राम सीतेचा शोध घेण्यासाठी सर्वत्र फिरत होता. त्याने लक्षात घेतले की या मोठ्या प्राण्यांनी पुन्हा पुन्हा त्याच्याकडे पाहिले. "लक्ष्मणा, हे प्राणी मला काहीतरी सांगू इच्छित आहेत असे त्यांचे हावभाव वाटतात," असे तो म्हणाला. ते पाहून, नरसिंह रामाने त्या प्राण्यांना संबोधले. आजूबाजूला पाहताना, अश्रूंनी गहिवरलेल्या आवाजात राम म्हणाला, "सीता कुठे आहे?" मनुष्यांचा राजा असे विचारताच, ते सर्व प्राणी अचानक उठले. त्यांनी दक्षिण दिशेकडे तोंड करून आकाशाकडे बोट दाखवले—हीच ती दिशा जिथून मैथिलीला पळवून नेले गेले होते. त्या मार्गाने जात असताना, ते प्राणी पुन्हा पुन्हा रामाकडे वळून पाहू लागले; त्यांनी मार्ग आणि जमिनीकडे पाहत राहिले. ते चालताना आवाज काढू लागले, आणि लक्ष्मणाने हे सर्व हावभाव पाहिले. लक्ष्मण, ज्ञानी आणि करुणावान, मोठ्या भावाला म्हणाला, "भाऊ, जेव्हा तुम्ही 'सीता कुठे आहे?' असे विचारले, तेव्हा हे प्राणी अचानक उठले." "हे प्राणी जमिनीवर आणि दक्षिण दिशेकडे दाखवत आहेत; प्रभो, आपण या नैऋत्य दिशेकडे जाऊ या," असे लक्ष्मण म्हणाला. "जर तिथे तिच्या येण्याचा काही मागोवा मिळाला, किंवा ती पुण्यवती स्त्री तिथे आढळली तर—" "खरंच," असे काकुत्स्थ राम म्हणाला आणि दक्षिणेकडे निघाला. लक्ष्मणासह, तेजस्वी राम पृथ्वीवर नजर टाकत चालू लागला. दोन्ही भाऊ एकमेकांशी बोलत होते. चालताना, त्यांनी जमिनीवर पडलेली फुलांची वर्षाव पाहिली. रामाने लक्ष्मणाला दुःखी स्वरात सांगितले, "लक्ष्मणा, ही फुले मी ओळखतो. ही फुले वैदेहीने बांधली होती आणि मी तिला दिली होती." "माझ्या मते, हे तेजस्वी सूर्य, वारा आणि पृथ्वी या फुलांची रक्षा करत आहेत, मला प्रिय असे काही करीत आहेत." असे म्हणून, बलवान रामाने लक्ष्मणाला पुन्हा संबोधले. राम, धर्मात्मा, त्या झऱ्यांनी भरलेल्या पर्वताला म्हणाला, "हे पर्वताधिपती, तू त्या सर्वांगसुंदर सीतेला पाहिले आहेस का?" रामाने त्या रम्य अरण्यात पर्वताला संतापाने विचारले, जणू सिंहाने लहान प्राण्याला धमकावावे तसे. "मला सीता दाखव, सोन्यासारख्या कांतिवान आणि रूपवान, अन्यथा मी तुझे सर्व शिखर नष्ट करीन," असे रामाने पर्वताला बजावले. पण रामाच्या या विनंतीला पर्वताने सीतेचा पत्ता दाखवला नाही. तेव्हा दशरथपुत्र रामाने त्या शिलाखंडाला सांगितले, "माझ्या बाणांच्या ज्वाळांनी तू राख होशील. तुझ्यावर कुठेही गवत, झाडे, पाने उरणार नाहीत; किंवा लक्ष्मणा, मी आजच ही नदी कोरडी करीन." "जर तू मला आज सीतेचा पत्ता सांगितला नाहीस, जिचे मुख चंद्रासारखे आहे, तर." अशा संतप्त अवस्थेत, रामाचा कटाक्ष जणू जाळत होता. मग त्याने जमिनीवर मोठ्या राक्षसाचे पाऊल पाहिले, जे भयभीत सीतेने, रामाची आस धरून, इकडे तिकडे धावत असताना उमटले होते. त्याने वैदेहीचे आणि तिचा पाठलाग करणाऱ्या राक्षसाचे पाऊलखुणा पाहिल्या—सीतेचे आणि राक्षसाचे पसरलेले पाऊलठसे. त्याला तिथे तुटलेला धनुष्य, भाता आणि अनेक तुकड्यांत पडलेली रथ दिसली; हे पाहून राम भयभीत होऊन लक्ष्मणाला म्हणाला, "लक्ष्मणा, पाहा, वैदेहीच्या दागिन्यांचे सोन्याचे कण आणि विविध हार येथे विखुरलेले आहेत." "सौमित्रा, पाहा, पृथ्वीवर सर्वत्र वितळलेल्या सोन्यासारखे तेजस्वी कण आणि विचित्र रक्ताचे थेंब पडले आहेत." "माझ्या मते, लक्ष्मणा, वैदेहीला कुणीतरी मारले, फाडले, किंवा बहुरूपी राक्षसांनी खाल्ले असावे." "सुमित्रानंदना, सीतेसाठी येथे दोन राक्षसांमध्ये भयंकर युद्ध झाले असावे." "हे कोमल लक्ष्मणा, हे सुंदर, मोती व रत्नांनी अलंकृत, तुटलेले धनुष्य कुणाचे आहे?" "बालका, हे राक्षसांचे धनुष्य आहे का, की देवांचे, जे उगवत्या सूर्यासारखे तेजस्वी आणि वैडूर्य मण्यांनी जडलेले आहे?" "हे सोन्याचे कवच, तुटून जमिनीवर पडलेले, कुणाचे आहे? आणि हे शंभर कड्यांचे, दिव्य हारांनी सजलेले राजछत्र कुणाचे आहे?" "हे कोमल, जमिनीवर पडलेली ही तुटलेली काठी कुणाची आहे? आणि हे भयावह मुख असलेले, सोन्याच्या कवचातील हे खर कुणाचे आहेत?" "हे भयानक रूपाचे, विशाल शरीराचे, युद्धात मारले गेलेले कुणाचे आहेत? आणि ही प्रज्वलित अग्निसारखी तेजस्वी युद्धपताका कुणाची आहे?" "हे कोमल लक्ष्मणा, हा तुटलेला, बाजूला फेकलेला युद्धरथ कुणाचा आहे? आणि हे सोन्याने मढवलेले बाण, रथाच्या चाकांसारखे विखुरलेले आहेत." "लक्ष्मणा, हे भयावह, मारले गेलेले बाण कुणाचे आहेत, पाहा; हे दोन भाते तुटलेले व बाणांनी भरलेले आहेत." "हा सारथी, मारला गेलेला, अजूनही चाबूक व अंकुश पकडून आहे, तो कुणाचा आहे? हे नक्कीच एखाद्या राक्षसाचा मार्ग आहे." "हे कोमल, पाहा, माझा या राक्षसांशी शत्रुत्व शंभरपटीने वाढले आहे, आणि मृत्यूचा कारण बनले आहे." "जर वैदेहीला पळवून नेले, मारले, किंवा खाल्ले असेल—जर ही तपस्विनी सीता हरवली असेल—तर या महान अरण्यात धर्माने तिचे रक्षण केले नाही." "जर वैदेहीला खाल्ले किंवा पळवून नेले असेल, लक्ष्मणा, तर या जगात, अगदी देवांमध्येही, मला आनंद देणारा कोण असू शकतो?" "लक्ष्मणा, या सर्व प्राण्यांचा स्वामी, वीर आणि दयाळू असला तरी, अज्ञानामुळे सर्व जीव त्याला दुर्लक्षित करू शकतात." अशा प्रकारे, राम आणि लक्ष्मण सीतेच्या शोधात, दुःखी मनाने, त्या मार्गावर पुढे जात होते, प्रत्येक चिन्ह, प्रत्येक खुण, आणि त्या वनातील प्रत्येक साक्षी तपासत होते.