लक्ष्मणाने काही कठोर शब्द सांगितल्यावर, वैदेही सीतेचे मन व्याकुळ झाले. तिच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले आणि ती मला (लक्ष्मणाला) कठोर शब्दांनी म्हणाली, "तुझे माझ्याविषयीचे भाव पूर्णतः पापमय आहेत; माझा भाऊ (राम) हरवला असताना, तू मला मिळवू शकणार नाहीस. भरताच्या संकेतावर तू रामाचा पाठलाग करतोस, आणि राम आक्रोश करत असतानाही, त्याच्याकडे जात नाहीस. तू माझा गुप्त शत्रू आहेस, स्वतःच्या स्वार्थासाठी माझ्या मागे लागला आहेस, राघवाचा अपकार करण्यासाठीच तू त्याच्याकडे जात नाहीस." वैदेहीच्या या कठोर शब्दांनी संतप्त झालेला लक्ष्मण, डोळे रागाने लाल झालेले, ओठ थरथरत, आश्रम सोडून निघून गेला. त्यानंतर, सौमित्राने असे वागल्यावर, राम दु:ख आणि संभ्रमाने भरून म्हणाला, "हे सौम्य लक्ष्मणा, तू तिच्याशिवाय येथे आलास, हे चूक केलेस. राक्षसांपासून मी स्वतःला आणि सीतेचे रक्षण करू शकतो, हे तुला माहीत असूनही, तू क्रोधाच्या शब्दांनी प्रभावित होऊन मैथिलीला सोडून येथे आलास. मी तुझ्यावर समाधानी नाही, कारण तू एका क्रुद्ध स्त्रीच्या कठोर शब्दांमुळे मैथिलीला सोडून येथे आलास. तू सीतेच्या आग्रहाने आणि रागाने भरून, माझ्या आज्ञेचे पालन केले नाहीस." राम पुढे सांगतो, "तो राक्षस, जो मृग रूप घेऊन मला आश्रमाबाहेर नेला, माझ्या बाणाने ठार झाला आहे. मी धनुष्य उचलून, बाण लावून त्याचा वेगाने वेध घेतला; मग त्याने आपले मायावी रूप सोडले, त्याचा आवाज क्षीण झाला आणि कंकणांनी सुशोभित तो राक्षस खरा स्वरूपात प्रकट झाला. माझ्या बाणाने जखमी होऊन, तो दूरुन वेदनायुक्त भयावह आवाजात ओरडला—त्यामुळेच तू मैथिलीला सोडून येथे आलास." यानंतर, वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील साठावे सर्ग ऐकण्यासारखे आहे. राम वेगाने परत येत असताना, त्याचे डावं डोळं थरथरू लागले, तो ठेचकाळला, त्याचे पाय थरथरले—हे सर्व अशुभ शकुन त्याला दिसले. हे वारंवार अशुभ शकुन पाहून तो स्वतःशीच म्हणू लागला, "सीता सुखरूप असो." सीतेला पाहण्याची उत्कट इच्छा बाळगून, राम वेगाने आश्रमाकडे धावला. पण तेथे पोहोचल्यावर, निवासस्थान रिकामे पाहून त्याचे मन अत्यंत अस्वस्थ झाले. रघुनंदन इथे-तिथे वेगाने धावत, आश्रमाच्या परिसरात सर्वत्र नजर फिरवत होता. त्याला पानांच्या झोपडीचे रूप दिसले—आता सीतेशिवाय ती शोभा हरवलेली, जणू हिवाळ्यातील कमळाच्या तळ्यासारखी उजाड वाटत होती. झाडे जणू रडत होती, त्यांचे फुल, हरणे, पक्षी सगळे मलूल झाले होते; ते ठिकाण निर्जन, वनदेवतांनीही सोडून दिलेले होते. आश्रमात चामड्यांचे तुकडे, कुशा अस्ताव्यस्त पडलेली, आसन उलथलेले पाहून राम पुन्हा पुन्हा हंबरू लागला. "तिला कोणी पळवले का, मारले का, ती हरवली का, की कोणत्यातरी जनावराने तिला खाल्ले? किंवा ती घाबरून कुठेतरी लपली आहे, की तिने जंगलात कुठे आसरा घेतला आहे?" असे विचार त्याच्या मनात आले. "कदाचित ती फुले किंवा फळे गोळा करायला गेली असेल, किंवा कमळाच्या तळ्याकडे, किंवा पाण्यासाठी नदीकाठी गेली असेल," असेही त्याने विचार केले. तरीही, रामाने संपूर्ण वनात सर्वतोपरी शोध घेतला, पण त्याला प्रियतमा सिता सापडली नाही. दुःखाने त्याचे डोळे लाल झाले; तो जणू वेड्यागत भटकू लागला. राम झाडाजवळून झाडाजवळ, पर्वत-नद्या ओलांडत, अश्रू ढाळत, शोक आणि वेदनेच्या सागरात बुडालेल्या अवस्थेत भटकत होता. "हे कदंबा वृक्षा, माझ्या प्रियेला, जिला कदंब झाडे आवडतात, तू पाहिले आहेस का? तुला माहीत असेल तर, तिच्या सुंदर मुखाबद्दल मला सांग. हे बिल्व वृक्षा, जर तुला ती दिसली असेल, जिला कोमल पाने आणि पिवळे वस्त्र आहे, तिचे स्तन बिल्व फळांसारखे आहेत, तर मला सांग. "हे अर्जुन वृक्षा, जर तुला माझी प्रिय दिसली असेल, जिला अर्जुन झाडे प्रिय आहेत, तर मला सांग—जनकनंदिनी अजून जिवंत आहे की नाही? या वृक्षांना नक्कीच मैथिली माहीत आहे, जिला पायाच्या जांघा वृक्षाच्या खोडासारख्या आहेत; हा वेलींनी, पानांनी आणि फुलांनी सुशोभित वृक्ष तेजस्वी दिसतो. "जसे मधमाशा तुझी स्तुती करतात, तसेच हा तिलक वृक्ष नक्कीच तिला ओळखतो, जिला तिलक वृक्ष प्रिय आहेत. हे अशोक वृक्षा, दुःख दूर करणारा, माझे मन दुःखाने ग्रस्त आहे; माझ्या प्रियचे दर्शन घडवून, आपले नाव खरे कर. "हे ताल वृक्षा, जर तुला ती दिसली असेल, जिला ताल फळांसारखे स्तन आहेत, तर मला तिच्या विषयी सांग, जर तुला माझ्यावर दया असेल; हे जांभूळ वृक्षा, जर तुला माझी प्रिय दिसली, जिला जांभूळ सोन्यासारखा तेज आहे, तर मला निःसंकोचपणे सांग. हे कर्णिकार वृक्षा, तू सुंदर फुलांनी बहरलेला आहेस; जर तुला माझी पुण्यशील प्रिया, जिला कर्णिकार झाडे प्रिय आहेत, दिसली असेल, तर मला सांग." राम मग आंबा, निपा, मोठ्या साल, फणस, कुरव, धव आणि डाळिंबाच्या झाडांमध्येही शोध घेत राहिला. नंतर, बकुळ, पुन्नाग, चंदन आणि केतकी झाडांना विचारू लागला, जणू काही वेडसर झाल्यासारखा. "हे हरणांनो, तुम्हाला माझी मैथिली, जिचे डोळे हरणासारखे आहेत, ती दिसली का? ती सुंदर, हरणासारख्या नजरेची, कदाचित तुमच्यासोबत असेल. हे हत्ती, जर तुम्हाला ती दिसली असेल, जिच्या जांघा हत्तीच्या सोंडेसारख्या आहेत, तर मला सांगा; मला खात्री आहे, तुम्हाला ती माहित आहे. "हे वाघा, जर तुला माझी प्रिया, जिचे मुख चंद्रासारखे आहे, दिसली असेल, तर निर्भयपणे मला मैथिलीबद्दल सांग; तुला काही भीती बाळगण्याचे कारण नाही. "का पळतेस, प्रिये? नक्कीच तू दिसली आहेस, हे कमळ नयनी. झाडांच्या मागे लपून, मला उत्तर का देत नाहीस? थांब, थांब, हे सुंदरि; तुला माझ्यावर दया नाही. तू फार हसणारी नाहीस, मग मला दुर्लक्ष का करतेस?" असा हा राम, सीतेच्या विरहाने वेडावून, वनातील प्रत्येक झाड, प्राणी, पक्षी, नदी, पर्वत यांना विचारत, तिचा शोध घेत राहिला—त्याच्या मनात एकच आर्त हाक, "माझी सीता कुठे आहे?