यद्यस्य कृतमस्माभिर्बुध्यसे किंचिदप्रियम्। तद्बुद्ध्या सम्प्रधार्याशु क्षिप्रमेवाभिधीयताम्
जर तुला असं वाटत असेल की आपण काही त्याला न आवडणारं केलं असेल, तर ते नीट विचार करून लवकर सांग.
अथवा स्वयमेवैनं द्रष्टुमर्हसि भामिनि। वचनैः सान्त्वयुक्तैश्च प्रसादयितुमर्हसि
किंवा, हे सुंदर स्त्री, तू स्वतः त्याच्याकडे जाऊन, गोड बोलून त्याला शांत कर.
त्वद्दर्शने विशुद्धात्मा न स्म कोपं करिष्यति। नहि स्त्रीषु महात्मानः क्वचित् कुर्वन्ति दारुणम्
तू समोर असशील तर त्याचा निर्मळ मनाचा स्वभाव कधीच रागावणार नाही; कारण मोठ्या मनाचे लोक स्त्रियांशी कधीच कठोर वागत नाहीत.
त्वया सान्त्वैरुपक्रान्तं प्रसन्नेन्द्रियमानसम्। ततः कमलपत्राक्षं द्रक्ष्याम्यहमरिंदमम्
तू त्याच्याशी गोड शब्दांनी बोलशील, त्याचं मन आणि इंद्रिये शांत करशील, तेव्हा मी त्या कमळासारख्या डोळ्यांच्या, शत्रूंना जिंकणाऱ्या लक्ष्मणाला पाहीन.
सा प्रस्खलन्ती मदविह्वलाक्षी प्रलम्बकाञ्चीगुणहेमसूत्रा। सलक्षणा लक्ष्मणसंनिधानं जगाम तारा नमिताङ्गयष्टिः
मदाने डोळे हलके झालेले, सोनेरी कंबरपट्टा आणि दागिने सैल झालेले, शुभ चिन्हांनी युक्त शरीर असलेली तारा, वाकलेली काया घेऊन लक्ष्मणाजवळ गेली.
स तां समीक्ष्यैव हरीशपत्नीं तस्थावुदासीनतया महात्मा। अवाङ्मुखोऽभून्मनुजेन्द्रपुत्रः स्त्रीसंनिकर्षाद् विनिवृत्तकोपः
महात्मा लक्ष्मणाने वानरराजाच्या पत्नीला पाहून, तिथे शांतपणे उभा राहिला; मनुजराजपुत्र लक्ष्मणाने आपला चेहरा खाली वळवला आणि स्त्रीच्या उपस्थितीत त्याचा राग ओसरला.
सा पानयोगाच्च निवृत्तलज्जा दृष्टिप्रसादाच्च नरेन्द्रसूनोः। उवाच तारा प्रणयप्रगल्भं वाक्यं महार्थं परिसान्त्वरूपम्
दारूच्या नशेत आणि राजकुमाराच्या प्रेमळ नजरेमुळे तिला संकोच उरला नाही. तारा प्रेमाने आणि धीटपणे, मनापासून, मृदू शब्दात पण अर्थपूर्ण आणि समजावणारे बोलली.
किं कोपमूलं मनुजेन्द्रपुत्र कस्ते न संतिष्ठति वाङ्निदेशे। कः शुष्कवृक्षं वनमापतन्तं दावाग्निमासीदति निर्विशङ्कः
राजकुमार, तुझा राग कशामुळे आहे? कोण तुझ्या आज्ञेचे पालन करत नाही? कोणी निर्भयपणे, जणू कोरड्या झाडासारखा, जंगलात पेटलेल्या आगीत उभा राहील?
स तस्या वचनं श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमशङ्कितः। भूयः प्रणयदृष्टार्थं लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्
तिचे मृदू आणि निश्चिंत बोलणे ऐकून लक्ष्मणाने पुन्हा प्रेमळ आणि स्पष्टपणे आपली भावना सांगितली.
किमयं कामवृत्तस्ते लुप्तधर्मार्थसंग्रहः। भर्ता भर्तृहिते युक्ते न चैनमवबुध्यसे
हे काय, तुझा स्वभाव फक्त इच्छेच्या मागे लागलेला आहे का? तू धर्म आणि संपत्ती यांची काळजी सोडली आहेस का? तुझा पती स्वतःच्या हितासाठी योग्य ते करतोय, हे तुला कळत नाही का?
न चिन्तयति राज्यार्थं सोऽस्मान् शोकपरायणान्। सामात्यपरिषत् तारे काममेवोपसेवते
तो राज्याच्या आणि आमच्या दुःखाची काहीच चिंता करत नाही; तारा, तो फक्त आपल्या सुखात रमला आहे, मंत्री आणि सभेचीही पर्वा करत नाही.
स मासांश्चतुरः कृत्वा प्रमाणं प्लवगेश्वरः। व्यतीतांस्तान् मदोदग्रो विहरन् नावबुध्यते
वानरांचा राजा, मदमस्त होऊन, चार महिने फक्त मौजमजेत घालवतोय, गेलेला काळ त्याला जाणवतही नाही.
नहि धर्मार्थसिद्ध्यर्थं पानमेवं प्रशस्यते। पानादर्थश्च कामश्च धर्मश्च परिहीयते
धर्म आणि संपत्ती मिळवायची इच्छा असेल तर असे मद्यपान योग्य नाही; मद्यपानामुळे उद्दिष्ट, सुख आणि धर्म सगळेच हातून निघून जातात.
धर्मलोपो महांस्तावत् कृते ह्यप्रतिकुर्वतः। अर्थलोपश्च मित्रस्य नाशे गुणवतो महान्
कोणतीही कृती न केल्याने मोठा धर्मभंग होतो; आणि गुणी मित्राचा नाश झाला की मोठा आर्थिक तोटाही होतो.
मित्रं ह्यर्थगुणश्रेष्ठं सत्यधर्मपरायणम्। तद्द्वयं तु परित्यक्तं न तु धर्मे व्यवस्थितम्
जो मित्र धन, गुण, सत्य आणि धर्मात श्रेष्ठ आहे, त्याला सोडून दिलंय आणि तरीही धर्मात स्थिरता नाही.
तदेवं प्रस्तुते कार्ये कार्यमस्माभिरुत्तरम्। तत् कार्यं कार्यतत्त्वज्ञे त्वमुदाहर्तुमर्हसि
आता हे काम समोर आले आहे, म्हणून आपण योग्य ते करायला हवे; आणि तुला जे योग्य वाटते, ते तू सांगावेस.
सा तस्य धर्मार्थसमाधियुक्तं निशम्य वाक्यं मधुरस्वभावम्। तारा गतार्थे मनुजेन्द्रकार्ये विश्वासयुक्तं तमुवाच भूयः
त्याचे धर्म आणि संपत्तीची काळजी असलेले, गोड बोलणे ऐकून, तारा राजकुमाराच्या कामाची जाणीव ठेवून, विश्वासाने पुन्हा त्याच्याशी बोलली.
न कोपकालः क्षितिपालपुत्र न चापि कोपः स्वजने विधेयः। त्वदर्थकामस्य जनस्य तस्य प्रमादमप्यर्हसि वीर सोढुम्
राजकुमार, हा राग करण्याचा काळ नाही; आणि आपल्या लोकांवर राग कधीच करू नये. तुझ्या हिताची इच्छा असणाऱ्यांनी काही चूक केली तरी, वीर, ती सहन करायला हवी.
कोपं कथं नाम गुणप्रकृष्टः कुमार कुर्यादपकृष्टसत्त्वे। कस्त्वद्विधः कोपवशं हि गच्छेत् सत्त्वावरुद्धस्तपसः प्रसूतिः
गुणी स्वभावाच्या राजपुत्राने, ज्याचा उत्साह कमी झालाय, त्याच्यावर कसा राग करावा? तुझ्यासारखा संयमी आणि तपश्चर्येने जन्मलेला कोणी रागाच्या अधीन कसा जाईल?
जानामि कोपं हरिवीरबन्धो- र्जानामि कार्यस्य च कालसङ्गम्। जानामि कार्यं त्वयि यत्कृतं न- स्तच्चापि जानामि यदत्र कार्यम्
मला वानरवीराच्या रागाची कल्पना आहे; मला योग्य वेळेचीही जाणीव आहे; तुझ्यासाठी काय केलंय तेही मला माहीत आहे आणि अजून काय करायचं आहे तेही माहीत आहे.
तच्चापि जानामि तथाविषह्यं बलं नरश्रेष्ठ शरीरजस्य। जानामि यस्मिंश्च जनेऽवबद्धं कामेन सुग्रीवमसक्तमद्य
हे नरश्रेष्ठ, शरीरातील वासनेचे बळ किती असह्य असते, हेही मला ठाऊक आहे; आणि सध्या कामाने सुग्रीव कसा बांधला गेलाय, हेही मला माहीत आहे.
न कामतन्त्रे तव बुद्धिरस्ति त्वं वै यथा मन्युवशं प्रपन्नः। न देशकालौ हि यथार्थधर्मा- ववेक्षते कामरतिर्मनुष्यः
तुझ्या मनावर इच्छेचे नियंत्रण नाही, कारण तू रागाच्या अधीन झालेला नाहीस; पण जो माणूस इच्छेच्या मागे लागतो, तो काळ, जागा आणि खरा धर्म याचा विचार करत नाही.
तं कामवृत्तं मम संनिकृष्टं कामाभियोगाच्च विमुक्तलज्जम्। क्षमस्व तावत् परवीरहन्त- स्त्वद्भ्रातरं वानरवंशनाथम्
माझ्या जवळ असलेल्या, इच्छेच्या प्रवृत्तीने वागणाऱ्या, वासनेमुळे लाज हरवलेल्या, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, वानरवंशाच्या नाथ असलेल्या तुझ्या भावाला तू माफ कर.
महर्षयो धर्मतपोऽभिरामाः कामानुकामाः प्रतिबद्धमोहाः। अयं प्रकृत्या चपलः कपिस्तु कथं न सज्जेत सुखेषु राजा
महर्षी सुद्धा, जे धर्म आणि तपाला प्रिय आहेत, तेही इच्छेच्या ओढीने मोहात अडकतात; मग हा वानरराज तर स्वभावानेच चंचल आहे, तो सुखात कसा गुंतणार नाही?
इत्येवमुक्त्वा वचनं महार्थं सा वानरी लक्ष्मणमप्रमेयम्। पुनः सखेदं मदविह्वलाक्षी भर्तुर्हितं वाक्यमिदं बभाषे
अशी महत्त्वाची वाणी बोलून, ती वानरी, जी प्रेमाने व्याकुळ डोळ्यांनी आणि थकलेली होती, पुन्हा लक्ष्मणाला, ज्याची शक्ती मोजता येणार नाही, आपल्या पतीच्या हितासाठी असे शब्द बोलली.
उद्योगस्तु चिराज्ञप्तः सुग्रीवेण नरोत्तम। कामस्यापि विधेयेन तवार्थप्रतिसाधने
हे श्रेष्ठ पुरुषा, सुग्रीवाने बऱ्याच आधी तयारीचे आदेश दिले आहेत, आणि इच्छेच्या अधीन असतानाही, तो तुझ्या कार्यसिद्धीसाठी कटिबद्ध आहे.
आगता हि महावीर्या हरयः कामरूपिणः। कोटीः शतसहस्राणि नानानगनिवासिनः
आता मोठ्या सामर्थ्याचे, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे, वेगवेगळ्या पर्वतांवर राहणारे कोट्यवधी बलवान वानर येथे आले आहेत.
तदागच्छ महाबाहो चारित्रं रक्षितं त्वया। अच्छलं मित्रभावेन सतां दारावलोकनम्
म्हणून, हे बलाढ्य वीर, तू ये. तुझ्या वागणुकीमुळे खरी मैत्री टिकली आहे, आणि सज्जनांसाठी पत्नीचे दर्शन हे नेहमीच अढळ असते.
तारया चाभ्यनुज्ञातस्त्वरया वापि चोदितः। प्रविवेश महाबाहुरभ्यन्तरमरिंदमः
ताराने परवानगी दिल्यावर किंवा तिने घाईने सांगितल्यावर, तो बलवान आणि शत्रूंचा पराभव करणारा आत गेला.
ततः सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने। महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसंनिभम्
मग त्याने सुवर्णाच्या उत्कृष्ट आसनावर बसलेला, तेजस्वी सूर्यासारखा, सुंदर वस्त्रांनी सजवलेला सुग्रीव पाहिला.