निवेद्य रामाय तदा महात्मने महाभिषेकं कपिवाहिनीपतिः। रुमां च भार्यामुपलभ्य वीर्यवा- नवाप राज्यं त्रिदशाधिपो यथा
मग वानरसेनेच्या नायकाने तो महान अभिषेक रामाला सांगितला, आणि आपली पत्नी रुमाला पुन्हा मिळवून, तो देवांच्या राजासारखा राज्याचा स्वामी झाला.
thumb|सप्तविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे सप्तविंशः सर्गः ॥४-
श्रीमान वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील सत्ताविसावा सर्ग ऐका.
अभिषिक्ते तु सुग्रीवे प्रविष्टे वानरे गुहाम्। आजगाम सह भ्रात्रा रामः प्रस्रवणं गिरिम्
सुग्रीवाचा अभिषेक झाल्यावर आणि वानर गुहेत गेल्यावर, राम आपल्या भावासह प्रस्रवण पर्वताकडे गेला.
शार्दूलमृगसंघुष्टं सिंहैर्भीमरवैर्वृतम्। नानागुल्मलतागूढं बहुपादपसंकुलम्
तो पर्वत वाघ आणि हरणांच्या आवाजांनी भरलेला होता, भीषण गर्जना करणाऱ्या सिंहांनी वेढलेला, विविध झुडपे आणि वेलींनी झाकलेला, तसेच अनेक झाडांनी गच्च भरलेला होता.
ऋक्षवानरगोपुच्छैर्मार्जारैश्च निषेवितम्। मेघराशिनिभं शैलं नित्यं शुचिकरं शिवम्
त्या डोंगरावर अस्वल, लांब शेपटीचे वानर आणि मांजरे नेहमी वावरत असत. तो डोंगर ढगांच्या राशीसारखा दिसत होता, नेहमी स्वच्छ आणि मंगलमय होता.
तस्य शैलस्य शिखरे महतीमायतां गुहाम्। प्रत्यगृह्णीत वासार्थं रामः सौमित्रिणा सह
त्या डोंगराच्या शिखरावर मोठी, प्रशस्त गुहा होती, तिथे राम आणि सौमित्र दोघांनीही राहायला जागा घेतली.
कृत्वा च समयं रामः सुग्रीवेण सहानघः। कालयुक्तं महद्वाक्यमुवाच रघुनन्दनः
रामाने सुग्रीवासोबत करार केला आणि योग्य वेळी महत्त्वाचे बोल सांगितले.
विनीतं भ्रातरं भ्राता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्। इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता
भाऊ लक्ष्मणा, ही डोंगरातील गुहा फार रमणीय, प्रशस्त आणि छान वाऱ्याची आहे.
अस्यां वत्स्याम सौमित्रे वर्षरात्रमरिंदम। गिरिशृङ्गमिदं रम्यमुत्तमं पार्थिवात्मज
सौमित्रा, शत्रूंना जिंकणारा, आपण या गुहेत पावसाळा राहू. हे डोंगरशिखर फार सुंदर आणि उत्तम आहे, राजपुत्रा.
श्वेताभिः कृष्णताम्राभिः शिलाभिरुपशोभितम्। नानाधातुसमाकीर्णं नदीदर्दुरसंयुतम्
पांढऱ्या, काळ्या आणि तांबड्या रंगाच्या दगडांनी सजलेला, विविध धातूंनी भरलेला, नद्या आणि बेडूक यांनी नटलेला हा डोंगर आहे.
विविधैर्वृक्षषण्डैश्च चारुचित्रलतायुतम्। नानाविहगसंघुष्टं मयूरवरनादितम्
विविध झाडांच्या गर्द झाडोऱ्यांनी, सुंदर रंगीबेरंगी वेलींनी वेढलेला, अनेक पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने आणि नाचऱ्या मोरांच्या आवाजाने गजबजलेला आहे.
मालतीकुन्दगुल्मैश्च सिन्दुवारैः शिरीषकैः। कदम्बार्जुनसर्जैश्च पुष्पितैरुपशोभितम्
मोगरा, कुंद, सिंदुवारा, शिरीष, कदंब, अर्जुन आणि सरज या फुललेल्या झाडांनी हा डोंगर शोभून दिसतो.
इयं च नलिनी रम्या फुल्लपङ्कजमण्डिता। नातिदूरे गुहाया नौ भविष्यति नृपात्मज
ही रम्य कमळांची तलाव, फुललेल्या कमळांनी सजलेली, आपल्या गुहेपासून फार दूर नाही, राजपुत्रा.
प्रागुदक्प्रवणे देशे गुहा साधु भविष्यति। पश्चाच्चैवोन्नता सौम्य निवातेयं भविष्यति
पूर्वेकडील पाण्याकडे झुकणाऱ्या भागात ही गुहा राहण्यासाठी उत्तम आहे; आणि पश्चिमेकडे, प्रिय सौम्य, ती उंच आणि वाऱ्यापासून सुरक्षित आहे.
गुहाद्वारे च सौमित्रे शिला समतला शिवा। कृष्णा चैवायता चैव भिन्नाञ्जनचयोपमा
गुहेच्या दाराशी, सौमित्रा, एक सपाट आणि शुभ काळी लांब खडक आहे, जी तुटलेल्या काजळाच्या राशीसारखी दिसते.
गिरिशृङ्गमिदं तात पश्य चोत्तरतः शुभम्। भिन्नाञ्जनचयाकारमम्भोधरमिवोदितम्
बघ बाबा, उत्तरेला हे डोंगरशिखर किती सुंदर आहे! तुटलेल्या काजळाच्या राशीसारखे दिसते आणि जणू पावसाच्या ढगासारखे उभे आहे.
दक्षिणस्यामपि दिशि स्थितं श्वेतमिवाम्बरम्। कैलासशिखरप्रख्यं नानाधातुविराजितम्
दक्षिण दिशेला एक डोंगर उभा आहे, तो आकाशासारखा पांढरा आहे, कैलासाच्या शिखरासारखा दिसतो आणि विविध धातूंनी झळाळतो.
प्राचीनवाहिनीं चैव नदीं भृशमकर्दमाम्। गुहायाः परतः पश्य त्रिकूटे जाह्नवीमिव
गुहेच्या पलीकडे त्रिकूटावर, प्राचीन काळापासून वाहणारी, चिखलाने भरलेली नदी आहे, जणू जन्ह्वीसारखी दिसते.
चन्दनैस्तिलकैः सालैस्तमालैरतिमुक्तकैः। पद्मकैः सरलैश्चैव अशोकैश्चैव शोभिताम्
चंदन, तिळक, साल, तमाळ, अतिमुक्तक, कमळ, सरळ आणि अशोक या झाडांनी ती शोभून दिसते.
वानीरैस्तिमिदैश्चैव बकुलैः केतकैरपि। हिन्तालैस्तिनिशैर्नीपैर्वेतसैः कृतमालकैः
वानीर, तिमिद, बकुळ, केतकी, हिंताळ, तिनिश, निप आणि वेत या झाडांनी माळा तयार झाल्या आहेत.
तीरजैः शोभिता भाति नानारूपैस्ततस्ततः। वसनाभरणोपेता प्रमदेवाभ्यलंकृता
ती नदीकाठची जागा विविध प्रकारच्या झाडांनी सजलेली आहे, वस्त्र आणि दागिन्यांनी सजलेल्या स्त्रीसारखी भासते.
शतशः पक्षिसङ्घैश्च नानानादविनादिता। एकैकमनुरक्तैश्च चक्रवाकैरलंकृता
शेकडो पक्ष्यांच्या थव्यांनी गूंजणारी, प्रत्येक थवा आपापल्या जोडीदारासोबत, आणि चक्रवाक पक्ष्यांनी सजलेली आहे.
पुलिनैरतिरम्यैश्च हंससारससेविता। प्रहसन्त्येव भात्येषा नानारत्नसमन्विता
हंस आणि सारसांनी भरलेल्या, सुंदर वाळूच्या काठांनी सजलेली ही नदी, विविध रत्नांनी नटलेली, हसतच जणू चमकत आहे.
क्वचिन्नीलोत्पलैश्छन्ना भातिरक्तोत्पलैः क्वचित्। क्वचिदाभाति शुक्लैश्च दिव्यैः कुमुदकुड्मलैः
कुठे निळ्या कमळांनी झाकलेली, कुठे लाल कमळांनी उजळलेली, तर कुठे पांढऱ्या दिव्य कुमुदाच्या कळ्यांनी शोभलेली दिसते.
पारिप्लवशतैर्जुष्टा बर्हिक्रौञ्चविनादिता। रमणीया नदी सौम्य मुनिसङ्घनिषेविता
शेकडो पाणपक्ष्यांनी भरलेली, मोर आणि क्रौंचांच्या आवाजांनी निनादलेली, ऋषीमुनींच्या संगतीने रमणीय झालेली ही नदी आहे, सौम्य.
पश्य चन्दनवृक्षाणां पङ्क्तिः सुरुचिरा इव। ककुभानां च दृश्यन्ते मनसैवोदिताः समम्
पहा, चंदनाच्या झाडांची रांग किती सुरेख दिसतेय! आणि डोंगरशिखरे जणू मनानेच एकत्र उगवली आहेत असे भासते.
अहो सुरमणीयोऽयं देशः शत्रुनिषूदन। दृढं रंस्याव सौमित्रे साध्वत्र निवसावहे
अरे, हा प्रदेश किती सुंदर आहे, शत्रूंचा नाश करणारा! नक्कीच, सौमित्रा, आपण इथे आनंदाने राहूया.
इतश्च नातिदूरे सा किष्किन्धा चित्रकानना। सुग्रीवस्य पुरी रम्या भविष्यति नृपात्मज
येथून फार दूर नाही, तीच किष्किंधा, अद्भुत वन; सुग्रीवाची रम्य नगरी, राजपुत्रा, लवकरच तुझ्या हक्काची होईल.
लब्ध्वा भार्यां कपिवरः प्राप्य राज्यं सुहृद्वृतः। ध्रुवं नन्दति सुग्रीवः सम्प्राप्य महतीं श्रियम्
पत्नी मिळवून, राज्य मिळवून आणि मित्रांनी वेढलेला, वानरांचा श्रेष्ठ सुग्रीव नक्कीच मोठ्या भाग्याने आनंदी झाला आहे.
इत्युक्त्वा न्यवसत् तत्र राघवः सहलक्ष्मणः। बहुदृश्यदरीकुञ्जे तस्मिन् प्रस्रवणे गिरौ
असे म्हणून, राघव आणि लक्ष्मण त्या अनेक गुंफा आणि झऱ्यांनी भरलेल्या डोंगरावरच राहिले.