कृतोद्वाहं तु राजानं ब्रह्मदत्तं महीपतिम् । सदारं प्रेषयामास सोपाध्यायगणं तदा ॥१-३३-
आपल्या कन्यांचा विवाह झाल्यावर, राजाने ब्रह्मदत्त राजाला, त्याच्या पत्नींसह आणि गुरूजनांसह, निरोप दिला.
सोमदापि सुतं दृष्ट्वा पुत्रस्य सदृशीं क्रियाम् । यथान्यायं च गन्धर्वी स्नुषास्ताः प्रत्यनन्दत । स्पृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च ताः कन्याः कुशनाभं प्रशस्य च ॥१-३३-
सोमदाने आपल्या पुत्राने योग्य कृत्ये करताना पाहिले आणि गंधर्वकन्येने प्रथेप्रमाणे आपल्या सूनांचे स्वागत केले; त्या कन्यांना प्रेमाने स्पर्श करून कुशनाभाचे कौतुक केले.
thumb|चतुस्त्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील चौतीसावा सर्ग ऐका.
कृतोद्वाहे गते तस्मिन् ब्रह्मदत्ते च राघव । अपुत्रः पुत्रलाभाय पौत्रीमिष्टिमकल्पयत् ॥१-३४-
ब्राह्मदत्ताचं लग्न झाल्यावर आणि तो निघून गेल्यावर, पुत्र नसल्यामुळे त्या राजाने नातवासाठी पुत्रप्राप्तीच्या यज्ञाची तयारी केली.
इष्ट्यां तु वर्तमानायां कुशनाभं महीपतिम् । उवाच परमोदारः कुशो ब्रह्मसुतस्तदा ॥१-३४-
यज्ञ सुरू असताना, ब्रह्मदेवांचे पुत्र कुश हे अत्यंत उदार मनाचे होते, त्यांनी कुशनाभ राजाला सांगितले.
पुत्रस्ते सदृशः पुत्र भविष्यति सुधार्मिकः । गाधिं प्राप्स्यसि तेन त्वं कीर्तिं लोके च शाश्वतीम् ॥१-३४-
माझ्या मुला, तुला तुझ्यासारखाच धर्मशील आणि सद्गुणी पुत्र होईल; त्याच्यामुळे तुला गाधी नावाचा मुलगा मिळेल आणि तुझं नाव जगात कायमचं राहील.
एवमुक्त्वा कुशो राम कुशनाभं महीपतिम् । जगामाकाशमाविश्य ब्रह्मलोकं सनातनम् ॥१-३४-
असं म्हणून कुशांनी कुशनाभ राजाला सांगितलं आणि मग आकाशातून ब्रह्मलोकात गेले.
कस्यचित् त्वथ कालस्य कुशनाभस्य धीमतः । जज्ञे परमधर्मिष्ठो गाधिरित्येव नामतः ॥१-३४-
काही काळानंतर, कुशनाभ या बुद्धिमान राजाला अत्यंत धर्मनिष्ठ असा गाधी नावाचा मुलगा झाला.
स पिता मम काकुत्स्थ गाधिः परमधार्मिकः । कुशवंशप्रसूतोऽस्मि कौशिको रघुनन्दन ॥१-३४-
काकुत्स्थकुळातील राम, तो गाधी माझा वडील आहे; मी कौशिक, कुशवंशात जन्मलो आहे, हे रघुनंदना.
पूर्वजा भगिनी चापि मम राघव सुव्रता । नाम्ना सत्यवती नाम ऋचीके प्रतिपादिता ॥१-३४-
राम, माझी मोठी बहीण सत्यवती, अत्यंत सदाचारी आहे; तिला ऋचीक ऋषींना दिलं गेलं.
सशरीरा गता स्वर्गं भर्तारमनुवर्तिनी । कौशिकी परमोदारा सा प्रवृत्ता महानदी ॥१-३४-
ती सत्यवती, आपल्या पतीच्या मागे स्वर्गात देहासह गेली आणि तीच कौशिकी नावाची महान नदी झाली.
दिव्या पुण्योदका रम्या हिमवन्तमुपाश्रिता लोकस्य हितकार्यार्थं प्रवृत्ता भगिनी मम ॥१-३४-
ती माझी बहीण कौशिकी, दिव्य, पवित्र पाण्याची आणि सुंदर आहे, हिमालयाच्या कुशीत वसली आहे आणि जगाच्या कल्याणासाठी नदी झाली.
ततोऽहं हिमवत्पार्श्वे वसामि नियतः सुखम् भगिन्यां स्नेहसंयुक्तः कौशिक्यां रघुनन्दन ॥१-३४-
म्हणून मी हिमालयाच्या कडेला, माझ्या बहिणी कौशिकीच्या प्रेमात एकरूप होऊन, आनंदाने राहतो, हे रघुनंदना.
सा तु सत्यवती पुण्या सत्ये धर्मे प्रतिष्ठिता पतिव्रता महाभागा कौशिकी सरितां वरा ॥१-३४-
ती पुण्यवती सत्यवती, सत्य आणि धर्मात स्थिर, पतीपरायण आणि अत्यंत भाग्यशाली, ह्या सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ कौशिकी झाली.
अहं हि नियमाद्राम हित्वा तां समुपागतः सिद्धाश्रममनुप्राप्तः सिद्धोऽस्मि तव तेजसा ॥१-३४-
राम, मी व्रतामुळे तिला सोडून इथे आलो; सिद्धाश्रमात आलो आणि तुझ्या तेजामुळे सिद्ध झालो.
एषा राम ममोत्पत्तिः स्वस्य वंशस्य कीर्तिता देशस्य च महाबाहो यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥१-३४-
राम, ही माझ्या जन्माची, माझ्या वंशाची आणि या प्रदेशाची कथा आहे, जी तू विचारलीस, हे महाबाहु.
गतोऽर्धरात्रः काकुत्स्थ कथाः कथयतो मम । निद्रामभ्येहि भद्रं ते मा भूद् विघ्नोऽध्वनीह नः ॥१-३४-
काकुत्स्थ, माझ्या गोष्टी सांगताना अर्धी रात्र उलटली आहे; आता झोप घे, तुझं कल्याण होवो, आणि आपल्या प्रवासात काही अडथळा येऊ नये.
निष्पन्दास्तरवः सर्वे निलीना मृगपक्षिणः । नैशेन तमसा व्याप्ता दिशश्च रघुनन्दन ॥१-३४-
सर्व झाडं स्थिर आहेत, वनातील जनावरं आणि पक्षी लपले आहेत, आणि दिशा, हे रघुनंदना, रात्रीच्या अंधाराने व्यापलेल्या आहेत.
शनैर्विसृज्यते संध्या नभो नेत्रैरिवावृतम् । नक्षत्रतारागहनं ज्योतिर्भिरवभासते
संध्याकाळ हळूहळू मागे पडते आहे, आकाश जणू डोळ्यांनी झाकलं गेल्यासारखं वाटतं, आणि तिथे ताऱ्यांच्या प्रकाशाने तेज पसरलं आहे.
उत्तिष्ठते च शीतांशुः शशी लोकतमोनुदः । ह्लादयन् प्राणिनां लोके मनांसि प्रभया स्वया ॥१-३४-
शीतल किरणांचा चंद्र वर येतो, जगातील अंधार दूर करतो आणि आपल्या प्रकाशाने सर्व प्राण्यांच्या मनाला आनंद देतो.
नैशानि सर्वभूतानि प्रचरन्ति ततस्ततः । यक्षराक्षससंघाश्च रौद्राश्च पिशिताशनाः १-३४-
रात्रीचे सर्व प्राणी इकडे तिकडे फिरतात, तसेच यक्ष, राक्षस आणि भयंकर मांसाहारी भुतेही संचार करतात.
एवमुक्त्वा महातेजा विरराम महामुनिः । साधुसाध्विति तं सर्वे मुनयो ह्यभ्यपूजयन् ॥१-३४-
असे म्हणून तेजस्वी महर्षी शांत झाले; तेव्हा सर्व ऋषींनी 'छान! छान!' असे म्हणून त्यांचा सन्मान केला.
कुशिकानामयं वंशो महान् धर्मपरः सदा । ब्रह्मोपमा महात्मानः कुशवंश्या नरोत्तमाः ॥१-३४-
कुशिकांच्या वंशाचा हा मोठा आणि नेहमी धर्माला अग्रक्रम देणारा वंश आहे; कुशाच्या वंशातील हे उत्तम पुरुष ब्रह्मासारखे महान आणि श्रेष्ठ आहेत.
विशेषेण भवानेव विश्वामित्र महायशः । कौशिकी सरितां श्रेष्ठा कुलोद्योतकरी तव ॥१-३४-
विशेषतः, महायशस्वी विश्वामित्र, तुझी ख्याती मोठी आहे; सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ कौशिकी नदी तुझ्या वंशाचे नाव उज्ज्वल करते.
मुदितैर्मुनिशार्दूलैः प्रशस्तः कुशिकात्मजः । निद्रामुपागमच्छ्रीमानस्तंगत इवांशुमान् ॥१-३४-
आनंदी झालेल्या श्रेष्ठ ऋषींनी कुशिकपुत्राचे कौतुक केले आणि तो तेजस्वी महर्षी सूर्य मावळल्यासारखा झोपेत गेला.
रामोऽपि सहसौमित्रिः किञ्चिदागतविस्मयः । प्रशस्य मुनिशार्दूलं निद्रां समुपसेवते ॥१-३४-
राम आणि सौमित्र थोडेसे आश्चर्यचकित झाले, त्यांनी त्या श्रेष्ठ ऋषीचे कौतुक केले आणि मग झोपायला गेले.
thumb|पञ्चत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील पंचत्रिंश अध्याय ऐका.
उपास्य रात्रिशेषं तु शोणाकूले महर्षिभिः । निशायां सुप्रभातायां विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥१-३५-
शेष रात्र शोणाच्या काठी महर्षींसोबत घालवून, पहाटे उजाडल्यावर विश्वामित्र बोलले.
सुप्रभाता निशा राम पूर्वा संध्या प्रवर्तते । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते गमनायाभिरोचय ॥१-३५-
राम, रात्र संपली आहे आणि पूर्वसंध्या सुरू झाली आहे. उठ, उठ, तुझ्या वाटचालीसाठी तयारी कर आणि सर्व काही शुभ होवो.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतपूर्वाह्णिकक्रियः । गमनं रोचयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥१-३५-
त्यांचे बोल ऐकून, सकाळच्या पूजा-स्नान वगैरे करून, रामाने प्रवासासाठी तयारी केली आणि असे बोलला.