अनुजग्मुश्च भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः। तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे
त्या आपल्या पतीच्या मागे, करुण आवाजात रडत चालल्या; वानरिणींच्या रडण्याचा आवाज जंगलात घुमला.
वनानि गिरयश्चैव विक्रोशन्तीव सर्वतः। पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते
जंगल आणि डोंगर सर्वत्र जणू मोठ्याने रडत होते; डोंगराच्या नदीच्या किनाऱ्यावर, पाण्याने झाकलेल्या एकांत जागी.
चितां चक्रुः सुबहवो वानरा वनचारिणः। अवरोप्य ततः स्कन्धाच्छिबिकां वानरोत्तमाः
अनेक वनात राहणारे वानरांनी चिता तयार केली; मग वानरातील श्रेष्ठांनी शिबिका खांद्यावरून खाली ठेवली.
तस्थुरेकान्तमाश्रित्य सर्वे शोकपरायणाः। ततस्तारा पतिं दृष्ट्वा शिबिकातलशायिनम्
सर्वजण, शोकाने भरलेले, बाजूला उभे राहिले; त्यावेळी तारा शिबिकेवर पडलेल्या आपल्या पतीला पाहिली.
आरोप्याङ्के शिरस्तस्य विललाप सुदुःखिता। हा वानरमहाराज हा नाथ मम वत्सल
ती फार दुःखी होऊन, त्याचे डोके आपल्या मांडीवर ठेवून, "अरे वानरांचा महान राजा, अरे माझ्या प्रिय रक्षक!" असे विलाप करू लागली.
हा महार्ह महाबाहो हा मम प्रिय पश्य माम्। जनं न पश्यसीमं त्वं कस्माच्छोकाभिपीडितम्
"अरे अतिशय मौल्यवान, बलवान, अरे माझ्या प्रिय, मला पाहा! मी दुःखाने भरलेली आहे, तरी तू मला का पाहत नाहीस?"
प्रहृष्टमिह ते वक्त्रं गतासोरपि मानद। अस्तार्कसमवर्णं च दृश्यते जीवतो यथा
"तुझा जीव गेलेला असला तरी, तुझे चेहरा इथे तेजस्वी दिसतो, सन्मान देणारा, आणि रंगही जसा जिवंत असताना होता तसाच आहे."
एष त्वां रामरूपेण कालः कर्षति वानर। येन स्म विधवाः सर्वाः कृता एकेषुणा रणे
"हे वानरा, काळ रामाच्या रूपात तुला घेऊन जात आहे; ज्याने आम्हा सर्वांना रणात एकाच बाणाने विधवा केले."
इमास्तास्तव राजेन्द्र वानर्योऽप्लवगास्तव। पादैर्विकृष्टमध्वानमागताः किं न बुध्यसे
"हे राजेंद्र, तुझ्या वानरी पत्नी, त्यांच्या पायांनी थकलेले, तुझ्या मागे चालत आल्या आहेत—तुला त्यांचे लक्ष का नाही येत?"
तवेष्टा ननु चैवेमा भार्याश्चन्द्रनिभाननाः। इदानीं नेक्षसे कस्मात् सुग्रीवं प्लवगेश्वर
"तुझ्या आवडत्या, चंद्रासारख्या चेहऱ्याच्या या सर्व पत्नी आहेत; आता तू सुग्रीव, वानरांचा स्वामी, त्याकडे का पाहत नाहीस?"
एते हि सचिवा राजंस्तारप्रभृतयस्तव। पुरवासिजनश्चायं परिवार्य विषीदति
राजा, तारा आणि तुझ्या इतर मंत्रीमंडळातील सगळे, तसेच या नगरातील नागरिक, हे सर्वजण तुझ्या आजूबाजूला जमले आहेत आणि दुःखात बुडाले आहेत.
विसर्जयैनान् सचिवान् यथापुरमरिंदम। ततः क्रीडामहे सर्वा वनेषु मदनोत्कटाः
शत्रूंना जिंकणाऱ्या राजा, या सगळ्या मंत्र्यांना पूर्वीप्रमाणे परत पाठव. मग आपण सर्वजण, प्रेमाने भरून, या वनात आनंदाने खेळूया.
एवं विलपतीं तारां पतिशोकपरीवृताम्। उत्थापयन्ति स्म तदा वानर्यः शोककर्शिताः
पतीच्या दुःखाने वेढलेली तारा अशा प्रकारे रडत असताना, दुःखाने थकलेल्या वानर स्त्रिया तिला उठवण्याचा प्रयत्न करत होत्या.
सुग्रीवेण ततः सार्धं सोऽङ्गदः पितरं रुदन्। चितामारोपयामास शोकेनाभिप्लुतेन्द्रियः
नंतर अंगदाने, सुग्रीवासोबत, वडिलांसाठी रडत रडत, त्यांना चितेवर ठेवले. त्याचे सर्व इंद्रिये दुःखाने भरून गेली होती.
ततोऽग्निं विधिवद् दत्त्वा सोऽपसव्यं चकार ह। पितरं दीर्घमध्वानं प्रस्थितं व्याकुलेन्द्रियः
मग विधिप्रमाणे अग्नी देऊन, त्याने वडिलांच्या चितेभोवती उलट बाजूने प्रदक्षिणा केली, कारण वडील आता दीर्घ प्रवासासाठी निघाले होते आणि त्याचे मन अस्वस्थ होते.
संस्कृत्य वालिनं तं तु विधिवत् प्लवगर्षभाः। आजग्मुरुदकं कर्तुं नदीं शुभजलां शिवाम्
वाल्याचे विधिप्रमाणे अंतिम संस्कार करून, वानरांचे श्रेष्ठ लोक शुद्ध आणि पवित्र पाण्याच्या नदीवर गेले, तिथे त्यांनी जलार्पण करण्याचा संकल्प केला.
ततस्ते सहितास्तत्र ह्यङ्गदं स्थाप्य चाग्रतः। सुग्रीवतारासहिताः सिषिचुर्वालिने जलम्
तिथे सर्वजण एकत्र जमले, अंगदाला पुढे ठेवून, सुग्रीव आणि तारा यांच्यासह, त्यांनी वाल्याला जल अर्पण केले.
सुग्रीवेणैव दीनेन दीनो भूत्वा महाबलः। समानशोकः काकुत्स्थः प्रेतकार्याण्यकारयत्
सुग्रीवाच्या दुःखात सहभागी होऊन, बलवान रामसुद्धा दुःखी झाला आणि त्याने मृतांसाठी आवश्यक विधी पार पाडले.
ततोऽथ तं वालिनमग्र्यपौरुषं प्रकाशमिक्ष्वाकुवरेषुणा हतम्। प्रदीप्य दीप्ताग्निसमौजसं तदा सलक्ष्मणं राममुपेयिवान् हरिः
मग वानराने, तेजस्वी इक्ष्वाकुवंशीय रामाने मारलेल्या, पराक्रमी वाल्याच्या चितेला अग्नी लावला आणि लक्ष्मणासह रामाजवळ आला.
thumb|षड्विंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे षड्विंशः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या किष्किंधा कांडातील सहाव्या सर्गाचे वाचन करा.
ततः शोकाभिसंतप्तं सुग्रीवं क्लिन्नवाससम्। शाखामृगमहामात्राः परिवार्योपतस्थिरे
मग दुःखाने व्याकुळ आणि ओले वस्त्र घातलेल्या सुग्रीवाला, वानरांच्या मुख्य मंत्र्यांनी वेढून घेतले.
अभिगम्य महाबाहुं राममक्लिष्टकारिणम्। स्थिताः प्राञ्जलयः सर्वे पितामहमिवर्षयः
मग सगळ्यांनी बलवान आणि निष्कलंक कृत्य करणाऱ्या रामाजवळ जाऊन, दोन्ही हात जोडून उभे राहिले, जसे ऋषी ब्रह्मदेवाजवळ उभे राहतात.
ततः काञ्चनशैलाभस्तरुणार्कनिभाननः। अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं हनूमान् मारुतात्मजः
मग वायुपुत्र हनुमान, ज्याचे रूप सोन्यासारखे आणि चेहरा ताज्या सूर्यासारखा तेजस्वी होता, त्याने हात जोडून असे बोलले.
भवत्प्रसादात् काकुत्स्थ पितृपैतामहं महत्। वानराणां सुदंष्ट्राणां सम्पन्नबलशालिनाम्
काकुत्स्था, तुझ्या कृपेने मी वानरांच्या या बलवान आणि तिखट दात असलेल्या वंशाचे पितृपैतृक राज्य मिळवले आहे.
महात्मनां सुदुष्प्रापं प्राप्तं राज्यमिदं प्रभो। भवता समनुज्ञातः प्रविश्य नगरं शुभम्
हे प्रभो, या महान आत्म्यांनाही कठीण मिळणारे राज्य तुझ्या अनुमतीने मिळाले आहे. आता आम्ही या शुभ नगरीत प्रवेश करूया.
संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि ससुहृद्गणः। स्नातोऽयं विविधैर्गन्धैरौषधैश्च यथाविधि
तो आपल्या मित्रांसह सर्व कामे व्यवस्थित पार पाडेल; त्याने विधिप्रमाणे स्नान केले असून, विविध सुवासिक औषधींनी अंगाला अभिषेक केला आहे.
अर्चयिष्यति माल्यैश्च रत्नैश्च त्वां विशेषतः। इमां गिरिगुहां रम्यामभिगन्तुं त्वमर्हसि
तो तुला विशेषतः फुलांच्या माळा आणि रत्नांनी सन्मानित करील; म्हणून तू या रम्य पर्वताच्या गुहेत यावे.
कुरुष्व स्वामिसम्बन्धं वानरान् सम्प्रहर्षय। एवमुक्तो हनुमता राघवः परवीरहा
आपला स्वामी म्हणून संबंध प्रस्थापित कर आणि वानरांना आनंद दे. हनुमानाने असे म्हटल्यावर, शत्रूंचा संहार करणारा राघवाने—
प्रत्युवाच हनूमन्तं बुद्धिमान् वाक्यकोविदः। चतुर्दश समाः सौम्य ग्रामं वा यदि वा पुरम्
बुद्धिमान आणि बोलण्यात कुशल असा राम हनुमानाला म्हणाला, "हे सौम्य, चौदा वर्षे मी गाव असो वा शहर, कुठेही—"
न प्रवेक्ष्यामि हनुमन् पितुर्निर्देशपालकः। सुसमृद्धां गुहां दिव्यां सुग्रीवो वानरर्षभः
हनुमाना, मी वडिलांचा शब्द पाळतो म्हणून आत जाणार नाही; वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला सुग्रीवच या सुंदर गुहेत योग्यतेने जावो.