पाण्डुरेण तु शैलेन परिक्षिप्तं दुरासदम्। वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्
पांढऱ्या पर्वताने वेढलेले, जवळ जाण्यास कठीण असे, वानरराजाचे रम्य घर महेंद्राच्या निवासासारखे भासत होते.
शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः। सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्
त्या घरात कैलास शिखरांसारख्या पांढऱ्या महालांच्या टोका होत्या आणि सर्व इच्छापूर्ती करणाऱ्या फुललेल्या झाडांनी ते शोभले होते.
महेन्द्रदत्तैः श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसंनिभैः। दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैः शीतच्छायैर्मनोरमैः
महेंद्राने दिलेली, काळ्या मेघांसारखी, दिव्य फुले व फळांनी भरलेली, गार सावली देणारी आणि मनाला आनंद देणारी झाडे तिथे होती.
हरिभिः संवृतद्वारं बलिभिः शस्त्रपाणिभिः। दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्
त्या घराचे दरवाजे बलवान, शस्त्रधारी वानरांनी राखले होते, दिव्य हारांनी सजलेले, शुभ्र आणि शुद्ध सोन्याच्या कमानींनी शोभलेले होते.
सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः। अवार्यमाणः सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः
महाबलवान सौमित्र्याचा पुत्र कोणतीही अडथळा न येता, जसा सूर्य मोठ्या ढगात शिरतो तसा, सुग्रीवाच्या रम्य घरात गेला.
स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा यानासनसमावृताः। ददर्श सुमहद्गुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत्
त्या धर्मात्म्याने सात आवारं, विविध वाहनं आणि आसनांनी भरलेली, आणि आत मोठं, नीट राखलेलं अंतःपुर पाहिलं.
हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः। महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्र समावृतम्
तेथे सर्वत्र सोन्याच्या आणि चांदीच्या पलंगांनी, उत्तम आसनांनी आणि मौल्यवान गादींनी सजलेली जागा होती.
प्रविशन्नेव सततं शुश्राव मधुरस्वनम्। तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समतालपदाक्षरम्
तो आत जात असताना, त्याच्या कानावर सतत गोड स्वर पडत होते, जिथे वीणेच्या गाण्यांनी आणि सुरेल तालांनी ते वातावरण भरून गेलं होतं.
बह्वीश्च विविधाकारा रूपयौवनगर्विताः। स्त्रियः सुग्रीवभवने ददर्श स महाबलः
त्या बलाढ्य लक्ष्मणाने सुग्रीवाच्या राजवाड्यात अनेक वेगवेगळ्या रूपांच्या, आपल्या सौंदर्य आणि तारुण्यावर गर्व करणाऱ्या स्त्रिया पाहिल्या.
दृष्ट्वाभिजनसम्पन्नास्तत्र माल्यकृतस्रजः। वरमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः
त्याने तिथे कुलीन स्त्रिया पाहिल्या, ज्या फुलांच्या माळा घालून, सुंदर हार तयार करण्यात मग्न होत्या आणि उत्तम दागिन्यांनी सजलेल्या होत्या.
नातृप्तान् नाति चाव्यग्रान् नानुदात्तपरिच्छदान्। सुग्रीवानुचरांश्चापि लक्षयामास लक्ष्मणः
लक्ष्मणाने सुग्रीवाचे सेवकही पाहिले, जे ना असमाधानी होते, ना फारच उतावळे, आणि त्यांचं वस्त्रही नीटनेटके होतं.
कूजितं नूपुराणां च काञ्चीनां निःस्वनं तथा। स निशम्य ततः श्रीमान् सौमित्रिर्लज्जितोऽभवत्
पैंजणांचा मंजुळ आवाज आणि कंबरपट्ट्यांचा गूंज ऐकून, सुमित्रेचा सुपुत्र लक्ष्मण लाजला.
रोषवेगप्रकुपितः श्रुत्वा चाभरणस्वनम्। चकार ज्यास्वनं वीरो दिशः शब्देन पूरयन्
दागिन्यांचा आवाज ऐकून आणि रागाने भरून, त्या वीराने आपला धनुष्याचा प्रत्यंचा वाजवला आणि त्याचा आवाज सर्व दिशांना पसरला.
चारित्रेण महाबाहुरपकृष्टः स लक्ष्मणः। तस्थावेकान्तमाश्रित्य रामकोपसमन्वितः
त्या महाबाहू लक्ष्मणाने, आपला अपमान झाल्यासारखं वाटून आणि रामाच्या रागाने भरून, एकांतात जाऊन उभा राहिला.
तेन चापस्वनेनाथ सुग्रीवः प्लवगाधिपः। विज्ञायागमनं त्रस्तः स चचाल वरासनात्
त्या धनुष्याच्या आवाजाने, वानरांचा राजा सुग्रीव लक्ष्मण आला हे ओळखून घाबरला आणि आपल्या उत्तम आसनावरून उठला.
अङ्गदेन यथा मह्यं पुरस्तात् प्रतिवेदितम्। सुव्यक्तमेष सम्प्राप्तः सौमित्रिर्भ्रातृवत्सलः
अंगदाने जसं मला आधी सांगितलं होतं, तसंच हे स्पष्ट आहे की, सुमित्रेचा पुत्र, आपल्या भावावर प्रेम करणारा, आता इथे आला आहे.
अङ्गदेन समाख्यातो ज्यास्वनेन च वानरः। बुबुधे लक्ष्मणं प्राप्तं मुखं चास्य व्यशुष्यत
अंगदाच्या सांगण्यावरून आणि धनुष्याच्या आवाजावरून, वानराने लक्ष्मण आला हे समजलं, आणि त्याच्या चेहऱ्यावरची झळक हरपली.
ततस्तारां हरिश्रेष्ठः सुग्रीवः प्रियदर्शनाम्। उवाच हितमव्यग्रस्त्राससम्भ्रान्तमानसः
मग वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला सुग्रीव, घाबरून आणि गोंधळूनही, शांतपणे, सुंदर ताराला हिताचे शब्द बोलला.
किं नु रुट्कारणं सुभ्रु प्रकृत्या मृदुमानसः। सरोष इव सम्प्राप्तो येनायं राघवानुजः
सुंदर भुवया असलेल्या तारा, स्वभावाने मृदू असलेला हा राघवाचा धाकटा भाऊ रागावल्यासारखा का आला असावा, याचं कारण काय असावं?
यद्यस्य कृतमस्माभिर्बुध्यसे किंचिदप्रियम्। तद्बुद्ध्या सम्प्रधार्याशु क्षिप्रमेवाभिधीयताम्
जर तुला असं वाटत असेल की आपण काही त्याला न आवडणारं केलं असेल, तर ते नीट विचार करून लवकर सांग.
अथवा स्वयमेवैनं द्रष्टुमर्हसि भामिनि। वचनैः सान्त्वयुक्तैश्च प्रसादयितुमर्हसि
किंवा, हे सुंदर स्त्री, तू स्वतः त्याच्याकडे जाऊन, गोड बोलून त्याला शांत कर.
त्वद्दर्शने विशुद्धात्मा न स्म कोपं करिष्यति। नहि स्त्रीषु महात्मानः क्वचित् कुर्वन्ति दारुणम्
तू समोर असशील तर त्याचा निर्मळ मनाचा स्वभाव कधीच रागावणार नाही; कारण मोठ्या मनाचे लोक स्त्रियांशी कधीच कठोर वागत नाहीत.
त्वया सान्त्वैरुपक्रान्तं प्रसन्नेन्द्रियमानसम्। ततः कमलपत्राक्षं द्रक्ष्याम्यहमरिंदमम्
तू त्याच्याशी गोड शब्दांनी बोलशील, त्याचं मन आणि इंद्रिये शांत करशील, तेव्हा मी त्या कमळासारख्या डोळ्यांच्या, शत्रूंना जिंकणाऱ्या लक्ष्मणाला पाहीन.
सा प्रस्खलन्ती मदविह्वलाक्षी प्रलम्बकाञ्चीगुणहेमसूत्रा। सलक्षणा लक्ष्मणसंनिधानं जगाम तारा नमिताङ्गयष्टिः
मदाने डोळे हलके झालेले, सोनेरी कंबरपट्टा आणि दागिने सैल झालेले, शुभ चिन्हांनी युक्त शरीर असलेली तारा, वाकलेली काया घेऊन लक्ष्मणाजवळ गेली.
स तां समीक्ष्यैव हरीशपत्नीं तस्थावुदासीनतया महात्मा। अवाङ्मुखोऽभून्मनुजेन्द्रपुत्रः स्त्रीसंनिकर्षाद् विनिवृत्तकोपः
महात्मा लक्ष्मणाने वानरराजाच्या पत्नीला पाहून, तिथे शांतपणे उभा राहिला; मनुजराजपुत्र लक्ष्मणाने आपला चेहरा खाली वळवला आणि स्त्रीच्या उपस्थितीत त्याचा राग ओसरला.
सा पानयोगाच्च निवृत्तलज्जा दृष्टिप्रसादाच्च नरेन्द्रसूनोः। उवाच तारा प्रणयप्रगल्भं वाक्यं महार्थं परिसान्त्वरूपम्
दारूच्या नशेत आणि राजकुमाराच्या प्रेमळ नजरेमुळे तिला संकोच उरला नाही. तारा प्रेमाने आणि धीटपणे, मनापासून, मृदू शब्दात पण अर्थपूर्ण आणि समजावणारे बोलली.
किं कोपमूलं मनुजेन्द्रपुत्र कस्ते न संतिष्ठति वाङ्निदेशे। कः शुष्कवृक्षं वनमापतन्तं दावाग्निमासीदति निर्विशङ्कः
राजकुमार, तुझा राग कशामुळे आहे? कोण तुझ्या आज्ञेचे पालन करत नाही? कोणी निर्भयपणे, जणू कोरड्या झाडासारखा, जंगलात पेटलेल्या आगीत उभा राहील?
स तस्या वचनं श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमशङ्कितः। भूयः प्रणयदृष्टार्थं लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्
तिचे मृदू आणि निश्चिंत बोलणे ऐकून लक्ष्मणाने पुन्हा प्रेमळ आणि स्पष्टपणे आपली भावना सांगितली.
किमयं कामवृत्तस्ते लुप्तधर्मार्थसंग्रहः। भर्ता भर्तृहिते युक्ते न चैनमवबुध्यसे
हे काय, तुझा स्वभाव फक्त इच्छेच्या मागे लागलेला आहे का? तू धर्म आणि संपत्ती यांची काळजी सोडली आहेस का? तुझा पती स्वतःच्या हितासाठी योग्य ते करतोय, हे तुला कळत नाही का?
न चिन्तयति राज्यार्थं सोऽस्मान् शोकपरायणान्। सामात्यपरिषत् तारे काममेवोपसेवते
तो राज्याच्या आणि आमच्या दुःखाची काहीच चिंता करत नाही; तारा, तो फक्त आपल्या सुखात रमला आहे, मंत्री आणि सभेचीही पर्वा करत नाही.