विविधैर्वृक्षषण्डैश्च चारुचित्रलतायुतम्। नानाविहगसंघुष्टं मयूरवरनादितम्
विविध झाडांच्या गर्द झाडोऱ्यांनी, सुंदर रंगीबेरंगी वेलींनी वेढलेला, अनेक पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने आणि नाचऱ्या मोरांच्या आवाजाने गजबजलेला आहे.
मालतीकुन्दगुल्मैश्च सिन्दुवारैः शिरीषकैः। कदम्बार्जुनसर्जैश्च पुष्पितैरुपशोभितम्
मोगरा, कुंद, सिंदुवारा, शिरीष, कदंब, अर्जुन आणि सरज या फुललेल्या झाडांनी हा डोंगर शोभून दिसतो.
इयं च नलिनी रम्या फुल्लपङ्कजमण्डिता। नातिदूरे गुहाया नौ भविष्यति नृपात्मज
ही रम्य कमळांची तलाव, फुललेल्या कमळांनी सजलेली, आपल्या गुहेपासून फार दूर नाही, राजपुत्रा.
प्रागुदक्प्रवणे देशे गुहा साधु भविष्यति। पश्चाच्चैवोन्नता सौम्य निवातेयं भविष्यति
पूर्वेकडील पाण्याकडे झुकणाऱ्या भागात ही गुहा राहण्यासाठी उत्तम आहे; आणि पश्चिमेकडे, प्रिय सौम्य, ती उंच आणि वाऱ्यापासून सुरक्षित आहे.
गुहाद्वारे च सौमित्रे शिला समतला शिवा। कृष्णा चैवायता चैव भिन्नाञ्जनचयोपमा
गुहेच्या दाराशी, सौमित्रा, एक सपाट आणि शुभ काळी लांब खडक आहे, जी तुटलेल्या काजळाच्या राशीसारखी दिसते.
गिरिशृङ्गमिदं तात पश्य चोत्तरतः शुभम्। भिन्नाञ्जनचयाकारमम्भोधरमिवोदितम्
बघ बाबा, उत्तरेला हे डोंगरशिखर किती सुंदर आहे! तुटलेल्या काजळाच्या राशीसारखे दिसते आणि जणू पावसाच्या ढगासारखे उभे आहे.
दक्षिणस्यामपि दिशि स्थितं श्वेतमिवाम्बरम्। कैलासशिखरप्रख्यं नानाधातुविराजितम्
दक्षिण दिशेला एक डोंगर उभा आहे, तो आकाशासारखा पांढरा आहे, कैलासाच्या शिखरासारखा दिसतो आणि विविध धातूंनी झळाळतो.
प्राचीनवाहिनीं चैव नदीं भृशमकर्दमाम्। गुहायाः परतः पश्य त्रिकूटे जाह्नवीमिव
गुहेच्या पलीकडे त्रिकूटावर, प्राचीन काळापासून वाहणारी, चिखलाने भरलेली नदी आहे, जणू जन्ह्वीसारखी दिसते.
चन्दनैस्तिलकैः सालैस्तमालैरतिमुक्तकैः। पद्मकैः सरलैश्चैव अशोकैश्चैव शोभिताम्
चंदन, तिळक, साल, तमाळ, अतिमुक्तक, कमळ, सरळ आणि अशोक या झाडांनी ती शोभून दिसते.
वानीरैस्तिमिदैश्चैव बकुलैः केतकैरपि। हिन्तालैस्तिनिशैर्नीपैर्वेतसैः कृतमालकैः
वानीर, तिमिद, बकुळ, केतकी, हिंताळ, तिनिश, निप आणि वेत या झाडांनी माळा तयार झाल्या आहेत.
तीरजैः शोभिता भाति नानारूपैस्ततस्ततः। वसनाभरणोपेता प्रमदेवाभ्यलंकृता
ती नदीकाठची जागा विविध प्रकारच्या झाडांनी सजलेली आहे, वस्त्र आणि दागिन्यांनी सजलेल्या स्त्रीसारखी भासते.
शतशः पक्षिसङ्घैश्च नानानादविनादिता। एकैकमनुरक्तैश्च चक्रवाकैरलंकृता
शेकडो पक्ष्यांच्या थव्यांनी गूंजणारी, प्रत्येक थवा आपापल्या जोडीदारासोबत, आणि चक्रवाक पक्ष्यांनी सजलेली आहे.
पुलिनैरतिरम्यैश्च हंससारससेविता। प्रहसन्त्येव भात्येषा नानारत्नसमन्विता
हंस आणि सारसांनी भरलेल्या, सुंदर वाळूच्या काठांनी सजलेली ही नदी, विविध रत्नांनी नटलेली, हसतच जणू चमकत आहे.
क्वचिन्नीलोत्पलैश्छन्ना भातिरक्तोत्पलैः क्वचित्। क्वचिदाभाति शुक्लैश्च दिव्यैः कुमुदकुड्मलैः
कुठे निळ्या कमळांनी झाकलेली, कुठे लाल कमळांनी उजळलेली, तर कुठे पांढऱ्या दिव्य कुमुदाच्या कळ्यांनी शोभलेली दिसते.
पारिप्लवशतैर्जुष्टा बर्हिक्रौञ्चविनादिता। रमणीया नदी सौम्य मुनिसङ्घनिषेविता
शेकडो पाणपक्ष्यांनी भरलेली, मोर आणि क्रौंचांच्या आवाजांनी निनादलेली, ऋषीमुनींच्या संगतीने रमणीय झालेली ही नदी आहे, सौम्य.
पश्य चन्दनवृक्षाणां पङ्क्तिः सुरुचिरा इव। ककुभानां च दृश्यन्ते मनसैवोदिताः समम्
पहा, चंदनाच्या झाडांची रांग किती सुरेख दिसतेय! आणि डोंगरशिखरे जणू मनानेच एकत्र उगवली आहेत असे भासते.
अहो सुरमणीयोऽयं देशः शत्रुनिषूदन। दृढं रंस्याव सौमित्रे साध्वत्र निवसावहे
अरे, हा प्रदेश किती सुंदर आहे, शत्रूंचा नाश करणारा! नक्कीच, सौमित्रा, आपण इथे आनंदाने राहूया.
इतश्च नातिदूरे सा किष्किन्धा चित्रकानना। सुग्रीवस्य पुरी रम्या भविष्यति नृपात्मज
येथून फार दूर नाही, तीच किष्किंधा, अद्भुत वन; सुग्रीवाची रम्य नगरी, राजपुत्रा, लवकरच तुझ्या हक्काची होईल.
लब्ध्वा भार्यां कपिवरः प्राप्य राज्यं सुहृद्वृतः। ध्रुवं नन्दति सुग्रीवः सम्प्राप्य महतीं श्रियम्
पत्नी मिळवून, राज्य मिळवून आणि मित्रांनी वेढलेला, वानरांचा श्रेष्ठ सुग्रीव नक्कीच मोठ्या भाग्याने आनंदी झाला आहे.
इत्युक्त्वा न्यवसत् तत्र राघवः सहलक्ष्मणः। बहुदृश्यदरीकुञ्जे तस्मिन् प्रस्रवणे गिरौ
असे म्हणून, राघव आणि लक्ष्मण त्या अनेक गुंफा आणि झऱ्यांनी भरलेल्या डोंगरावरच राहिले.
सुसुखे हि बहुद्रव्ये तस्मिन् हि धरणीधरे। वसतस्तस्य रामस्य रतिरल्पापि नाभवत्
तो डोंगर खूप सुखद आणि संपन्न असला तरी, तिथे राहूनही रामाला फारसा आनंद मिळाला नाही.
हृतां हि भार्यां स्मरतः प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्। उदयाभ्युदितं दृष्ट्वा शशाङ्कं च विशेषतः
कारण, प्राणाहूनही प्रिय असलेल्या पत्नीची आठवण, विशेषतः चंद्र उगवताना, त्याच्या मनात घर करून राहिली.
आविवेश न तं निद्रा निशासु शयनं गतम्। तत्समुत्थेन शोकेन बाष्पोपहतचेतनम्
रात्री झोपायला गेल्यावर, दुःख आणि अश्रूंनी भरलेल्या मनामुळे त्याला झोपच येईना.
तं शोचमानं काकुत्स्थं नित्यं शोकपरायणम्। तुल्यदुःखोऽब्रवीद्भ्राता लक्ष्मणोऽनुनयं वचः
नेहमीच शोकमग्न असलेल्या, शोकात बुडालेल्या काकुत्स्थाला, त्याच दुःखात असलेल्या लक्ष्मणाने शांतपणे समजावणारे शब्द सांगितले.
अलं वीर व्यथां गत्वा न त्वं शोचितुमर्हसि। शोचतो ह्यवसीदन्ति सर्वार्था विदितं हि ते
पुरे झाले, वीर, हे दुःख! तुला शोक करणे शोभत नाही. कारण शोक करणाऱ्याचे सर्व काम बिघडते, हे तुला माहीत आहेच.
भवान् क्रियापरो लोके भवान् देवपरायणः। आस्तिको धर्मशीलश्च व्यवसायी च राघव
तू या जगात नेहमी कर्तव्यपरायण आहेस, देवभक्त आहेस, श्रद्धावान, धर्मशील आणि दृढनिश्चयी आहेस, राघवा.
न ह्यव्यवसितः शत्रुं राक्षसं तं विशेषतः। समर्थस्त्वं रणे हन्तुं विक्रमे जिह्मकारिणम्
दृढ निश्चयाशिवाय, विशेषतः त्या राक्षसासारख्या शत्रूला कोणीही हरवू शकत नाही. तुझ्या पराक्रमाने तू त्या कपटी राक्षसाचा युद्धात नाश करू शकतोस.
समुन्मूलय शोकं त्वं व्यवसायं स्थिरीकुरु। ततः सपरिवारं तं राक्षसं हन्तुमर्हसि
आपले दुःख दूर कर आणि निश्चय बळकट कर; मग तू त्या राक्षसाचा आणि त्याच्या सगळ्या कुटुंबाचा नाश करू शकशील.
पृथिवीमपि काकुत्स्थ ससागरवनाचलाम्। परिवर्तयितुं शक्तः किं पुनस्तं हि रावणम्
काकुत्स्था, समुद्र, वन आणि पर्वतांनी युक्त पृथ्वी उलथवण्याचीही तुला ताकद आहे, मग त्या रावणाचे काय?
शरत्कालं प्रतीक्षस्व प्रावृट्कालोऽयमागतः। ततः सराष्ट्रं सगणं रावणं तं वधिष्यसि
हे शरद ऋतूची वाट पाहा; आत्ता पावसाळा सुरू झाला आहे. नंतर तू त्या रावणाचा, त्याच्या राज्याचा आणि सगळ्या सैन्याचा नाश करशील.