तत्र पूर्वं पदं कृत्वा पुरा विष्णुस्त्रिविक्रमे। द्वितीयं शिखरे मेरोश्चकार पुरुषोत्तमः
पूर्वी, विष्णूंनी आपल्या त्रिविक्रम रूपात पहिलं पाऊल तिथे ठेवलं आणि दुसरं पाऊल मेरूच्या शिखरावर ठेवलं.
उत्तरेण परिक्रम्य जम्बूद्वीपं दिवाकरः। दृश्यो भवति भूयिष्ठं शिखरं तन्महोच्छ्रयम्
जंबूद्वीपाच्या उत्तरेला वळून, सूर्य त्या उंच शिखरावर विशेषतः दिसतो.
तत्र वैखानसा नाम वालखिल्या महर्षयः। प्रकाशमाना दृश्यन्ते सूर्यवर्णास्तपस्विनः
तिथे वैखानस नावाचे वालखिल्य ऋषी, सूर्यसारख्या तेजाने उजळलेले, तपस्वी म्हणून दिसतात.
अयं सुदर्शनो द्वीपः पुरो यस्य प्रकाशते। तस्मिंस्तेजश्च चक्षुश्च सर्वप्राणभृतामपि
हा सुदर्शन द्वीप तुमच्यासमोर प्रकाशमान आहे. तिथे सर्व जीवांची तेज आणि दृष्टी सामावलेली आहे.
शैलस्य तस्य पृष्ठेषु कन्दरेषु वनेषु च। रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः
त्या पर्वताच्या कड्यांवर, गुहांमध्ये आणि जंगलात, रावण आणि वैदेही यांचा सर्वत्र शोध घ्या.
काञ्चनस्य च शैलस्य सूर्यस्य च महात्मनः। आविष्टा तेजसा संध्या पूर्वा रक्ता प्रकाशते
त्या सोन्याच्या पर्वताच्या आणि तेजस्वी सूर्याच्या प्रकाशामुळे पूर्वेकडील संध्या लाल रंगाने उजळून निघते.
पूर्वमेतत् कृतं द्वारं पृथिव्या भुवनस्य च। सूर्यस्योदयनं चैव पूर्वा ह्येषा दिगुच्यते
ही पृथ्वी आणि जगाचे पूर्वेकडील द्वार आहे, तसेच हेच सूर्याच्या उगवण्याचे स्थान आहे; म्हणून हिला पूर्व दिशा असे म्हणतात.
तस्य शैलस्य पृष्ठेषु निर्झरेषु गुहासु च। रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः
त्या डोंगराच्या कड्यांवर, धबधब्यांमध्ये आणि गुहांमध्ये, तुम्ही सर्वांनी वैदेहीसह रावणाचा सर्वत्र शोध घ्या.
ततः परमगम्या स्याद् दिक्पूर्वा त्रिदशावृता। रहिता चन्द्रसूर्याभ्यामदृश्या तमसावृता
त्यापुढे एक अगम्य प्रदेश आहे, जो पूर्व दिशा देवांनी वेढलेली आहे, जिथे चंद्र आणि सूर्य नाहीत, आणि सर्वत्र अंधार पसरलेला आहे.
शैलेषु तेषु सर्वेषु कन्दरेषु नदीषु च। ये च नोक्ता मयोद्देशा विचेया तेषु जानकी
त्या सर्व पर्वतांमध्ये, गुहांमध्ये, नद्यांमध्ये आणि मी न सांगितलेल्या जागांमध्येही, तुम्ही जानकीचा शोध घ्या.
एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः। अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम्
वानरांनो, इथपर्यंतच पोहोचता येते; पुढे सूर्यप्रकाश नसलेला, मर्यादा नसलेला प्रदेश आहे, त्याबद्दल आम्हाला काहीच माहिती नाही.
अभिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च। मासे पूर्णे निवर्तध्वमुदयं प्राप्य पर्वतम्
वैदेही आणि रावणाचे निवासस्थान सापडल्यावर, आणि उगवत्या पर्वतावर पोहोचल्यावर, एक महिना पूर्ण झाल्यावर परत या.
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम। सिद्धार्थाः संनिवर्तध्वमधिगम्य च मैथिलीम्
एका महिन्यापेक्षा जास्त थांबू नका; जर राहिलात तर माझा कोप ओढवेल. मैथिली सापडल्यानंतर आणि कार्य पूर्ण झाल्यावर परत या.
महेन्द्रकान्तां वनषण्डमण्डितां दिशं चरित्वा निपुणेन वानराः। अवाप्य सीतां रघुवंशजप्रियां ततो निवृत्ताः सुखिनो भविष्यथ
महेंद्र पर्वत आणि त्याच्या वनांनी सजलेल्या प्रदेशात नीट शोध घेतल्यानंतर, आणि रघुकुलास प्रिय असलेली सीता सापडल्यानंतर, तुम्ही सर्व सुखाने परत याल.
thumb|एकचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः ॥४-
आता एक्केचाळीसावा सर्ग ऐका. श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील हा एक्केचाळीसावा सर्ग आहे.
ततः प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तन्महद्वानरं बलम्। दक्षिणां प्रेषयामास वानरानभिलक्षितान्
नंतर सुग्रीवाने त्या मोठ्या वानर सैन्याला तयार करून, निवडक वानरांना दक्षिण दिशेला पाठवले.
नीलमग्निसुतं चैव हनूमन्तं च वानरम्। पितामहसुतं चैव जाम्बवन्तं महौजसम्
त्याने नील, अग्निपुत्र, हनुमान आणि पितामहाचा तेजस्वी पुत्र जांबवान यांनाही पाठवले.
सुहोत्रं च शरारिं च शरगुल्मं तथैव च। गजं गवाक्षं गवयं सुषेणं वृषभं तथा
सुतोत्र, शरारी, शरगुल्म, तसेच गज, गवाक्ष, गवय, सुसेन आणि वृषभ यांनाही पाठवले.
मैन्दं च द्विविदं चैव सुषेणं गन्धमादनम्। उल्कामुखमनङ्गं च हुताशनसुतावुभौ
मैंद, द्विविद, सुसेन, गंधमादन, उल्कामुख, अनंग आणि होताशनाचे दोन्ही पुत्र यांनाही पाठवले.
अङ्गदप्रमुखान् वीरान् वीरः कपिगणेश्वरः। वेगविक्रमसम्पन्नान् संदिदेश विशेषवित्
अंगद प्रमुख असलेल्या, वेगवान आणि पराक्रमी अशा वीर वानरांना, वानरांचा स्वामी आणि जाणकार सुग्रीवाने सूचना दिल्या.
तेषामग्रेसरं चैव बृहद्बलमथाङ्गदम्। विधाय हरिवीराणामादिशद् दक्षिणां दिशम्
त्या वानर वीरांमध्ये अंगदाला पुढे ठेवून, त्याला प्रमुख नेमून, त्यांना दक्षिण दिशेला जाण्याचे सांगितले.
ये केचन समुद्देशास्तस्यां दिशि सुदुर्गमाः। कपीशः कपिमुख्यानां स तेषां समुदाहरत्
त्या दिशेतील ज्या ज्या कठीण जागा आहेत, त्या सर्व वानर प्रमुखांना वानरांचा स्वामी सुग्रीवाने सांगितल्या.
सहस्रशिरसं विन्ध्यं नानाद्रुमलतायुतम्। नर्मदां च नदीं रम्यां महोरगनिषेविताम्
सहस्त्र शिखर असलेला, विविध वृक्ष आणि वेलींनी भरलेला विंध्य पर्वत, आणि सुंदर, महोरगांनी वास केलेली नर्मदा नदीही सांगितली.
ततो गोदावरीं रम्यां कृष्णवेणीं महानदीम्। वरदां च महाभागां महोरगनिषेविताम्। मेखलानुत्कलांश्चैव दशार्णनगराण्यपि
त्यानंतर सुंदर गोदावरी, महानदी कृष्णवेणी, पुण्यवती आणि महोरगांनी वास केलेली वरदा, तसेच मेखला, उत्कल आणि दशार्ण या नगऱ्याही सांगितल्या.
आब्रवन्तीमवन्तीं च सर्वमेवानुपश्यत। विदर्भानृष्टिकांश्चैव रम्यान् माहिषकानपि
अब्रवंत, अवंती आणि सगळे विदर्भ, ऋष्टिक, तसेच रम्य माहिषक ह्या सर्व प्रदेशांमध्ये नीट पाहा.
तथा वङ्गान् कलिङ्गांश्च कौशिकांश्च समन्ततः। अन्वीक्ष्य दण्डकारण्यं सपर्वतनदीगुहम्
तसेच वंग, कळींग आणि कौशिक या सगळ्या बाजूंनी तपासा; मग पर्वत, नद्या आणि गुहा असलेलं दंडकारण्य शोधा.
नदीं गोदावरीं चैव सर्वमेवानुपश्यत। तथैवान्ध्रांश्च पुण्ड्रांश्च चोलान् पाण्ड्यांश्च केरलान्
गोदावरी ही नदी आणि तिच्या काठावरचे सर्व प्रदेश नीट पाहा; तसेच आंध्र, पुंड्र, चोल, पांड्य आणि केरळ या लोकांनाही पहा.
अयोमुखश्च गन्तव्यः पर्वतो धातुमण्डितः। विचित्रशिखरः श्रीमांश्चित्रपुष्पितकाननः
आयमुख नावाचा, विविध धातूंनी सजलेला, सुंदर शिखरांनी आणि रंगीबेरंगी फुलांनी बहरलेल्या जंगलांनी भरलेला तो डोंगर गाठा.
सुचन्दनवनोद्देशो मार्गितव्यो महागिरिः। ततस्तामापगां दिव्यां प्रसन्नसलिलाशयाम्
मधुर चंदनाच्या वनांनी वेढलेला तो मोठा डोंगर शोधा; त्यानंतर स्वच्छ आणि शांत पाण्याची ती दिव्य नदी शोधा.
तत्र द्रक्ष्यथ कावेरीं विहृतामप्सरोगणैः। तस्यासीनं नगस्याग्रे मलयस्य महौजसम्
तिथे तुम्हाला अप्सरांच्या खेळाने गूंजणारी कावेरी नदी दिसेल; त्या दिव्य मल्य पर्वताच्या पुढील भागात ती वाहते.