निःश्वसन्तं तु तं दृष्ट्वा क्रुद्धं दशरथात्मजम्। बभूवुर्हरयस्त्रस्ता न चैनं पर्यवारयन्
दशरथाचा मुलगा रागाने आणि जोरात श्वास घेतोय हे पाहून सर्व वानर घाबरले आणि त्याच्या भोवती कोणीही गेले नाहीत.
स तां रत्नमयीं दिव्यां श्रीमान् पुष्पितकाननाम्। रम्यां रत्नसमाकीर्णां ददर्श महतीं गुहाम्
त्याने रत्नांनी सजलेली, दिव्य, फुलांनी भरलेली सुंदर आणि मोठी गुहा पाहिली.
हर्म्यप्रासादसम्बाधां नानारत्नोपशोभिताम्। सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभिताम्
त्या गुहेत राजवाडे आणि महालांनी गर्दी झाली होती, विविध रत्नांनी सजवलेली होती आणि सर्व इच्छापूर्ती करणाऱ्या फुललेल्या झाडांनी ती शोभली होती.
देवगन्धर्वपुत्रैश्च वानरैः कामरूपिभिः। दिव्यमाल्याम्बरधरैः शोभितां प्रियदर्शनैः
ती गुहा देव, गंधर्व यांच्या पुत्र व इच्छेनुसार रूप बदलणाऱ्या वानरांनी, दिव्य हार व वस्त्रे घातलेल्या आणि मनाला आनंद देणाऱ्या वानरांनी सजली होती.
चन्दनागुरुपद्मानां गन्धैः सुरभिगन्धिताम्। मैरेयाणां मधूनां च सम्मोदितमहापथाम्
चंदन, अगर, कमळ यांच्या सुगंधाने ती जागा दरवळत होती आणि मद्य व मधाच्या सुवासाने तिच्या मोठ्या रस्त्यांमध्ये गोड वास पसरला होता.
विन्ध्यमेरुगिरिप्रख्यैः प्रासादैर्नैकभूमिभिः। ददर्श गिरिनद्यश्च विमलास्तत्र राघवः
राघवाने तिथे विंध्य आणि मेरू पर्वतासारखे बहुमजली महाल आणि स्वच्छ नद्या व झरे पाहिले.
अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविदस्य च। गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च
त्याने अंगद, मैंद, द्विविद, गवय, गवाक्ष, गज आणि शरभ यांच्या सुंदर घरांचे दर्शन घेतले.
विद्युन्मालेश्च सम्पातेः सूर्याक्षस्य हनूमतः। वीरबाहोः सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः
त्याने विद्युत्माळी, संपाति, सूर्याक्ष, हनुमान, वीरबाहू, सुबाहू आणि महान नल यांच्या घरांनाही पाहिले.
कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा। दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः
कुमुद, सुसेण, तारा, जांबवंत, दधिवक्त्र, नील, सुपाटल आणि सुनेत्र यांच्या घरांनाही त्याने पाहिले.
एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्। ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः
या सर्व महान वानर प्रमुखांच्या राजमार्गालगत असलेली भव्य आणि सुंदर घरे लक्ष्मणाने पाहिली.
पाण्डुराभ्रप्रकाशानि गन्धमाल्ययुतानि च। प्रभूतधनधान्यानि स्त्रीरत्नैः शोभितानि च
ती घरे पांढऱ्या ढगांसारखी चमकत होती, फुलांच्या हारांनी दरवळत होती, धनधान्याने समृद्ध होती आणि सुंदर स्त्रियांनी सजली होती.
पाण्डुरेण तु शैलेन परिक्षिप्तं दुरासदम्। वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्
पांढऱ्या पर्वताने वेढलेले, जवळ जाण्यास कठीण असे, वानरराजाचे रम्य घर महेंद्राच्या निवासासारखे भासत होते.
शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः। सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्
त्या घरात कैलास शिखरांसारख्या पांढऱ्या महालांच्या टोका होत्या आणि सर्व इच्छापूर्ती करणाऱ्या फुललेल्या झाडांनी ते शोभले होते.
महेन्द्रदत्तैः श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसंनिभैः। दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैः शीतच्छायैर्मनोरमैः
महेंद्राने दिलेली, काळ्या मेघांसारखी, दिव्य फुले व फळांनी भरलेली, गार सावली देणारी आणि मनाला आनंद देणारी झाडे तिथे होती.
हरिभिः संवृतद्वारं बलिभिः शस्त्रपाणिभिः। दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्
त्या घराचे दरवाजे बलवान, शस्त्रधारी वानरांनी राखले होते, दिव्य हारांनी सजलेले, शुभ्र आणि शुद्ध सोन्याच्या कमानींनी शोभलेले होते.
सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः। अवार्यमाणः सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः
महाबलवान सौमित्र्याचा पुत्र कोणतीही अडथळा न येता, जसा सूर्य मोठ्या ढगात शिरतो तसा, सुग्रीवाच्या रम्य घरात गेला.
स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा यानासनसमावृताः। ददर्श सुमहद्गुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत्
त्या धर्मात्म्याने सात आवारं, विविध वाहनं आणि आसनांनी भरलेली, आणि आत मोठं, नीट राखलेलं अंतःपुर पाहिलं.
हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः। महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्र समावृतम्
तेथे सर्वत्र सोन्याच्या आणि चांदीच्या पलंगांनी, उत्तम आसनांनी आणि मौल्यवान गादींनी सजलेली जागा होती.
प्रविशन्नेव सततं शुश्राव मधुरस्वनम्। तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समतालपदाक्षरम्
तो आत जात असताना, त्याच्या कानावर सतत गोड स्वर पडत होते, जिथे वीणेच्या गाण्यांनी आणि सुरेल तालांनी ते वातावरण भरून गेलं होतं.
बह्वीश्च विविधाकारा रूपयौवनगर्विताः। स्त्रियः सुग्रीवभवने ददर्श स महाबलः
त्या बलाढ्य लक्ष्मणाने सुग्रीवाच्या राजवाड्यात अनेक वेगवेगळ्या रूपांच्या, आपल्या सौंदर्य आणि तारुण्यावर गर्व करणाऱ्या स्त्रिया पाहिल्या.
दृष्ट्वाभिजनसम्पन्नास्तत्र माल्यकृतस्रजः। वरमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः
त्याने तिथे कुलीन स्त्रिया पाहिल्या, ज्या फुलांच्या माळा घालून, सुंदर हार तयार करण्यात मग्न होत्या आणि उत्तम दागिन्यांनी सजलेल्या होत्या.
नातृप्तान् नाति चाव्यग्रान् नानुदात्तपरिच्छदान्। सुग्रीवानुचरांश्चापि लक्षयामास लक्ष्मणः
लक्ष्मणाने सुग्रीवाचे सेवकही पाहिले, जे ना असमाधानी होते, ना फारच उतावळे, आणि त्यांचं वस्त्रही नीटनेटके होतं.
कूजितं नूपुराणां च काञ्चीनां निःस्वनं तथा। स निशम्य ततः श्रीमान् सौमित्रिर्लज्जितोऽभवत्
पैंजणांचा मंजुळ आवाज आणि कंबरपट्ट्यांचा गूंज ऐकून, सुमित्रेचा सुपुत्र लक्ष्मण लाजला.
रोषवेगप्रकुपितः श्रुत्वा चाभरणस्वनम्। चकार ज्यास्वनं वीरो दिशः शब्देन पूरयन्
दागिन्यांचा आवाज ऐकून आणि रागाने भरून, त्या वीराने आपला धनुष्याचा प्रत्यंचा वाजवला आणि त्याचा आवाज सर्व दिशांना पसरला.
चारित्रेण महाबाहुरपकृष्टः स लक्ष्मणः। तस्थावेकान्तमाश्रित्य रामकोपसमन्वितः
त्या महाबाहू लक्ष्मणाने, आपला अपमान झाल्यासारखं वाटून आणि रामाच्या रागाने भरून, एकांतात जाऊन उभा राहिला.
तेन चापस्वनेनाथ सुग्रीवः प्लवगाधिपः। विज्ञायागमनं त्रस्तः स चचाल वरासनात्
त्या धनुष्याच्या आवाजाने, वानरांचा राजा सुग्रीव लक्ष्मण आला हे ओळखून घाबरला आणि आपल्या उत्तम आसनावरून उठला.
अङ्गदेन यथा मह्यं पुरस्तात् प्रतिवेदितम्। सुव्यक्तमेष सम्प्राप्तः सौमित्रिर्भ्रातृवत्सलः
अंगदाने जसं मला आधी सांगितलं होतं, तसंच हे स्पष्ट आहे की, सुमित्रेचा पुत्र, आपल्या भावावर प्रेम करणारा, आता इथे आला आहे.
अङ्गदेन समाख्यातो ज्यास्वनेन च वानरः। बुबुधे लक्ष्मणं प्राप्तं मुखं चास्य व्यशुष्यत
अंगदाच्या सांगण्यावरून आणि धनुष्याच्या आवाजावरून, वानराने लक्ष्मण आला हे समजलं, आणि त्याच्या चेहऱ्यावरची झळक हरपली.
ततस्तारां हरिश्रेष्ठः सुग्रीवः प्रियदर्शनाम्। उवाच हितमव्यग्रस्त्राससम्भ्रान्तमानसः
मग वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला सुग्रीव, घाबरून आणि गोंधळूनही, शांतपणे, सुंदर ताराला हिताचे शब्द बोलला.
किं नु रुट्कारणं सुभ्रु प्रकृत्या मृदुमानसः। सरोष इव सम्प्राप्तो येनायं राघवानुजः
सुंदर भुवया असलेल्या तारा, स्वभावाने मृदू असलेला हा राघवाचा धाकटा भाऊ रागावल्यासारखा का आला असावा, याचं कारण काय असावं?