यत्र तिष्ठति धर्मज्ञस्तपसा स्वेन भावितः। मेरुसावर्णिरित्येष ख्यातो वै ब्रह्मणा समः
जिथे धर्म जाणणारा, स्वतःच्या तपाने शुद्ध झालेला, 'मेरुसावर्णी' नावाने प्रसिद्ध आणि ब्रह्मासमान महर्षी वास करतो.
प्रष्टव्यो मेरुसावर्णिर्महर्षिः सूर्यसंनिभः। प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रवृत्तिं मैथिलीं प्रति
त्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी मेरुसावर्णी महर्षीला, डोकं झुकवून, मैथिलीबद्दलची माहिती आदराने विचारावी.
एतावज्जीवलोकस्य भास्करो रजनीक्षये। कृत्वा वितिमिरं सर्वमस्तं गच्छति पर्वतम्
इथपर्यंत, रात्रीच्या शेवटी, सूर्य सगळा अंधार दूर करून, जीवसृष्टीच्या सीमावर्ती पर्वतावर मावळतो.
एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः। अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम्
हे वानरांनो, इथपर्यंतच तुम्हाला जाता येईल; त्यापलीकडे जे सूर्यप्रकाशरहित आणि सीमाहीन आहे, त्याबद्दल आम्हाला काहीच माहिती नाही.
अवगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च। अस्तं पर्वतमासाद्य पूर्णे मासे निवर्तत
वैदेही कुठे आहे आणि रावणाचं घर कुठे आहे हे नीट शोधून, सूर्यास्ताच्या पर्वतापर्यंत पोहोचून, एक महिना पूर्ण होण्याआधी परत या.
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम। सहैव शूरो युष्माभिः श्वशुरो मे गमिष्यति
एक महिन्यापेक्षा जास्त थांबू नका; जर राहिलात तर माझा राग ओढवून घ्याल. माझ्या सासऱ्याबरोबरच तुम्ही सगळेही निघून जाल.
श्रोतव्यं सर्वमेतस्य भवद्भिर्दिष्टकारिभिः। गुरुरेष महाबाहुः श्वशुरो मे महाबलः
तुम्ही सर्वांनी, माझ्या सांगण्यानुसार वागणाऱ्यांनी, हे सगळं नीट ऐकावं. हे माझे सासरे, मोठ्या बळाचे आणि तुमचे गुरू आहेत.
भवन्तश्चापि विक्रान्ताः प्रमाणं सर्व एव हि। प्रमाणमेनं संस्थाप्य पश्यध्वं पश्चिमां दिशम्
तुम्ही सगळेही शूर आणि विश्वासू आहात. त्यांना मार्गदर्शक मानून, पश्चिम दिशेकडे लक्ष द्या.
दृष्टायां तु नरेन्द्रस्य पत्न्याममिततेजसः। कृतकृत्या भविष्यामः कृतस्य प्रतिकर्मणा
अमित तेज असलेल्या राजाची पत्नी सापडली की, आपण आपलं काम पूर्ण केलं असं समजावं.
अतोऽन्यदपि यत्कार्यं कार्यस्यास्य प्रियं भवेत्। सम्प्रधार्य भवद्भिश्च देशकालार्थसंहितम्
या कामासाठी आणखी काही करावं लागलं आणि ते योग्य वाटलं, तर तुम्ही देश, काळ आणि हेतू लक्षात घेऊन ते नीट विचारात घ्या.
ततः सुषेणप्रमुखाः प्लवङ्गाः सुग्रीववाक्यं निपुणं निशम्य। आमन्त्र्य सर्वे प्लवगाधिपं ते जग्मुर्दिशं तां वरुणाभिगुप्ताम्
मग सुसेण यांच्या पुढाकाराने सर्व वानरांनी सुग्रीवाचं बोलणं लक्षपूर्वक ऐकलं, वानरराजाला वंदन केलं आणि वरुणाने राखलेल्या त्या दिशेला निघाले.
thumb|त्रिचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील त्रेचाळीसावा सर्ग ऐका.
ततः संदिश्य सुग्रीवः श्वशुरं पश्चिमां दिशम्। वीरं शतबलिं नाम वानरं वानरेश्वरः
मग सुग्रीवाने आपल्या सासऱ्याला पश्चिम दिशेला पाठवले आणि शतबली नावाच्या शूर वानराला तिकडे धाडले.
उवाच राजा सर्वज्ञः सर्ववानरसत्तमः। वाक्यमात्महितं चैव रामस्य च हितं तदा
राजा, सर्व वानरांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व काही जाणणारा, त्या वेळी स्वतःच्या आणि रामाच्या हिताचं बोलला.
वृतः शतसहस्रेण त्वद्विधानां वनौकसाम्। वैवस्वतसुतैः सार्धं प्रविष्टः सर्वमन्त्रिभिः
तुझ्यासारख्या वनात राहणाऱ्या एक लाख वानरांसह आणि वैवस्वताच्या मुलांसह, तो सर्व मंत्र्यांसह आत गेला.
दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां हिमशैलावतंसिकाम्। सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीं यशस्विनीम्
हिमालयाने सजलेल्या उत्तरेकडील बलाढ्य दिशेत, सर्व बाजूंनी रामाची कीर्ती असलेली पत्नी शोधा.
अस्मिन् कार्ये विनिर्वृत्ते कृते दाशरथेः प्रिये। ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः
हे काम पूर्ण झालं आणि दशरथपुत्राच्या प्रियेला सापडलो की, आपण आपली फर्ज चुकवली आणि उद्दिष्ट साध्य करणाऱ्यांत श्रेष्ठ ठरू.
कृतं हि प्रियमस्माकं राघवेण महात्मना। तस्य चेत्प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत्
राघवाने आपल्यावर मोठं उपकार केलं आहे; आपण त्याचं ऋण फेडू शकलो, तर आपलं जीवन सार्थकी लागेल.
अर्थिनः कार्यनिर्वृत्तिमकर्तुरपि यश्चरेत्। तस्य स्यात् सफलं जन्म किं पुनः पूर्वकारिणः
कोणत्याही मागणाऱ्याचं काम पूर्ण केलं, जरी त्याने आपल्यासाठी काही केलं नसलं, तरी त्याचा जन्म सफल होतो—मग ज्याने आधीच उपकार केले त्याचं ऋण फेडल्यावर तर विचारायलाच नको.
एतां बुद्धिं समास्थाय दृश्यते जानकी यथा। तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः
ही भावना मनाशी ठेवून, आमच्या प्रिय आणि हितासाठी तुम्ही जनकी सापडेल असं काम करा.
अयं हि सर्वभूतानां मान्यस्तु नरसत्तमः। अस्मासु च गतः प्रीतिं रामः परपुरंजयः
राम, शत्रूंच्या नगरी जिंकणारा, सर्व प्राण्यांना मान्य आहे आणि त्याने आपलं प्रेम जिंकलं आहे.
इमानि बहुदुर्गाणि नद्यः शैलान्तराणि च। भवन्तः परिमार्गन्तु बुद्धिविक्रमसम्पदा
या अनेक कठीण जागा—नद्या आणि पर्वत—तुम्ही बुद्धी, धैर्य आणि सामर्थ्य वापरून नीट शोधा.
तत्र म्लेच्छान् पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च। प्रस्थलान् भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः
तिथे म्लेच्छ, पुलिंद, शूरसेन, प्रस्थल, भरत, कुरू आणि मद्र यांच्या प्रदेशांची नीट पाहणी करा.
काम्बोजयवनांश्चैव शकानां पत्तनानि च। अन्वीक्ष्य दरदांश्चैव हिमवन्तं विचिन्वथ
तसेच काम्बोज, यवन आणि शकांच्या नगरांची तपासणी करा; त्यानंतर दरद आणि हिमालय यांचाही शोध घ्या.
लोध्रपद्मकषण्डेषु देवदारुवनेषु च। रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः
लोध्र आणि पद्मक यांच्या झाडांच्या बनात, तसेच देवदारच्या जंगलात, रावण आणि वैदेही यांचा सर्वत्र शोध घ्या.
ततः सोमाश्रमं गत्वा देवगन्धर्वसेवितम्। कालं नाम महासानुं पर्वतं तं गमिष्यथ
मग देव आणि गंधर्व ज्यांनी सेवलेले असे सोमाश्रम गाठा आणि त्यानंतर काळ नावाच्या मोठ्या पर्वताकडे जा.
महत्सु तस्य शैलेषु पर्वतेषु गुहासु च। विचिन्वत महाभागां रामपत्नीमनिन्दिताम्
त्या पर्वताच्या विशाल कड्यांवर आणि गुहांमध्ये, हे महानुभावांनो, रामाची निष्पाप पत्नी सीतेचा सर्वत्र शोध घ्या.
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं हेमगर्भं महागिरिम्। ततः सुदर्शनं नाम पर्वतं गन्तुमर्हथ
त्या पर्वताधिपती, सुवर्णशिखर असलेल्या त्या महान पर्वताच्या पलीकडे जाऊन, पुढे सुंदर दर्शन नावाच्या पर्वताकडे जा.
ततो देवसखो नाम पर्वतः पतगालयः। नानापक्षिसमाकीर्णो विविधद्रुमभूषितः
त्याच्या पुढे देवसखा नावाचा, विविध पक्ष्यांनी गजबजलेला आणि अनेक वृक्षांनी शोभलेला, पक्ष्यांचे घर असलेला पर्वत आहे.
तस्य काननषण्डेषु निर्झरेषु गुहासु च। रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः
त्या पर्वताच्या वनांमध्ये, धबधब्यांमध्ये आणि गुहांमध्ये, रावण आणि वैदेही यांचा सर्वत्र शोध घ्या.