रोषात् प्रस्फुरमाणोष्ठः सुग्रीवं प्रति लक्ष्मणः। ददर्श वानरान् भीमान् किष्किन्धायां बहिश्चरान्
सुग्रीवावर रागाने ओठ थरथरत असलेला लक्ष्मण, किष्किंधेबाहेर हिंडणारे भयंकर वानर पाहू लागला.
तं दृष्ट्वा वानराः सर्वे लक्ष्मणं पुरुषर्षभम्। शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्। जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः पर्वतान्तरे
लक्ष्मण या श्रेष्ठ पुरुषाला पाहून, सर्व वानरांनी, जे हत्तीप्रमाणे बलवान होते, शेकडो पर्वतशिखरे आणि मोठी झाडे पर्वतदऱ्यांत उचलली.
तान् गृहीतप्रहरणान् सर्वान् दृष्ट्वा तु लक्ष्मणः। बभूव द्विगुणं क्रुद्धो बह्विन्धन इवानलः
सर्व वानर शस्त्र घेऊन सज्ज आहेत हे पाहून, लक्ष्मणाचा राग दुपटीने वाढला, जणू भरपूर इंधन मिळालेल्या आगीसारखा.
तं ते भयपरीताङ्गा क्षुब्धं दृष्ट्वा प्लवंगमाः। कालमृत्युयुगान्ताभं शतशो विद्रुता दिशः
त्याला संतप्त आणि भीतीने थरथरताना पाहून, वानर शेकड्यांनी, जणू काळमृत्यूसारखे, सर्व दिशांना पळाले.
ततः सुग्रीवभवनं प्रविश्य हरिपुंगवाः। क्रोधमागमनं चैव लक्ष्मणस्य न्यवेदयन्
मग वानरांतील श्रेष्ठांनी सुग्रीवाच्या राजवाड्यात जाऊन, लक्ष्मणाचा राग आणि त्याचा आगमन याची बातमी दिली.
तारया सहितः कामी सक्तः कपिवृषस्तदा। न तेषां कपिसिंहानां शुश्राव वचनं तदा
त्या वेळी, तारासोबत रममाण असलेला, वानरांतील श्रेष्ठ सुग्रीव, त्या सिंहासारख्या वानरांची वाणी ऐकूच शकला नाही.
ततः सचिवसंदिष्टा हरयो रोमहर्षणाः। गिरिकुञ्जरमेघाभा नगरान्निर्ययुस्तदा
मंत्र्यांच्या आज्ञेवरून, डोंगरासारखे मोठे आणि ढगांसारखे दिसणारे, अंगावर काटा आणणारे वानर त्या वेळी नगरातून बाहेर पडले.
नखदंष्ट्रायुधाः सर्वे वीरा विकृतदर्शनाः। सर्वे शार्दूलदंष्ट्राश्च सर्वे विवृतदर्शनाः
सर्व वानरांच्या नखांनी आणि दातांनी ते शस्त्रबळाने सज्ज होते, त्यांचा देखावा भीतीदायक होता. सर्वांच्या दातांत वाघासारखी तीक्ष्णता होती आणि ते भयंकर दिसत होते.
दशनागबलाः केचित् केचिद् दशगुणोत्तराः। केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यवर्चसः
काही वानरांना दहा हत्तींचे बळ होते, काहींना त्यापेक्षा दहा पट जास्त, तर काहींना हजार हत्तींच्या बळाएवढे सामर्थ्य होते.
ततस्तैः कपिभिर्व्याप्तां द्रुमहस्तैर्महाबलैः। अपश्यल्लक्ष्मणः क्रुद्धः किष्किन्धां तां दुरासदाम्
मग लक्ष्मणाने, रागाने पेटून, झाडे हातात घेतलेले बलाढ्य वानरांनी भरलेली आणि जिंकता न येणारी अशी ती किष्किंधा पाहिली.
ततस्ते हरयः सर्वे प्राकारपरिखान्तरात्। निष्क्रम्योदग्रसत्त्वास्तु तस्थुराविष्कृतं तदा
मग ते सर्व बलवान वानर, तटबंदी आणि खंदक यांच्या मधून बाहेर पडले आणि उघडपणे उभे राहिले.
सुग्रीवस्य प्रमादं च पूर्वजस्यार्थमात्मवान्। दृष्ट्वा क्रोधवशं वीरः पुनरेव जगाम सः
सुग्रीवाचा हलगर्जीपणा आणि मोठ्या भावाचा हेतू आठवून, तो धीराचा वीर पुन्हा रागाच्या वश झाला.
स दीर्घोष्णमहोच्छ्वासः कोपसंरक्तलोचनः। बभूव नरशार्दूलः सधूम इव पावकः
तो नरसिंह, दीर्घ आणि गरम श्वास घेत, रागाने डोळे लाल झालेले, धुरकट अग्नीप्रमाणे दिसत होता.
बाणशल्यस्फुरज्जिह्वः सायकासनभोगवान्। स्वतेजोविषसम्भूतः पञ्चास्य इव पन्नगः
त्याची जीभ बाणाच्या टोकासारखी हलत होती, हातात धनुष्य-बाण होते, आणि त्याचे तेज विषासारखे होते; तो जणू पाच तोंड असलेला नागच वाटत होता.
सोऽङ्गदं रोषताम्राक्षः संदिदेश महायशाः। सुग्रीवः कथ्यतां वत्स ममागमनमित्युत
मग महायशस्वी लक्ष्मण, रागाने डोळे लाल झालेले, अंगदाला म्हणाला, 'बाळा, सुग्रीवाला माझे आगमन सांग.'
एष रामानुजः प्राप्तस्त्वत्सकाशमरिंदम। भ्रातुर्व्यसनसंतप्तो द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः
'हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या, रामाचा लहान भाऊ लक्ष्मण, आपल्या भावाच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन, तुझ्या दारात उभा आहे.'
तस्य वाक्यं यदि रुचिः क्रियतां साधु वानर। इत्युक्त्वा शीघ्रमागच्छ वत्स वाक्यमरिंदम
'त्याच्या बोलण्याला तुला रुची असेल तर तसे कर, वानरा. हे सांगून, बाळा, शत्रूंना जिंकणाऱ्याच्या आज्ञेवरून लवकर ये.'
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा शोकाविष्टोऽङ्गदोऽब्रवीत्। पितुः समीपमागम्य सौमित्रिरयमागतः
लक्ष्मणाचे बोल ऐकून, दुःखाने भरलेला अंगद म्हणाला, 'सौमित्र इथे आला आहे, माझ्या वडिलांच्या जवळ.'
अथाङ्गदस्तस्य सुतीव्रवाचा सम्भ्रान्तभावः परिदीनवक्त्रः। निर्गत्य पूर्वं नृपतेस्तरस्वी ततो रुमायाश्चरणौ ववन्दे
मग अंगद, त्या कठोर शब्दांमुळे फारच अस्वस्थ आणि दुःखी चेहरा करून, राजापुढे पटकन गेला आणि नंतर रुमाच्या पायांना वंदन केले.
संगृह्य पादौ पितुरुग्रतेजा जग्राह मातुः पुनरेव पादौ। पादौ रुमायाश्च निपीडयित्वा निवेदयामास ततस्तदर्थम्
वडिलांचे पाय धरून, बलाढ्य अंगदाने मग आईचे पाय धरले, आणि रुमाचे पायही घट्ट धरून, त्याने त्यांना ती गोष्ट सांगितली.
स निद्राक्लान्तसंवीतो वानरो न विबुद्धवान्। बभूव मदमत्तश्च मदनेन च मोहितः
तो वानर झोप आणि थकवा यांनी व्यापलेला होता, त्यामुळे जागा झाला नाही; तो मद्याने मत्त आणि कामाने मोहून गेला होता.
ततः किलकिलां चक्रुर्लक्ष्मणं प्रेक्ष्य वानराः। प्रसादयन्तस्तं क्रुद्धं भयमोहितचेतसः
मग लक्ष्मणाला पाहून, वानरांनी गोंधळ केला, रागावलेल्या त्याला शांत करण्याचा प्रयत्न केला, कारण त्यांचे मन भीतीने गोंधळले होते.
ते महौघनिभं दृष्ट्वा वज्राशनिसमस्वनम्। सिंहनादं समं चक्रुर्लक्ष्मणस्य समीपतः
लक्ष्मणाचा आवाज मोठ्या पुरासारखा आणि वज्राच्या गडगडाटासारखा वाटला, म्हणून वानरांनी त्याच्या जवळ सिंहगर्जना केली.
तेन शब्देन महता प्रत्यबुध्यत वानरः। मदविह्वलताम्राक्षो व्याकुलः स्रग्विभूषणः
त्या मोठ्या आवाजाने जागा होऊन, मद्याने डोळे लाल झालेले, गोंधळलेले आणि फुलांच्या माळा व दागिन्यांनी सजलेला तो वानर सावध झाला.
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा तेनैव च समागतौ। मन्त्रिणौ वानरेन्द्रस्य सम्मतोदारदर्शनौ
आंगदाचं बोलणं ऐकल्यावर, आणि त्याच्या येण्यामुळे, वानरराजाचे दोन मंत्री—सर्वांच्या मान्यतेचे आणि उदार स्वभावाचे—एकत्र आले.
प्लक्षश्चैव प्रभावश्च मन्त्रिणावर्थधर्मयोः। वक्तुमुच्चावचं प्राप्तं लक्ष्मणं तौ शशंसतुः
प्लक्ष आणि प्रभाव हे अर्थ आणि धर्म जाणणारे मंत्री, लक्ष्मणाकडे गेले, जो वेगवेगळ्या विषयांवर बोलायला आला होता.
प्रसादयित्वा सुग्रीवं वचनैः सार्थनिश्चितैः। आसीनं पर्युपासीनौ यथा शक्रं मरुत्पतिम्
सुग्रीवाला योग्य आणि ठाम शब्दांनी शांत करून, ते दोघे त्याच्या जवळ बसले, जसे मरुतगण इंद्राजवळ बसतात.
सत्यसंधौ महाभागौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। मनुष्यभावं सम्प्राप्तौ राज्यार्हौ राज्यदायिनौ
राम आणि लक्ष्मण हे दोघेही सत्यप्रिय आणि तेजस्वी भाऊ, जरी मानव रूपात आले असले तरी, राज्य मिळवण्यास आणि देण्यास योग्य आहेत.
तयोरेको धनुष्पाणिर्द्वारि तिष्ठति लक्ष्मणः। यस्य भीताः प्रवेपन्तो नादान् मुञ्चन्ति वानराः
त्यांपैकी एक, म्हणजे लक्ष्मण, धनुष्य हातात घेऊन दाराशी उभा आहे; त्याला पाहून वानर घाबरून, थरथरत, काहीही बोलत नाहीत.
स एष राघवभ्राता लक्ष्मणो वाक्यसारथिः। व्यवसायरथः प्राप्तस्तस्य रामस्य शासनात्
हा लक्ष्मण, राघवाचा भाऊ, योग्य शब्द बोलणारा आणि ठाम कृती करणारा, रामाच्या आज्ञेने येथे आला आहे.