समाश्वासय दीनं त्वमङ्गदं दीनचेतसम्। मा भूर्बालिशबुद्धिस्त्वं त्वदधीनमिदं पुरम्
अंगदाचे मन दु:खी आणि उदास आहे, त्याला सांत्वना दे; तू बालिशपणाने विचार करू नकोस — हे नगर आता तुझ्या अधिकारात आहे.
अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यं वस्त्राणि विविधानि च। घृतं तैलमथो गन्धान् यच्चात्र समनन्तरम्
अंगदाने हार, विविध वस्त्रे, तूप, तेल आणि सुगंधी वस्तू, या वेळेस योग्य त्या वस्तू, आणाव्यात.
त्वं तार शिबिकां शीघ्रमादायागच्छ सम्भ्रमात्। त्वरा गुणवती युक्ता ह्यस्मिन् काले विशेषतः
तारा, तू लवकर शिबिका घेऊन घाईने ये; या वेळेस विशेषत्वाने, त्वरित आणि योग्य कृती आवश्यक आहे.
सज्जीभवन्तु प्लवगाः शिबिकावाहनोचिताः। समर्था बलिनश्चैव निर्हरिष्यन्ति वालिनम्
शिबिका वाहण्यास योग्य आणि बलवान वानर सज्ज व्हावेत; ते वाळीला बाहेर नेतील.
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सुमित्रानन्दवर्धनः। तस्थौ भ्रातृसमीपस्थो लक्ष्मणः परवीरहा
सुग्रीवाला असे सांगून, सुमित्रेचा आनंद वाढवणारा, शत्रूवीरांचा संहार करणारा लक्ष्मण आपल्या भावाजवळ उभा राहिला.
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा तारः सम्भ्रान्तमानसः। प्रविवेश गुहां शीघ्रं शिबिकासक्तमानसः
लक्ष्मणाचे शब्द ऐकून, तारा घाईने आणि मनात शिबिकेचा विचार करत गुहेत गेला.
आदाय शिबिकां तारः स तु पर्यापतत् पुनः। वानरैरुह्यमानां तां शूरैरुद्वहनोचितैः
ताराने शिबिका आणली आणि ती पुन्हा शूर वानरांनी, ज्यांना असे भार वाहणे जमत होते, उचलली.
दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम्। पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम्
ती शिबिका दिव्य आणि शुभ आसनांनी सजलेली, रथासारखी दिसणारी, पंखासारख्या नक्षीने आणि सुंदर लाकडी कामाने सजवलेली होती.
आचितां चित्रपत्तीभिः सुनिविष्टां समन्ततः। विमानमिव सिद्धानां जालवातायनायुताम्
ती शिबिका सर्व बाजूंनी सुंदर वस्त्रांनी झाकलेली, व्यवस्थित मांडलेली, सिद्धांच्या विमानासारखी आणि जाळीदार खिडक्यांनी युक्त होती.
सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां शिल्पिभिः कृताम्। दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम्
ती शिबिका उत्तम बांधलेली, मोठी, कुशल कारागिरांनी तयार केलेली, लाकडी पर्वताच्या नक्षीने सजलेली आणि सुंदर कामाने अलंकृत होती.
पुष्पौघैः समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च। तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम्
ती शिबिका पुष्पांच्या राशीने आणि कमळांच्या हारांनी झाकलेली, तरुण सूर्याच्या रंगासारख्या तेजस्वी सजावटींनी वेढलेली होती.
ईदृशीं शिबिकां दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत्। क्षिप्रं विनीयतां वाली प्रेतकार्यं विधीयताम्
अशी शिबिका पाहून रामाने लक्ष्मणाला सांगितले, 'वाळीला लवकर ठेवावे आणि त्याचे अंत्यविधी करावे.'
ततो वालिनमुद्यम्य सुग्रीवः शिबिकां तदा। आरोपयत विक्रोशन्नङ्गदेन सहैव तु
त्यावेळी सुग्रीव आणि अंगद यांनी वालीनला उचलून शिबिकेत ठेवले, सुग्रीव मोठ्याने रडत होता.
आरोप्य शिबिकां चैव वालिनं गतजीवितम्। अलंकारैश्च विविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्च भूषितम्
वालीनला, ज्याचा जीव गेला होता, शिबिकेत ठेवून, त्यांनी त्याला वेगवेगळ्या दागिन्यांनी, हारांनी आणि वस्त्रांनी सजवले.
आज्ञापयत् तदा राजा सुग्रीवः प्लवगेश्वरः। और्ध्वदेहिकमार्यस्य क्रियतामनुकूलतः
मग वानरांचा राजा सुग्रीव याने आज्ञा दिली, "या श्रेष्ठ पुरुषाचे अंतिम संस्कार नीट करा."
विश्राणयन्तो रत्नानि विविधानि बहूनि च। अग्रतः प्लवगा यान्तु शिबिका तदनन्तरम्
वानरांनी पुढे जाऊन अनेक प्रकारचे रत्ने विखरावीत, आणि शिबिका त्याच्या मागे जावी.
राज्ञामृद्धिविशेषा हि दृश्यन्ते भुवि यादृशाः। तादृशैरिह कुर्वन्तु वानरा भर्तृसत्क्रियाम्
राजांचे विशेष वैभव पृथ्वीवर दिसते; तसेच वानरांनी आपल्या स्वामीसाठी सन्मानाची कर्मे येथे करावीत.
तादृशं वालिनः क्षिप्रं प्राकुर्वन्नौर्ध्वदेहिकम्। अङ्गदं परिरभ्याशु तारप्रभृतयस्तदा
तारासह इतरांनी अंगदला घट्ट मिठी मारून, त्यांनी वालीनचे अंतिम संस्कार लवकर केले.
क्रोशन्तः प्रययुः सर्वे वानरा हतबान्धवाः। ततः प्रणिहिताः सर्वा वानर्योऽस्य वशानुगाः
सर्व वानर, आपला बांधव गमावलेले, मोठ्याने रडत पुढे गेले; मग सर्व वानरी, त्याच्या सेवेत असलेल्या, त्याच्या मागे गेल्या.
चुक्रुशुर्वीरवीरेति भूयः क्रोशन्ति ताः प्रियम्। ताराप्रभृतयः सर्वा वानर्यो हतबान्धवाः
तारा आणि इतर सर्व वानरी, बांधव गमावलेल्या, "अरे वीर, अरे वीर!" असे ओरडून, आपल्या प्रियासाठी रडू लागल्या.
अनुजग्मुश्च भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः। तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे
त्या आपल्या पतीच्या मागे, करुण आवाजात रडत चालल्या; वानरिणींच्या रडण्याचा आवाज जंगलात घुमला.
वनानि गिरयश्चैव विक्रोशन्तीव सर्वतः। पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते
जंगल आणि डोंगर सर्वत्र जणू मोठ्याने रडत होते; डोंगराच्या नदीच्या किनाऱ्यावर, पाण्याने झाकलेल्या एकांत जागी.
चितां चक्रुः सुबहवो वानरा वनचारिणः। अवरोप्य ततः स्कन्धाच्छिबिकां वानरोत्तमाः
अनेक वनात राहणारे वानरांनी चिता तयार केली; मग वानरातील श्रेष्ठांनी शिबिका खांद्यावरून खाली ठेवली.
तस्थुरेकान्तमाश्रित्य सर्वे शोकपरायणाः। ततस्तारा पतिं दृष्ट्वा शिबिकातलशायिनम्
सर्वजण, शोकाने भरलेले, बाजूला उभे राहिले; त्यावेळी तारा शिबिकेवर पडलेल्या आपल्या पतीला पाहिली.
आरोप्याङ्के शिरस्तस्य विललाप सुदुःखिता। हा वानरमहाराज हा नाथ मम वत्सल
ती फार दुःखी होऊन, त्याचे डोके आपल्या मांडीवर ठेवून, "अरे वानरांचा महान राजा, अरे माझ्या प्रिय रक्षक!" असे विलाप करू लागली.
हा महार्ह महाबाहो हा मम प्रिय पश्य माम्। जनं न पश्यसीमं त्वं कस्माच्छोकाभिपीडितम्
"अरे अतिशय मौल्यवान, बलवान, अरे माझ्या प्रिय, मला पाहा! मी दुःखाने भरलेली आहे, तरी तू मला का पाहत नाहीस?"
प्रहृष्टमिह ते वक्त्रं गतासोरपि मानद। अस्तार्कसमवर्णं च दृश्यते जीवतो यथा
"तुझा जीव गेलेला असला तरी, तुझे चेहरा इथे तेजस्वी दिसतो, सन्मान देणारा, आणि रंगही जसा जिवंत असताना होता तसाच आहे."
एष त्वां रामरूपेण कालः कर्षति वानर। येन स्म विधवाः सर्वाः कृता एकेषुणा रणे
"हे वानरा, काळ रामाच्या रूपात तुला घेऊन जात आहे; ज्याने आम्हा सर्वांना रणात एकाच बाणाने विधवा केले."
इमास्तास्तव राजेन्द्र वानर्योऽप्लवगास्तव। पादैर्विकृष्टमध्वानमागताः किं न बुध्यसे
"हे राजेंद्र, तुझ्या वानरी पत्नी, त्यांच्या पायांनी थकलेले, तुझ्या मागे चालत आल्या आहेत—तुला त्यांचे लक्ष का नाही येत?"
तवेष्टा ननु चैवेमा भार्याश्चन्द्रनिभाननाः। इदानीं नेक्षसे कस्मात् सुग्रीवं प्लवगेश्वर
"तुझ्या आवडत्या, चंद्रासारख्या चेहऱ्याच्या या सर्व पत्नी आहेत; आता तू सुग्रीव, वानरांचा स्वामी, त्याकडे का पाहत नाहीस?"