यस्मिन् हरिसहस्राणि शतानि नियुतानि च। वर्तयन्ति कृताशानि सोऽयं दिष्टान्तमागतः
ज्याच्यासाठी हजारो वानर आशेने वाट पाहत होते, तो आता आपल्या नशिबी आलेल्या शेवटाला पोहोचला आहे.
यदयं न्यायदृष्टार्थः सामदानक्षमापरः। गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुमर्हसि
कारण त्याने नेहमी योग्य मार्ग पाहिला, शांतता, दान आणि क्षमा यांना महत्त्व दिलं, आणि आता तो धर्माने मिळवलेल्या भूमीत गेला आहे; म्हणून त्यासाठी दु:ख करू नकोस.
सर्वे च हरिशार्दूलाः पुत्रश्चायं तवाङ्गदः। हर्यृक्षपतिराज्यं च त्वत्सनाथमनिन्दिते
सर्व वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेले आणि तुझा पुत्र अङ्गद, तसेच वानरांचे राज्य, हे सर्व तुझ्या आधाराने सुरक्षित आहे, हे कलंकहीन स्त्री.
ताविमौ शोकसंतप्तौ शनैः प्रेरय भामिनि। त्वया परिगृहीतोऽयमङ्गदः शास्तु मेदिनीम्
हे भामिनी, या दुःखाने जळणाऱ्या दोघांना हळूहळू समजाव; तुझ्या आधाराने अङ्गदाने पृथ्वीवर राज्य करावं.
संततिश्च यथा दृष्टा कृत्यं यच्चापि साम्प्रतम्। राज्ञस्तत् क्रियतां सर्वमेष कालस्य निश्चयः
वंश कसा चालू राहिला पाहिजे आणि आत्ताच काय करावं, हे स्पष्ट आहे; राजाचे सर्व कर्तव्ये पूर्ण करावीत, कारण हेच काळाचं ठरलेलं आहे.
संस्कार्यो हरिराजस्तु अङ्गदश्चाभिषिच्यताम्। सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिमेष्यसि
वानरराजाचे योग्य विधीने अंतिम संस्कार करावेत आणि अङ्गदाचा अभिषेक करावा; तुझा मुलगा सिंहासनावर बसलेला पाहून तुला शांती मिळेल.
सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता। अब्रवीदुत्तरं तारा हनूमन्तमवस्थितम्
पतीच्या वियोगाने व्याकुळ झालेल्या ताराने त्याचं बोलणं ऐकून जवळ उभ्या असलेल्या हनुमंताला उत्तर दिलं.
अङ्गदप्रतिरूपाणां पुत्राणामेकतः शतम्। हतस्याप्यस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम्
माझ्यासाठी, अङ्गदासारख्या शंभर मुलांपेक्षा या वीराच्या मृत शरीराचा आलिंगन अधिक प्रिय आहे.
न चाहं हरिराज्यस्य प्रभवाम्यङ्गदस्य वा। पितृव्यस्तस्य सुग्रीवः सर्वकार्येष्वनन्तरः
माझ्याकडे वानरराज्य किंवा अङ्गदावर काही अधिकार नाही; त्याचा काका सुग्रीव सर्व कामांत पुढचा आहे.
नह्येषा बुद्धिरास्थेया हनूमन्नङ्गदं प्रति। पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम
हनुमंत, अङ्गदाबद्दल अशी कल्पना धरू नकोस; कारण मुलासाठी खरा नातेवाईक वडील असतो, आई नाही, हे वानरश्रेष्ठ.
नहि मम हरिराजसंश्रयात् क्षमतरमस्ति परत्र चेह वा। अभिमुखहतवीरसेवितं शयनमिदं मम सेवितुं क्षमम्
माझ्यासाठी वानरराजाच्या आश्रयापेक्षा, समोरून लढून पडलेल्या वीरांनी सन्मानित केलेल्या या शय्येवर राहणं इथे किंवा पुढच्या जन्मातही जास्त योग्य आहे.
thumb|द्वाविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे द्वाविंशः सर्गः ॥४-
आता श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील बावीसवा सर्ग ऐका.
वीक्षमाणस्तु मन्दासुः सर्वतो मन्दमुच्छ्वसन्। आदावेव तु सुग्रीवं ददर्शानुजमग्रतः
शांतपणे श्वास घेत, सगळीकडे पाहणाऱ्या थकलेल्या वालीनं सुरुवातीलाच समोर उभा असलेला आपला लहान भाऊ सुग्रीव पाहिला.
तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्। आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहमिदमब्रवीत्
जिंकला गेलेला वाली, विजय मिळवलेल्या वानरांच्या राजाला सुग्रीवाला प्रेमाने स्पष्ट शब्दात बोलला.
सुग्रीव दोषेण न मां गन्तुमर्हसि किल्बिषात्। कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात्
सुग्रीव, माझ्या चुकीबद्दल मला दोष देऊ नकोस; मी नशिबाने ओढला गेलो आणि मनाने भ्रमित झालो होतो.
युगपद् विहितं तात न मन्ये सुखमावयोः। सौहार्दं भ्रातृयुक्तं हि तदिदं जातमन्यथा
प्रिय भाऊ, आपल्याला एकत्र सुख मिळावं, असं मला वाटत नाही; कारण आपलं भाऊबंदकीचं प्रेम आता बदललं आहे.
प्रतिपद्य त्वमद्यैव राज्यमेषां वनौकसाम्। मामप्यद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम्
आजच या वनात राहणाऱ्या लोकांचं राज्य तू स्वीकार. मी आजच निघून जात आहे, हे जाणून ठेव, मी यमाच्या लोकांत जातोय.
जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलां तथा। प्रजहाम्येष वै तूर्णमहं चागर्हितं यशः
सुग्रीव, मी आता माझं जीवन, राज्य, मोठं वैभव आणि निष्कलंक कीर्ती हे सगळं एकाच वेळी सोडतो.
अस्यां त्वहमवस्थायां वीर वक्ष्यामि यद् वचः। यद्यप्यसुकरं राजन् कर्तुमेव त्वमर्हसि
या अवस्थेत मी तुला काही शब्द सांगतो, हे वीर. जरी ते करायला कठीण असले, तरी राजा म्हणून ते तुला करायलाच हवेत.
सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालमेनमबालिशम्। बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितमङ्गदम्
हा अंगद, सुखासाठी पात्र, सुखात वाढलेला, निरागस, डोळ्यांत अश्रू भरलेला, जमिनीवर पडलेला आहे—त्याच्याकडे पाहा.
मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रमिवौरसम्। मया हीनमहीनार्थं सर्वतः परिपालय
माझ्या प्राणांपेक्षा प्रिय असलेल्या या मुलाचं, जो आता माझ्याविना आणि आधाराविना आहे, स्वतःच्या मुलासारखं सर्व बाजूंनी रक्षण कर.
त्वमप्यस्य पिता दाता परित्राता च सर्वशः। भयेष्वभयदश्चैव यथाहं प्लवगेश्वर
तू त्याचा पिता, दाता आणि सर्व प्रकारे रक्षण करणारा हो. संकटात त्याला सुरक्षितता दे, जशी मी दिली, हे वानरांच्या राजां.
एष तारात्मजः श्रीमांस्त्वया तुल्यपराक्रमः। रक्षसां च वधे तेषामग्रतस्ते भविष्यति
हा तारा-पुत्र अंगद, तेजस्वी आणि तुझ्यासारखा पराक्रमी आहे. राक्षसांच्या नाशात तो तुझ्या पुढे उभा राहील.
अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान् रणे। करिष्यत्येष तारेयस्तेजस्वी तरुणोऽङ्गदः
तारा-पुत्र हा तेजस्वी, तरुण अंगद रणांगणात धैर्य आणि बळ दाखवून योग्य असे पराक्रम करील.
सुषेणदुहिता चेयमर्थसूक्ष्मविनिश्चये। औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता
सुषेणाची ही कन्या, अर्थाच्या सूक्ष्म बाबींमध्ये आणि विविध अपशकुन ओळखण्यात सर्व बाजूंनी पारंगत आहे.
राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यमविशङ्कया। स्यादधर्मो ह्यकरणे त्वां च हिंस्यादमानितः
राघवाचं कर्तव्य तू कोणतीही शंका न ठेवता पार पाड. ते न केल्यास पाप होईल आणि तुला अपमानित व्हावं लागेल.
इमां च मालामाधत्स्व दिव्यां सुग्रीव काञ्चनीम्। उदारा श्रीः स्थिता ह्यस्यां सम्प्रजह्यान्मृते मयि
सुग्रीव, ही दिव्य सोन्याची माळ स्वतः घाल. माझ्या मृत्यूनंतरच ती सोडावी, कारण तिच्यात मोठं सौभाग्य आहे.
इत्येवमुक्तः सुग्रीवो वालिना भ्रातृसौहृदात्। हर्षं त्यक्त्वा पुनर्दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट्
वालीनं असं सांगितल्यावर, स्नेहामुळे सुग्रीवानं आपला आनंद सोडला आणि पुन्हा दुःखी झाला, जणू ग्रहांनी ग्रासलेला चंद्र.
तद्वालिवचनाच्छान्तः कुर्वन् युक्तमतन्द्रितः। जग्राह सोऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम्
वालीनं दिलेल्या शब्दांनी शांत होऊन, योग्य आणि लक्षपूर्वक, त्यानं परवानगी घेऊन ती सोन्याची माळ घेतली.
तां मालां काञ्चनीं दत्त्वा दृष्ट्वा चैवात्मजं स्थितम्। संसिद्धः प्रेत्यभावाय स्नेहादङ्गदमब्रवीत्
ती सोन्याची माळ देऊन, आपला मुलगा समोर उभा आहे हे पाहून, परलोकासाठी सिद्ध झालेला वाळी प्रेमाने अंगदाला म्हणाला.