तथापरेण कोटीनां सहस्रेण समन्वितः। पिता रुमायाः सम्प्राप्तः सुग्रीवश्वशुरो विभुः
त्याचप्रमाणे, रुमाचा बलाढ्य वडील, सुग्रीवचा सासरा, हजार कोटी वानरांसह तेथे पोहोचला.
पद्मकेसरसंकाशस्तरुणार्कनिभाननः। बुद्धिमान् वानरश्रेष्ठः सर्ववानरसत्तमः
कमळाच्या केसरासारखा, ताज्या सूर्याच्या तेजासारखा चेहरा असलेला, बुद्धिमान आणि सर्व वानरांमध्ये श्रेष्ठ असा वानर योद्धा तेथे प्रकट झाला.
अनेकैर्बहुसाहस्त्रैर्वानराणां समन्वितः। पिता हनुमतः श्रीमान् केसरी प्रत्यदृश्यत
हनुमंताचा तेजस्वी वडील केसरी, असंख्य वानरांच्या गर्दीत, तिथे दिसला.
गोलाङ्गूलमहाराजो गवाक्षो भीमविक्रमः। वृतः कोटिसहस्रेण वानराणामदृश्यत
लांब शेपटी असलेला, भीषण पराक्रमाचा वानरांचा राजा गवाक्ष, कोटी कोटी वानरांनी वेढलेला तिथे दिसला.
ऋक्षाणां भीमवेगानां धूम्रः शत्रुनिबर्हणः। वृतः कोटिसहस्राभ्यां द्वाभ्यां समभिवर्तत
शत्रूंचा नाश करणारा, वादळासारखा वेगवान आणि भयंकर वेग असलेल्या अस्वलांचा नायक धूम्र, दोन कोटी कोटी अस्वलांनी वेढलेला पुढे आला.
महाचलनिभैर्घोरैः पनसो नाम यूथपः। आजगाम महावीर्यस्तिसृभिः कोटिभिर्वृतः
महाकड्याप्रमाणे भासणारा, प्रचंड सामर्थ्याचा पानस नावाचा नायक, तीन कोटी वानरांच्या संगतीने तेथे आला.
नीलाञ्जनचयाकारो नीलो नामैष यूथपः। अदृश्यत महाकायः कोटिभिर्दशभिर्वृतः
निळ्या अंजनाच्या ढिगासारखा दिसणारा, नील नावाचा हा मोठ्या शरीराचा नायक, दहा कोटी वानरांनी वेढलेला दिसला.
ततः काञ्चनशैलाभो गवयो नाम यूथपः। आजगाम महावीर्यः कोटिभिः पञ्चभिर्वृतः
नंतर सोन्याच्या पर्वतासारखा तेजस्वी, गवय नावाचा पराक्रमी नायक, पाच कोटी वानरांच्या संगतीने तेथे आला.
दरीमुखश्च बलवान् यूथपोऽभ्याययौ तदा। वृतः कोटिसहस्रेण सुग्रीवं समवस्थितः
त्या वेळी बलवान दरीमुख नावाचा नायक, कोटी कोटी वानरांनी वेढलेला, सुग्रीवाजवळ आला.
मैन्दश्च द्विविदश्चोभावश्विपुत्रौ महाबलौ। कोटिकोटिसहस्रेण वानराणामदृश्यताम्
मैंद आणि द्विविद, हे दोन्ही अश्विनीकुमारांचे पराक्रमी पुत्र, कोटी कोटी वानरांच्या गर्दीत तेथे दिसले.
गजश्च बलवान् वीरस्तिसृभिः कोटिभिर्वृतः। आजगाम महातेजाः सुग्रीवस्य समीपतः
बलवान आणि शूर गज, तीन कोटी वानरांनी वेढलेला, प्रचंड तेजाने सुग्रीवाजवळ आला.
ऋक्षराजो महातेजा जाम्बवान्नाम नामतः। कोटिभिर्दशभिर्व्याप्तः सुग्रीवस्य वशे स्थितः
अस्वलांचा राजा, तेजस्वी आणि जांबवान नावाचा, दहा कोटी अस्वलांनी वेढलेला, सुग्रीवाच्या आज्ञेत उभा राहिला.
रुमणो नाम तेजस्वी विक्रान्तैर्वानरैर्वृतः। आगतो बलवांस्तूर्णं कोटीशतसमावृतः
रुमण नावाचा तेजस्वी आणि बलवान नायक, पराक्रमी वानरांनी वेढलेला, शंभर कोटी योद्ध्यांसह त्वरित आला.
ततः कोटिसहस्राणां सहस्रेण शतेन च। पृष्ठतोऽनुगतः प्राप्तो हरिभिर्गन्धमादनः
नंतर गंधमादन, मागून कोटी कोटी वानरांच्या हजारो आणि शेकडो समूहांसह, तेथे आला.
ततः पद्मसहस्रेण वृतः शङ्कुशतेन च। युवराजोऽङ्गदः प्राप्तः पितुस्तुल्यपराक्रमः
नंतर युवराज अंगद, वडिलांसारखा पराक्रमी, हजार कमळे आणि शंभर भाले घेऊन वेढलेला, तेथे आला.
ततस्ताराद्युतिस्तारो हरिभिर्भीमविक्रमैः। पञ्चभिर्हरिकोटीभिर्दूरतः पर्यदृश्यत
त्याच्या मागे, ताऱ्यासारखा उजळणारा तारा, भीषण पराक्रम असलेल्या पाच कोटी वानरांनी वेढलेला, दूरवरून दिसला.
इन्द्रजानुः कविर्वीरो यूथपः प्रत्यदृश्यत। एकादशानां कोटीनामीश्वरस्तैश्च संवृतः
कवी आणि शूरवीर असा इंद्रजानु नावाचा नायक, अकरा कोटी वानरांच्या संगतीने, त्यांचा स्वामी म्हणून तेथे दिसला.
ततो रम्भस्त्वनुप्राप्तस्तरुणादित्यसंनिभः। अयुतेन वृतश्चैव सहस्रेण शतेन च
नंतर, ताज्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी राम्भ, दहा हजार, हजार आणि शंभर वानरांनी वेढलेला, तेथे आला.
ततो यूथपतिर्वीरो दुर्मुखो नाम वानरः। प्रत्यदृश्यत कोटीभ्यां द्वाभ्यां परिवृतो बली
यानंतर, दुर्मुख नावाचा शूर आणि बलवान वानर प्रमुख, दोन कोटी वानरांनी वेढलेला, तेथे दिसला.
कैलासशिखराकारैर्वानरैर्भीमविक्रमैः। वृतः कोटिसहस्रेण हनुमान् प्रत्यदृश्यत
हनुमान कैलासाच्या शिखरांसारख्या, भयंकर पराक्रमी अशा कोटी कोटी वानरांनी वेढलेला दिसला.
नलश्चापि महावीर्यः संवृतो द्रुमवासिभिः। कोटीशतेन सम्प्राप्तः सहस्रेण शतेन च
महाशक्तिशाली नलही झाडांमध्ये राहणाऱ्या वानरांच्या कोटी शेकडो आणि हजारो संख्येसह तेथे आला.
ततो दधिमुखः श्रीमान् कोटिभिर्दशभिर्वृतः। सम्प्राप्तोऽभिनदंस्तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः
तेव्हा तेजस्वी दधिमुख दहा कोटी वानरांसह तेथे येऊन, महात्मा सुग्रीवाच्या समोर गर्जना करू लागला.
शरभः कुमुदो वह्निर्वानरो रंह एव च। एते चान्ये च बहवो वानराः कामरूपिणः
शरभ, कुमुद, वह्नि आणि वेगवान रम्हा, तसेच अनेक इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारे वानरही तिथे उपस्थित होते.
आगताश्च निविष्टाश्च पृथिव्यां सर्ववानराः। आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः। अभ्यवर्तन्त सुग्रीवं सूर्यमभ्रगणा इव
सर्व वानर पृथ्वीवर आले, बसले, उड्या मारू लागले, उडत आणि गर्जना करत सुग्रीवाभोवती जसे सूर्याभोवती ढग जमावेत तसे गोळा झाले.
कुर्वाणा बहुशब्दांश्च प्रकृष्टा बाहुशालिनः। शिरोभिर्वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयन्
ते बलवान, दीर्घबाहू वानरप्रमुख मोठ्या आवाजात गर्जना करत, आपली मस्तके वानरराज सुग्रीवापुढे झुकवू लागले.
अपरे वानरश्रेष्ठाः संगम्य च यथोचितम्। सुग्रीवेण समागम्य स्थिताः प्राञ्जलयस्तदा
इतर श्रेष्ठ वानरही योग्य रीतीने एकत्र येऊन, सुग्रीवापुढे हात जोडून उभे राहिले.
सुग्रीवस्त्वरितो रामे सर्वांस्तान् वानरर्षभान्। निवेदयित्वा धर्मज्ञः स्थितः प्राञ्जलिरब्रवीत्
सुग्रीवाने तत्परतेने सर्व श्रेष्ठ वानरांची माहिती रामाला दिली आणि धर्म जाणणारा तो हात जोडून उभा राहून बोलू लागला.
यथासुखं पर्वतनिर्झरेषु वनेषु सर्वेषु च वानरेन्द्राः। निवेशयित्वा विधिवद् बलानि बलं बलज्ञः प्रतिपत्तुमीष्टे
सर्व पर्वतांच्या झऱ्यांमध्ये आणि वनांमध्ये सैन्य व्यवस्थित आणि सुखाने ठेवल्यावर, बल जाणणारा वानरराज सुग्रीव सैन्याची पाहणी करायचे ठरवतो.
thumb|चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील चाळिसावा सर्ग ऐका.
अथ राजा समृद्धार्थः सुग्रीवः प्लवगेश्वरः। उवाच नरशार्दूलं रामं परबलार्दनम्
नंतर समृद्ध आणि सिद्धीस पोहोचलेला वानरांचा राजा सुग्रीव, नरांमध्ये वाघ आणि शत्रूंचा संहार करणाऱ्या रामाला म्हणाला.