एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः। अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम्
वानरांनो, इथपर्यंतच पोहोचता येते; पुढे सूर्यप्रकाश नसलेला, मर्यादा नसलेला प्रदेश आहे, त्याबद्दल आम्हाला काहीच माहिती नाही.
अभिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च। मासे पूर्णे निवर्तध्वमुदयं प्राप्य पर्वतम्
वैदेही आणि रावणाचे निवासस्थान सापडल्यावर, आणि उगवत्या पर्वतावर पोहोचल्यावर, एक महिना पूर्ण झाल्यावर परत या.
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम। सिद्धार्थाः संनिवर्तध्वमधिगम्य च मैथिलीम्
एका महिन्यापेक्षा जास्त थांबू नका; जर राहिलात तर माझा कोप ओढवेल. मैथिली सापडल्यानंतर आणि कार्य पूर्ण झाल्यावर परत या.
महेन्द्रकान्तां वनषण्डमण्डितां दिशं चरित्वा निपुणेन वानराः। अवाप्य सीतां रघुवंशजप्रियां ततो निवृत्ताः सुखिनो भविष्यथ
महेंद्र पर्वत आणि त्याच्या वनांनी सजलेल्या प्रदेशात नीट शोध घेतल्यानंतर, आणि रघुकुलास प्रिय असलेली सीता सापडल्यानंतर, तुम्ही सर्व सुखाने परत याल.
thumb|एकचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः ॥४-
आता एक्केचाळीसावा सर्ग ऐका. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील हा एक्केचाळीसावा सर्ग आहे.
ततः प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तन्महद्वानरं बलम्। दक्षिणां प्रेषयामास वानरानभिलक्षितान्
नंतर सुग्रीवाने त्या मोठ्या वानर सैन्याला तयार करून, निवडक वानरांना दक्षिण दिशेला पाठवले.
नीलमग्निसुतं चैव हनूमन्तं च वानरम्। पितामहसुतं चैव जाम्बवन्तं महौजसम्
त्याने नील, अग्निपुत्र, हनुमान आणि पितामहाचा तेजस्वी पुत्र जांबवान यांनाही पाठवले.
सुहोत्रं च शरारिं च शरगुल्मं तथैव च। गजं गवाक्षं गवयं सुषेणं वृषभं तथा
सुतोत्र, शरारी, शरगुल्म, तसेच गज, गवाक्ष, गवय, सुसेन आणि वृषभ यांनाही पाठवले.
मैन्दं च द्विविदं चैव सुषेणं गन्धमादनम्। उल्कामुखमनङ्गं च हुताशनसुतावुभौ
मैंद, द्विविद, सुसेन, गंधमादन, उल्कामुख, अनंग आणि होताशनाचे दोन्ही पुत्र यांनाही पाठवले.
अङ्गदप्रमुखान् वीरान् वीरः कपिगणेश्वरः। वेगविक्रमसम्पन्नान् संदिदेश विशेषवित्
अंगद प्रमुख असलेल्या, वेगवान आणि पराक्रमी अशा वीर वानरांना, वानरांचा स्वामी आणि जाणकार सुग्रीवाने सूचना दिल्या.
तेषामग्रेसरं चैव बृहद्बलमथाङ्गदम्। विधाय हरिवीराणामादिशद् दक्षिणां दिशम्
त्या वानर वीरांमध्ये अंगदाला पुढे ठेवून, त्याला प्रमुख नेमून, त्यांना दक्षिण दिशेला जाण्याचे सांगितले.
ये केचन समुद्देशास्तस्यां दिशि सुदुर्गमाः। कपीशः कपिमुख्यानां स तेषां समुदाहरत्
त्या दिशेतील ज्या ज्या कठीण जागा आहेत, त्या सर्व वानर प्रमुखांना वानरांचा स्वामी सुग्रीवाने सांगितल्या.
सहस्रशिरसं विन्ध्यं नानाद्रुमलतायुतम्। नर्मदां च नदीं रम्यां महोरगनिषेविताम्
सहस्त्र शिखर असलेला, विविध वृक्ष आणि वेलींनी भरलेला विंध्य पर्वत, आणि सुंदर, महोरगांनी वास केलेली नर्मदा नदीही सांगितली.
ततो गोदावरीं रम्यां कृष्णवेणीं महानदीम्। वरदां च महाभागां महोरगनिषेविताम्। मेखलानुत्कलांश्चैव दशार्णनगराण्यपि
त्यानंतर सुंदर गोदावरी, महानदी कृष्णवेणी, पुण्यवती आणि महोरगांनी वास केलेली वरदा, तसेच मेखला, उत्कल आणि दशार्ण या नगऱ्याही सांगितल्या.
आब्रवन्तीमवन्तीं च सर्वमेवानुपश्यत। विदर्भानृष्टिकांश्चैव रम्यान् माहिषकानपि
अब्रवंत, अवंती आणि सगळे विदर्भ, ऋष्टिक, तसेच रम्य माहिषक ह्या सर्व प्रदेशांमध्ये नीट पाहा.
तथा वङ्गान् कलिङ्गांश्च कौशिकांश्च समन्ततः। अन्वीक्ष्य दण्डकारण्यं सपर्वतनदीगुहम्
तसेच वंग, कळींग आणि कौशिक या सगळ्या बाजूंनी तपासा; मग पर्वत, नद्या आणि गुहा असलेलं दंडकारण्य शोधा.
नदीं गोदावरीं चैव सर्वमेवानुपश्यत। तथैवान्ध्रांश्च पुण्ड्रांश्च चोलान् पाण्ड्यांश्च केरलान्
गोदावरी ही नदी आणि तिच्या काठावरचे सर्व प्रदेश नीट पाहा; तसेच आंध्र, पुंड्र, चोल, पांड्य आणि केरळ या लोकांनाही पहा.
अयोमुखश्च गन्तव्यः पर्वतो धातुमण्डितः। विचित्रशिखरः श्रीमांश्चित्रपुष्पितकाननः
आयमुख नावाचा, विविध धातूंनी सजलेला, सुंदर शिखरांनी आणि रंगीबेरंगी फुलांनी बहरलेल्या जंगलांनी भरलेला तो डोंगर गाठा.
सुचन्दनवनोद्देशो मार्गितव्यो महागिरिः। ततस्तामापगां दिव्यां प्रसन्नसलिलाशयाम्
मधुर चंदनाच्या वनांनी वेढलेला तो मोठा डोंगर शोधा; त्यानंतर स्वच्छ आणि शांत पाण्याची ती दिव्य नदी शोधा.
तत्र द्रक्ष्यथ कावेरीं विहृतामप्सरोगणैः। तस्यासीनं नगस्याग्रे मलयस्य महौजसम्
तिथे तुम्हाला अप्सरांच्या खेळाने गूंजणारी कावेरी नदी दिसेल; त्या दिव्य मल्य पर्वताच्या पुढील भागात ती वाहते.
द्रक्ष्यथादित्यसंकाशमगस्त्यमृषिसत्तमम् । ततस्तेनाभ्यनुज्ञाताः प्रसन्नेन महात्मना
तुम्हाला सूर्यासारखा तेजस्वी, ऋषीमध्ये श्रेष्ठ असलेला अगस्त्य ऋषी दिसेल; मग त्या महात्म्याच्या कृपेने पुढे जा.
ताम्रपर्णीं ग्राहजुष्टां तरिष्यथ महानदीम्। सा चन्दनवनैश्चित्रैः प्रच्छन्नद्वीपवारिणी
मग तुम्ही मगरांनी भरलेली, बेटांनी आणि चंदनाच्या वनांनी सजलेली, मोठी ताम्रपर्णी नदी ओलांडाल.
कान्तेव युवती कान्तं समुद्रमवगाहते। ततो हेममयं दिव्यं मुक्तामणिविभूषितम्
जशी सुंदर युवती आपल्या प्रियकराला मिठी मारते, तशी ती नदी समुद्रात मिसळते; त्यानंतर तुम्हाला मोत्यांनी आणि रत्नांनी सजलेले, सोन्याचे दिव्य द्वार दिसेल.
युक्तं कवाटं पाण्ड्यानां गता द्रक्ष्यथ वानराः। ततः समुद्रमासाद्य सम्प्रधार्यार्थनिश्चयम्
ते द्वार पांड्यांच्या राज्याचे आहे, वानरांनो, तेथे पोहोचाल; मग समुद्राच्या काठावर जाऊन, आपल्या उद्दिष्टाचा नीट विचार करा.
अगस्त्येनान्तरे तत्र सागरे विनिवेशितः। चित्रसानुनगः श्रीमान् महेन्द्रः पर्वतोत्तमः
त्या समुद्राच्या मध्ये, अगस्त्य ऋषींनी स्थापन केलेला, विविध शिखरांनी सजलेला, तेजस्वी आणि सुंदर महेंद्र पर्वत आहे.
जातरूपमयः श्रीमानवगाढो महार्णवम्। नानाविधैर्नगैः फुल्लैर्लताभिश्चोपशोभितम्
मोठ्या समुद्राच्या आत, शुद्ध सोन्याचे सुंदर बेट आहे, जे अनेक फुलांनी बहरलेल्या पर्वतांनी आणि वेलींनी शोभलेले आहे.
देवर्षियक्षप्रवरैरप्सरोभिश्च शोभितम्। सिद्धचारणसङ्घैश्च प्रकीर्णं सुमनोरमम्
तेथे देव, ऋषी, यक्ष आणि अप्सरा यांच्या उपस्थितीने ते ठिकाण उजळते; सिद्ध आणि चारण यांच्या समूहांनी ते अतिशय रमणीय झाले आहे.
तमुपैति सहस्राक्षः सदा पर्वसु पर्वसु। द्वीपस्तस्यापरे पारे शतयोजनविस्तृतः
सहस्र नेत्र असलेला इंद्र प्रत्येक सणाला तेथे येतो; त्या बेटाच्या पलीकडे, शंभर योजन रुंद दुसरे बेट आहे.
अगम्यो मानुषैर्दीप्तस्तं मार्गध्वं समन्ततः। तत्र सर्वात्मना सीता मार्गितव्या विशेषतः
ते ठिकाण माणसांसाठी अगम्य आणि तेजाने झळाळणारे आहे; तिथे सर्व बाजूंनी नीट शोधा, आणि विशेषतः सीतेचा शोध घ्या.
स हि देशस्तु वध्यस्य रावणस्य दुरात्मनः। राक्षसाधिपतेर्वासः सहस्राक्षसमद्युतेः
कारण तो प्रदेश रावण या दुष्ट राक्षसाचा, इंद्रासारखा तेजस्वी असलेल्या राक्षसाधिपतीचा निवासस्थान आहे.