्या कोरड्या आहेत, आणि मुळे मिळवणं फार कठीण आहे.
न सन्ति महिषा यत्र न मृगा न च हस्तिनः। शार्दूलाः पक्षिणो वापि ये चान्ये वनगोचराः
तिथे ना म्हशी आहेत, ना हरिण, ना हत्ती; ना वाघ, ना पक्षी, ना इतर कोणतेही वन्य प्राणी.
न चात्र वृक्षा नौषध्यो न वल्ल्यो नापि वीरुधः। स्निग्धपत्राः स्थले यत्र पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः
तिथे झाडं नाहीत, औषधी नाहीत, वेल नाहीत, गवतही नाही; फक्त जमिनीवर कमळाच्या तलावात फुललेली कमळं आणि चकाकणारी पानं आहेत.
प्रेक्षणीयाः सुगन्धाश्च भ्रमरैश्च विवर्जिताः। कण्डुर्नाम महाभागः सत्यवादी तपोधनः
ती तलावं सुंदर आणि सुगंधी आहेत, पण त्यावर भुंगे नाहीत; तिथे कंडू नावाचा एक मोठा, सत्य बोलणारा आणि तपस्वी ऋषी राहत होता.
महर्षिः परमामर्षी नियमैर्दुष्प्रधर्षणः। तस्य तस्मिन् वने पुत्रो बालको दशवार्षिकः
तो महर्षी अत्यंत कठोर आणि नियम पाळणारा होता; त्या जंगलात त्याचा दहा वर्षांचा मुलगा हरवला, ज्याचा मृत्यू ठरलेला होता.
प्रणष्टो जीवितान्ताय क्रुद्धस्तेन महामुनिः। तेन धर्मात्मना शप्तं कृत्स्नं तत्र महद्वनम्
मुलगा हरवल्याने तो मोठा ऋषी रागावला आणि धर्मनिष्ठ असल्याने त्याने त्या सगळ्या मोठ्या जंगलाला शाप दिला.
अशरण्यं दुराधर्षं मृगपक्षिविवर्जितम्। तस्य ते काननान्तांस्तु गिरीणां कन्दराणि च
ते जंगल निर्जन, प्रवेश करायला कठीण, आणि प्राणी-पक्ष्यांशिवाय झालं; म्हणून तुम्ही तिथल्या जंगलाच्या कडा आणि पर्वतांच्या गुहा शोधा.
प्रभवाणि नदीनां च विचिन्वन्ति समाहिताः। तत्र चापि महात्मानो नापश्यञ्जनकात्मजाम्
सर्वांनी एकाग्रतेने नद्यांची उगमस्थाने आणि पर्वतांच्या गुहा शोधल्या; पण तिथेही त्या महान वानरांना जनकनंदिनी सिता सापडली नाही.
हर्तारं रावणं वापि सुग्रीवप्रियकारिणः। ते प्रविश्य तु तं भीमं लतागुल्मसमावृतम्
सुग्रीवाला आनंद देणारा रावण किंवा सीतेचा अपहरण करणारा कुठेच त्यांना दिसला नाही.
ददृशुर्भीमकर्माणमसुरं सुरनिर्भयम्। तं दृष्ट्वा वानरा घोरं स्थितं शैलमिवासुरम्
त्या दाट वेलींनी आणि झुडपांनी भरलेल्या भयंकर जागेत शिरल्यावर, त्यांनी एक भीषण, निर्भय राक्षस पाहिला.
गाढं परिहिताः सर्वे दृष्ट्वा तं पर्वतोपमम्। सोऽपि तान् वानरान् सर्वान् नष्टाः स्थेत्यब्रवीद् बली
तो पर्वतासारखा मोठा राक्षस पाहताच सगळे वानर घाबरून मागे हटले; पण तो बलवान राक्षस त्यांना म्हणाला, 'तुम्ही आता हरवलात!'
अभ्यधावत संक्रुद्धो मुष्टिमुद्यम्य संगतम्। तमापतन्तं सहसा वालिपुत्रोऽङ्गदस्तदा
तो राक्षस रागाने मुठ आवळून त्यांच्यावर धावून आला; तेव्हा अचानक वालिपुत्र अंगदाने त्याला जोरात मारले.