तरुणादित्यवर्णानि भ्राजमानानि सर्वतः। जातरूपमयैर्वृक्षैः शोभितानि सुपुष्पितैः
त्या सर्व पर्वतांना उगवत्या सूर्याच्या रंगासारखा तेज आहे आणि ते पूर्णपणे सोन्याच्या फुललेल्या झाडांनी सुशोभित आहेत.
तेषां मध्ये स्थितो राजा मेरुरुत्तमपर्वतः। आदित्येन प्रसन्नेन शैलो दत्तवरः पुरा
त्यांच्या मध्ये राजा मेरू हा श्रेष्ठ पर्वत उभा आहे, ज्याला पूर्वी प्रसन्न सूर्याने वर दिला होता.
तेनैवमुक्तः शैलेन्द्रः सर्व एव त्वदाश्रयाः। मत्प्रसादाद् भविष्यन्ति दिवा रात्रौ च काञ्चनाः
सूर्याने त्या पर्वताधिपतीला असे सांगितले की, 'तुझ्यावर अवलंबून असणारे सर्वजण माझ्या कृपेने दिवसाही आणि रात्रीही सोन्यासारखे तेजस्वी होतील.'
त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति देवगन्धर्वदानवाः। ते भविष्यन्ति भक्ताश्च प्रभया काञ्चनप्रभाः
तुझ्यावर राहणारे देव, गंधर्व आणि दानव हे भक्त होतील आणि त्यांच्या अंगावर सोन्यासारखा तेज असेल.
विश्वेदेवाश्च वसवो मरुतश्च दिवौकसः। आगत्य पश्चिमां संध्यां मेरुमुत्तमपर्वतम्
विश्वदेव, वसु, मरुत आणि इतर देवगण पश्चिमेकडील संध्याकाळी मेरू या श्रेष्ठ पर्वताजवळ येतात.
योजनानां सहस्राणि दश तानि दिवाकरः। मुहूर्तार्धेन तं शीघ्रमभियाति शिलोच्चयम्
दहा हजार योजनांचे ते अंतर सूर्य अर्ध्या मुहूर्तात अतिशय वेगाने पार करून त्या पर्वतशिखरावर पोहोचतो.
शृङ्गे तस्य महद्दिव्यं भवनं सूर्यसंनिभम्। प्रासादगणसम्बाधं विहितं विश्वकर्मणा
त्या शिखरावर सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, विशाल आणि दिव्य असे महाल आहे, जो विविध प्रासादांनी भरलेला आणि विश्वकर्म्याने बांधलेला आहे.
शोभितं तरुभिश्चित्रैर्नानापक्षिसमाकुलैः। निकेतं पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः
तो महाल विविध झाडांनी आणि अनेक पक्ष्यांनी गजबजलेला आहे; तेथील वासस्थान म्हणजे पाशधारी, महात्मा वरुण यांचे निवासस्थान आहे.
अन्तरा मेरुमस्तं च तालो दशशिरा महान्। जातरूपमयः श्रीमान् भ्राजते चित्रवेदिकः
मेरू पर्वत आणि सूर्यास्ताच्या ठिकाणाच्या मध्ये एक मोठा, दहा खोडांचा ताड आहे, जो शुद्ध सोन्याचा असून सुंदर वेदिकेने सजलेला आहे.
तेषु सर्वेषु दुर्गेषु सरस्सु च सरित्सु च। रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः
त्या सर्व किल्ल्यांमध्ये, सरोवरांमध्ये आणि नद्यांमध्ये रावण आणि वैदेही यांचा शोध सर्वत्र घ्यावा.
यत्र तिष्ठति धर्मज्ञस्तपसा स्वेन भावितः। मेरुसावर्णिरित्येष ख्यातो वै ब्रह्मणा समः
जिथे धर्म जाणणारा, स्वतःच्या तपाने शुद्ध झालेला, 'मेरुसावर्णी' नावाने प्रसिद्ध आणि ब्रह्मासमान महर्षी वास करतो.
प्रष्टव्यो मेरुसावर्णिर्महर्षिः सूर्यसंनिभः। प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रवृत्तिं मैथिलीं प्रति
त्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी मेरुसावर्णी महर्षीला, डोकं झुकवून, मैथिलीबद्दलची माहिती आदराने विचारावी.
एतावज्जीवलोकस्य भास्करो रजनीक्षये। कृत्वा वितिमिरं सर्वमस्तं गच्छति पर्वतम्
इथपर्यंत, रात्रीच्या शेवटी, सूर्य सगळा अंधार दूर करून, जीवसृष्टीच्या सीमावर्ती पर्वतावर मावळतो.
एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः। अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम्
हे वानरांनो, इथपर्यंतच तुम्हाला जाता येईल; त्यापलीकडे जे सूर्यप्रकाशरहित आणि सीमाहीन आहे, त्याबद्दल आम्हाला काहीच माहिती नाही.
अवगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च। अस्तं पर्वतमासाद्य पूर्णे मासे निवर्तत
वैदेही कुठे आहे आणि रावणाचं घर कुठे आहे हे नीट शोधून, सूर्यास्ताच्या पर्वतापर्यंत पोहोचून, एक महिना पूर्ण होण्याआधी परत या.
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम। सहैव शूरो युष्माभिः श्वशुरो मे गमिष्यति
एक महिन्यापेक्षा जास्त थांबू नका; जर राहिलात तर माझा राग ओढवून घ्याल. माझ्या सासऱ्याबरोबरच तुम्ही सगळेही निघून जाल.
श्रोतव्यं सर्वमेतस्य भवद्भिर्दिष्टकारिभिः। गुरुरेष महाबाहुः श्वशुरो मे महाबलः
तुम्ही सर्वांनी, माझ्या सांगण्यानुसार वागणाऱ्यांनी, हे सगळं नीट ऐकावं. हे माझे सासरे, मोठ्या बळाचे आणि तुमचे गुरू आहेत.
भवन्तश्चापि विक्रान्ताः प्रमाणं सर्व एव हि। प्रमाणमेनं संस्थाप्य पश्यध्वं पश्चिमां दिशम्
तुम्ही सगळेही शूर आणि विश्वासू आहात. त्यांना मार्गदर्शक मानून, पश्चिम दिशेकडे लक्ष द्या.
दृष्टायां तु नरेन्द्रस्य पत्न्याममिततेजसः। कृतकृत्या भविष्यामः कृतस्य प्रतिकर्मणा
अमित तेज असलेल्या राजाची पत्नी सापडली की, आपण आपलं काम पूर्ण केलं असं समजावं.
अतोऽन्यदपि यत्कार्यं कार्यस्यास्य प्रियं भवेत्। सम्प्रधार्य भवद्भिश्च देशकालार्थसंहितम्
या कामासाठी आणखी काही करावं लागलं आणि ते योग्य वाटलं, तर तुम्ही देश, काळ आणि हेतू लक्षात घेऊन ते नीट विचारात घ्या.
ततः सुषेणप्रमुखाः प्लवङ्गाः सुग्रीववाक्यं निपुणं निशम्य। आमन्त्र्य सर्वे प्लवगाधिपं ते जग्मुर्दिशं तां वरुणाभिगुप्ताम्
मग सुसेण यांच्या पुढाकाराने सर्व वानरांनी सुग्रीवाचं बोलणं लक्षपूर्वक ऐकलं, वानरराजाला वंदन केलं आणि वरुणाने राखलेल्या त्या दिशेला निघाले.
thumb|त्रिचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील त्रेचाळीसावा सर्ग ऐका.
ततः संदिश्य सुग्रीवः श्वशुरं पश्चिमां दिशम्। वीरं शतबलिं नाम वानरं वानरेश्वरः
मग सुग्रीवाने आपल्या सासऱ्याला पश्चिम दिशेला पाठवले आणि शतबली नावाच्या शूर वानराला तिकडे धाडले.
उवाच राजा सर्वज्ञः सर्ववानरसत्तमः। वाक्यमात्महितं चैव रामस्य च हितं तदा
राजा, सर्व वानरांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व काही जाणणारा, त्या वेळी स्वतःच्या आणि रामाच्या हिताचं बोलला.
वृतः शतसहस्रेण त्वद्विधानां वनौकसाम्। वैवस्वतसुतैः सार्धं प्रविष्टः सर्वमन्त्रिभिः
तुझ्यासारख्या वनात राहणाऱ्या एक लाख वानरांसह आणि वैवस्वताच्या मुलांसह, तो सर्व मंत्र्यांसह आत गेला.
दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां हिमशैलावतंसिकाम्। सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीं यशस्विनीम्
हिमालयाने सजलेल्या उत्तरेकडील बलाढ्य दिशेत, सर्व बाजूंनी रामाची कीर्ती असलेली पत्नी शोधा.
अस्मिन् कार्ये विनिर्वृत्ते कृते दाशरथेः प्रिये। ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः
हे काम पूर्ण झालं आणि दशरथपुत्राच्या प्रियेला सापडलो की, आपण आपली फर्ज चुकवली आणि उद्दिष्ट साध्य करणाऱ्यांत श्रेष्ठ ठरू.
कृतं हि प्रियमस्माकं राघवेण महात्मना। तस्य चेत्प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत्
राघवाने आपल्यावर मोठं उपकार केलं आहे; आपण त्याचं ऋण फेडू शकलो, तर आपलं जीवन सार्थकी लागेल.
अर्थिनः कार्यनिर्वृत्तिमकर्तुरपि यश्चरेत्। तस्य स्यात् सफलं जन्म किं पुनः पूर्वकारिणः
कोणत्याही मागणाऱ्याचं काम पूर्ण केलं, जरी त्याने आपल्यासाठी काही केलं नसलं, तरी त्याचा जन्म सफल होतो—मग ज्याने आधीच उपकार केले त्याचं ऋण फेडल्यावर तर विचारायलाच नको.
एतां बुद्धिं समास्थाय दृश्यते जानकी यथा। तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः
ही भावना मनाशी ठेवून, आमच्या प्रिय आणि हितासाठी तुम्ही जनकी सापडेल असं काम करा.