महाबलवान आणि बुद्धिमान जटायू त्यांच्या भोवती उजवीकडून वावरण्याचा संकल्प करत असताना, लक्ष्मणाला रामाने सांगितले की, “सीतेचे रक्षण कर, प्रत्येक क्षणी सर्व बाजूंनी सावध राहा.” या प्रसंगानंतर वाल्मीकि रामायणातील अरण्यकांडाच्या चव्वेचाळीसाव्या सर्गाची कथा पुढे सुरू होते. राम, रघुकुलातील तेजस्वी आणि पराक्रमी, आपल्या भावाला असे उपदेश देऊन, जांबूनद सोन्याची तलवार कंबरेला घट्ट बांधतात. मग आपला त्रिवेणीवक्र धनुष्य—जे त्यांचे भूषण होते—हाती घेतात आणि दोन भरे भरतात. ते जोमाने पुढे निघतात. अरण्यातील राजासमान हरण त्यांच्या समोर वेगाने धावत येते. तेव्हा राम, राजाधिराज, क्षणभर भयाने अदृश्य होतात आणि पुन्हा प्रकट होतात. तलवार कमरेला, धनुष्य हातात घेऊन, राम त्या हरणाचा पाठलाग करतात. ते हरण आपल्या तेजस्वी रूपाने चमकत रामासमोर धावत राहते. राम त्या हरणाचा पाठलाग करीत असताना, ते हरण कधी अस्वाभाविक वर्तन करते, कधी अचानक दिसते, कधी अदृश्य होते. ते जणू आकाशात उडी मारल्यासारखे अस्वस्थ होते—कधी स्पष्ट तर कधी झाडीत लपलेले. जणू शरद ऋतूतील ढगांनी झाकलेला चंद्र क्षणभर चमकतो तसे ते हरण दिसते आणि पुन्हा लपते. या प्रकारे, मारीचाने हरणाचे रूप घेऊन, तो रामाला आश्रमापासून दूर नेत राहतो. ककुत्स्थ वंशज राम, मारीचाच्या या मायेमुळे संतप्त आणि गोंधळलेले होतात व थकून एका गवताळ सावलीत थांबतात. तेव्हा मारीचा, हरणरूप धारण करून, इतर हरणांमध्ये मिसळून, रामाला पुन्हा भडकवतो. राम पुन्हा त्याचा पाठलाग करतात, पण ते हरण पुन्हा गायब होते. मग एका झाडामागून दूर उभे राहून, मारीचा पुन्हा प्रकटतो. राम, प्रचंड तेजाने उजळलेले, त्याला पाहतात आणि ठरवतात—आता हे हरण मारायचेच. राम संतप्त होऊन, सूर्यकिरणांसारखा तेजस्वी, शत्रूंचा संहार करणारा एक बाण उचलतात. तो बाण आपल्या मजबूत धनुष्यावर चढवून, प्रचंड वेगाने ताणून, त्या हरणावर लक्ष केंद्रित करतात. जणू सर्पासारखे श्वास घेणारे ते हरण—मारीचावर—ते बाण सोडतात. तो ब्रह्माने तयार केलेला तेजस्वी, ज्वलनशील बाण मारीचाच्या हृदयात वीजेसारखा घुसतो. मारीचा एक हातभर उडी मारतो आणि रक्तबंबाळ होऊन पृथ्वीवर कोसळतो. मृत्युपंथाला लागलेल्या मारीचाने प्रचंड भयावह आरोळी फोडली आणि आपले खोटे हरणरूप सोडले. मारीचाला आठवले की, राक्षसाने सांगितले होते—लक्ष्मणाला कसे तरी दूर पाठवावे, म्हणजे रावण सीतेला एकटीला पळवू शकेल. योग्य वेळ आली हे ओळखून, मारीचा रामाचा आवाज हुबेहूब नक्कल करत मोठ्याने ओरडतो, “हाय सीते! लक्ष्मणा!” त्या अनुपम बाणाने घायाळ होऊन, मारीचाने हरणाचे रूप सोडून राक्षसाचे खरे रूप धारण केले. तो प्रचंड देहाचा मारीचा, प्राण सोडून पडतो. रामाने त्याला रक्ताने माखलेला, जमिनीवर तडफडताना पाहिले आणि त्यांना सीतेची आठवण येते—लक्ष्मणाने आधीच सांगितले होते, हे मारीचाचे मायाजाल आहे. आज ते खरे ठरले—मारीचा माझ्या हातून मारला गेला. मारीचा मोठ्याने ओरडला, “हाय सीते! लक्ष्मणा!” आणि प्राण सोडला. हे सीतेच्या कानावर गेले तर काय होईल? रामाच्या मनात विचार येतो, “शूर लक्ष्मण नक्कीच माझ्या मदतीस धावेल.” हे जाणवताच रामाचे अंग शहारते. आता रामाच्या मनात तीव्र भीती दाटते—मारीचा हरणरूपात मारला गेला, पण त्या भीषण आरोळीमुळे रामाला काळजी वाटते. मग रामाने दुसरे एक चित्ताकर्षक हरण मारले, त्याचे मांस घेतले आणि जलद पावलांनी जनस्थानाकडे परतू लागले. याच वेळी, अरण्यात रामाचा वेदनादायी आवाज ऐकून, सीता लक्ष्मणाला म्हणते, “लक्ष्मणा, जाऊन राघवाविषयी माहिती काढ. माझे प्राण अस्थिर झालेत, मनही गडबडले आहे. मी मोठ्या आर्ततेने कुणाचा तरी हंबरडा ऐकला, त्यामुळे मी अतिशय अस्वस्थ आहे.” सीता पुढे म्हणते, “तू तुझ्या भावाला वाचव. तो जंगलात मदतीसाठी हाका मारतोय, त्याच्याकडे लवकर धाव घे.” “तो राक्षसांच्या तावडीत सापडला आहे, जसा एखादा वृषभ सिंहांच्या मध्ये पडावा. तरीही, लक्ष्मण आपल्या भावाचा आदेश आठवून तिथेच थांबतो.” सीता, व्याकुळ होऊन, अश्रुपूर्ण डोळ्यांनी म्हणते, “सुमित्रानंदना, तू जरी मित्रासारखा वागतोस, तरी सध्या तू आपल्या भावाचा शत्रूच आहेस.” “जर या परिस्थितीत तू आपल्या भावाकडे गेला नाहीस, तर लक्ष्मण, तू माझ्यासाठी रामाचा विनाशच इच्छितोस.” “नक्कीच, माझ्याविषयी तुझी इच्छा आहे म्हणून तू राघवाचा पाठलाग करीत नाहीस; मला वाटते, तुला त्याच्या संकटात आनंद मिळतो, आणि तुझ्या मनात भावासाठी प्रेम नाही.” “म्हणूनच तू इतक्या निर्धास्तपणे येथे थांबला आहेस. जर तो तेजस्वी राम संकटात असेल, तर माझे काय होईल?” “तू येथे मुख्य रक्षक म्हणून आला असताना, तुझे येथे थांबण्याचे प्रयोजन काय?” अशा प्रकारे वैदेही, दुःख आणि अश्रूंनी भरलेली, बोलली. तेव्हा लक्ष्मण त्या भयभीत, हरिणीसारख्या सीतेला उत्तर देतो, “सर्प, असुर, गंधर्व, देव, दानव किंवा राक्षस कोणत्याही—” इतक्या थरारक आणि भावनांनी भरलेल्या या प्रसंगात कथा पुढे सरकते.