ततस्ते हरयः सर्वे प्राकारपरिखान्तरात्। निष्क्रम्योदग्रसत्त्वास्तु तस्थुराविष्कृतं तदा
मग ते सर्व बलवान वानर, तटबंदी आणि खंदक यांच्या मधून बाहेर पडले आणि उघडपणे उभे राहिले.
सुग्रीवस्य प्रमादं च पूर्वजस्यार्थमात्मवान्। दृष्ट्वा क्रोधवशं वीरः पुनरेव जगाम सः
सुग्रीवाचा हलगर्जीपणा आणि मोठ्या भावाचा हेतू आठवून, तो धीराचा वीर पुन्हा रागाच्या वश झाला.
स दीर्घोष्णमहोच्छ्वासः कोपसंरक्तलोचनः। बभूव नरशार्दूलः सधूम इव पावकः
तो नरसिंह, दीर्घ आणि गरम श्वास घेत, रागाने डोळे लाल झालेले, धुरकट अग्नीप्रमाणे दिसत होता.
बाणशल्यस्फुरज्जिह्वः सायकासनभोगवान्। स्वतेजोविषसम्भूतः पञ्चास्य इव पन्नगः
त्याची जीभ बाणाच्या टोकासारखी हलत होती, हातात धनुष्य-बाण होते, आणि त्याचे तेज विषासारखे होते; तो जणू पाच तोंड असलेला नागच वाटत होता.
सोऽङ्गदं रोषताम्राक्षः संदिदेश महायशाः। सुग्रीवः कथ्यतां वत्स ममागमनमित्युत
मग महायशस्वी लक्ष्मण, रागाने डोळे लाल झालेले, अंगदाला म्हणाला, 'बाळा, सुग्रीवाला माझे आगमन सांग.'
एष रामानुजः प्राप्तस्त्वत्सकाशमरिंदम। भ्रातुर्व्यसनसंतप्तो द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः
'हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या, रामाचा लहान भाऊ लक्ष्मण, आपल्या भावाच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन, तुझ्या दारात उभा आहे.'
तस्य वाक्यं यदि रुचिः क्रियतां साधु वानर। इत्युक्त्वा शीघ्रमागच्छ वत्स वाक्यमरिंदम
'त्याच्या बोलण्याला तुला रुची असेल तर तसे कर, वानरा. हे सांगून, बाळा, शत्रूंना जिंकणाऱ्याच्या आज्ञेवरून लवकर ये.'
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा शोकाविष्टोऽङ्गदोऽब्रवीत्। पितुः समीपमागम्य सौमित्रिरयमागतः
लक्ष्मणाचे बोल ऐकून, दुःखाने भरलेला अंगद म्हणाला, 'सौमित्र इथे आला आहे, माझ्या वडिलांच्या जवळ.'
अथाङ्गदस्तस्य सुतीव्रवाचा सम्भ्रान्तभावः परिदीनवक्त्रः। निर्गत्य पूर्वं नृपतेस्तरस्वी ततो रुमायाश्चरणौ ववन्दे
मग अंगद, त्या कठोर शब्दांमुळे फारच अस्वस्थ आणि दुःखी चेहरा करून, राजापुढे पटकन गेला आणि नंतर रुमाच्या पायांना वंदन केले.
संगृह्य पादौ पितुरुग्रतेजा जग्राह मातुः पुनरेव पादौ। पादौ रुमायाश्च निपीडयित्वा निवेदयामास ततस्तदर्थम्
वडिलांचे पाय धरून, बलाढ्य अंगदाने मग आईचे पाय धरले, आणि रुमाचे पायही घट्ट धरून, त्याने त्यांना ती गोष्ट सांगितली.
स निद्राक्लान्तसंवीतो वानरो न विबुद्धवान्। बभूव मदमत्तश्च मदनेन च मोहितः
तो वानर झोप आणि थकवा यांनी व्यापलेला होता, त्यामुळे जागा झाला नाही; तो मद्याने मत्त आणि कामाने मोहून गेला होता.
ततः किलकिलां चक्रुर्लक्ष्मणं प्रेक्ष्य वानराः। प्रसादयन्तस्तं क्रुद्धं भयमोहितचेतसः
मग लक्ष्मणाला पाहून, वानरांनी गोंधळ केला, रागावलेल्या त्याला शांत करण्याचा प्रयत्न केला, कारण त्यांचे मन भीतीने गोंधळले होते.
ते महौघनिभं दृष्ट्वा वज्राशनिसमस्वनम्। सिंहनादं समं चक्रुर्लक्ष्मणस्य समीपतः
लक्ष्मणाचा आवाज मोठ्या पुरासारखा आणि वज्राच्या गडगडाटासारखा वाटला, म्हणून वानरांनी त्याच्या जवळ सिंहगर्जना केली.
तेन शब्देन महता प्रत्यबुध्यत वानरः। मदविह्वलताम्राक्षो व्याकुलः स्रग्विभूषणः
त्या मोठ्या आवाजाने जागा होऊन, मद्याने डोळे लाल झालेले, गोंधळलेले आणि फुलांच्या माळा व दागिन्यांनी सजलेला तो वानर सावध झाला.
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा तेनैव च समागतौ। मन्त्रिणौ वानरेन्द्रस्य सम्मतोदारदर्शनौ
आंगदाचं बोलणं ऐकल्यावर, आणि त्याच्या येण्यामुळे, वानरराजाचे दोन मंत्री—सर्वांच्या मान्यतेचे आणि उदार स्वभावाचे—एकत्र आले.
प्लक्षश्चैव प्रभावश्च मन्त्रिणावर्थधर्मयोः। वक्तुमुच्चावचं प्राप्तं लक्ष्मणं तौ शशंसतुः
प्लक्ष आणि प्रभाव हे अर्थ आणि धर्म जाणणारे मंत्री, लक्ष्मणाकडे गेले, जो वेगवेगळ्या विषयांवर बोलायला आला होता.
प्रसादयित्वा सुग्रीवं वचनैः सार्थनिश्चितैः। आसीनं पर्युपासीनौ यथा शक्रं मरुत्पतिम्
सुग्रीवाला योग्य आणि ठाम शब्दांनी शांत करून, ते दोघे त्याच्या जवळ बसले, जसे मरुतगण इंद्राजवळ बसतात.
सत्यसंधौ महाभागौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। मनुष्यभावं सम्प्राप्तौ राज्यार्हौ राज्यदायिनौ
राम आणि लक्ष्मण हे दोघेही सत्यप्रिय आणि तेजस्वी भाऊ, जरी मानव रूपात आले असले तरी, राज्य मिळवण्यास आणि देण्यास योग्य आहेत.
तयोरेको धनुष्पाणिर्द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः। यस्य भीताः प्रवेपन्तो नादान् मुञ्चन्ति वानराः
त्यांपैकी एक, म्हणजे लक्ष्मण, धनुष्य हातात घेऊन दाराशी उभा आहे; त्याला पाहून वानर घाबरून, थरथरत, काहीही बोलत नाहीत.
स एष राघवभ्राता लक्ष्मणो वाक्यसारथिः। व्यवसायरथः प्राप्तस्तस्य रामस्य शासनात्
हा लक्ष्मण, राघवाचा भाऊ, योग्य शब्द बोलणारा आणि ठाम कृती करणारा, रामाच्या आज्ञेने येथे आला आहे.
अयं च तनयो राजंस्ताराया दयितोऽङ्गदः। लक्ष्मणेन सकाशं ते प्रेषितस्त्वरयानघ
हे राजा, हा तारा हिचा प्रिय पुत्र अंगद, जो लक्ष्मणाने तातडीने तुझ्याकडे पाठवला आहे.
सोऽयं रोषपरीताक्षो द्वारि तिष्ठति वीर्यवान्। वानरान् वानरपते चक्षुषा निर्दहन्निव
हा, ज्याच्या डोळ्यांत राग भरला आहे, दाराशी उभा आहे, पराक्रमी आहे, आणि जणू काही वानरांना नजरेने जाळतो आहे, हे वानरराजा.
तस्य मूर्ध्ना प्रणामं त्वं सपुत्रः सहबान्धवः। गच्छ शीघ्रं महाराज रोषो ह्यद्योपशाम्यताम्
म्हणून, हे महराजा, तू आपल्या मुलासह आणि नातेवाईकांसह त्याच्याकडे लवकर जा आणि मस्तक झुकवून नमस्कार कर, म्हणजे त्याचा राग आज शांत होईल.
यथा हि रामो धर्मात्मा तत्कुरुष्व समाहितः। राजंस्तिष्ठ स्वसमये भव सत्यप्रतिश्रवः
जसा राम धर्मनिष्ठ आहे, तसाच तूही निश्चयाने वाग, हे राजा; आपल्या वचनाला खरा राहा आणि कर्तव्य पाळ.
thumb|द्वात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील बत्तीसावा सर्ग ऐका.
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवः सचिवैः सह। लक्ष्मणं कुपितं श्रुत्वा मुमोचासनमात्मवान्
अंगदाचं बोलणं ऐकल्यावर, आणि लक्ष्मण रागावला आहे हे कळल्यावर, सुग्रीव आपल्या मंत्र्यांसह शांतपणे आसनावरून उठला.
स च तानब्रवीद् वाक्यं निश्चित्य गुरुलाघवम्। मन्त्रज्ञान् मन्त्रकुशलो मन्त्रेषु परिनिष्ठितः
मग त्याने सर्व गोष्टींचा नीट विचार करून, मंत्रज्ञानात पारंगत असलेल्या आणि सल्ल्यात निपुण असलेल्या मंत्र्यांना बोलावलं.
न मे दुर्व्याहृतं किंचिन्नापि मे दुरनुष्ठितम्। लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किमिति चिन्तये
मी काही चुकीचं बोललो नाही, किंवा चुकीचं केलं नाही; तरीही राघवाचा भाऊ लक्ष्मण रागावला आहे—हे का, याचा मी विचार करतो.
असुहृद्भिर्ममामित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः। मम दोषानसम्भूतान् श्रावितो राघवानुजः
माझे शत्रू, जे नेहमी माझ्यावर लक्ष ठेवतात आणि मला न आवडणारे आहेत, त्यांनीच लक्ष्मणाला, राघवाचा धाकटा भाऊ, माझ्याकडून न झालेल्या दोषांची वावडी घातली असावी.
अत्र तावद् यथाबुद्धिः सर्वैरेव यथाविधि। भावस्य निश्चयस्तावद् विज्ञेयो निपुणं शनैः
येथे, प्रत्येकाने आपल्या समजुतीनुसार आणि योग्य रीतीने, या परिस्थितीचा नीट आणि काळजीपूर्वक विचार करून निर्णय घ्यावा.