राम, सीता आणि लक्ष्मण वनात फिरत होते. त्या घनदाट जंगलात, एक अद्भुत, अनेक रत्नांनी शोभिवलेला हरण भटकत होता; त्याच्या तेजामुळे जणू तो जंगल उजळून टाकत होता. जनकनंदिनी सीतेने कधीच न पाहिलेला असा तो हरण पाहिला, आणि तिच्या मनात अपार आश्चर्य दाटून आले. आता वाल्मिकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील त्रेचाळीसाव्या सर्गाची कथा ऐका. फुलं गोळा करत असताना, सुंदर कटी असलेल्या सीतेच्या नजरेस तो हरण पडला—त्याचे अंग सोन्या-चांदीच्या रंगात चमकत होते. तो हरण अतिशय आकर्षक, निर्दोष आणि सुवर्णासारखा उजळ होता; त्याच्या रूपावर मोहित होऊन, सीतेने आपल्या पती रामाला आणि शस्त्रधारी लक्ष्मणाला पुकारले. ती पुन्हा पुन्हा हाक देत त्या हरणाकडे एकटक पाहत होती—"या, या लवकर, हे सन्माननीय, आपल्या धाकट्या भावासह!" असे ती म्हणाली. वैदेहीच्या हाकेला प्रतिसाद देत, नरांमध्ये वाघासारखे राम आणि लक्ष्मण त्या जागेवर आले आणि त्यांनी तो हरण पाहिला. लक्ष्मणाने त्या हरणाकडे पाहून शंका व्यक्त केली: "माझ्या मते, हा हरण दुसरा कोणी नसून, मारीच नावाचा राक्षस आहे." लक्ष्मण पुढे म्हणाला, "वनात फिरताना, शिकार करताना, राजे या रूप बदलणाऱ्या राक्षसाने मारले आहेत, हे राम." "हे नरश्रेष्ठा, ही माया आहे; या हरणाचे रूप त्याने तयार केले आहे, आणि ते गंधर्वांच्या नगरीसारखे चमकत आहे." "राघवा, असे रत्नांनी सजलेले हरण अस्तित्वात नाही; हे पृथ्वीचे स्वामी, निश्चितच ही माया आहे, यात शंका नाही." लक्ष्मण बोलत असताना, शुद्ध हास्य असलेल्या सीतेने त्याचे बोलणं मध्येच थांबवले. ती आनंदित आणि मनाने फसलेली होती, आणि उत्तर दिले: "हे राजकुमार, हे मनोहारी हरण माझं मन जिंकत आहे; तू ते आमच्यासाठी आण, हे बलवान, ते आमच्या खेळासाठी असेल." "आपल्या आश्रमाजवळ, शुभ रूप असलेली अनेक हरणे फिरतात—चामर, स्रमर आणि इतरही." "भालू, हरणांचे कळप, माकडे, आणि किन्नरही, हे बलवान, येथे फिरतात, सुंदर रूप आणि मोठी ताकद असलेले." "पण असा हरण, हे राजा, मी कधीच पाहिला नाही—तेज, संयम किंवा प्रभेमध्ये, हा हरण सर्वात श्रेष्ठ आहे." "त्याचे रंगीबेरंगी, अद्भुत शरीर, जणू रत्नासारखे माझ्या समोर आहे; ते जंगल उजळून टाकत आहे, आणि चंद्रासारखे चमकत आहे." "वा, त्याचे रूप! वा, त्याचे सौंदर्य! त्याचा आवाज आणि तेज देखील सुंदर आहे; हे अद्भुत, रंगीबेरंगी हरण माझं मन चोरून घेत आहे." "जर तू हे हरण जिवंत पकडशील, तर ते आश्चर्यकारक असेल आणि सर्वांना आश्चर्य वाटेल." "जेव्हा आपला वनवास संपेल आणि आपण राज्यात परतू, तेव्हा हे हरण महालात अलंकार म्हणून ठेवता येईल." "भरतासाठी, हे राजकुमार, माझ्या सासूबाईंना आणि मलाही, हे दिव्य हरण आश्चर्य उत्पन्न करेल." "जर तू हे सर्वश्रेष्ठ हरण जिवंत पकडशील, हे नरश्रेष्ठा, त्याची सुंदर त्वचा तुझ्या हक्काची असेल." "जर हे प्राणी मारला गेला, तर मी त्याची सुवर्ण त्वचा गवताच्या आसनावर ठेवून पूजा करू इच्छिते." "ही इच्छा तीव्र आहे आणि स्त्रियांना शोभणारी नाही, असं मला वाटतं; तरीही या प्राण्याच्या रूपाने मला आश्चर्याने भरून टाकलं आहे." "त्याचे सुवर्ण केस, रत्नांनी सजलेले शिंग, तरुण सूर्यासारखा रंग, आणि ताऱ्यांच्या मार्गासारखा तेज—" "सीतेच्या या बोलांनी आणि त्या अद्भुत हरणाला पाहून, राघवाच्याही मनात आश्चर्य दाटून आले." "त्या रूपावर मोहित होऊन आणि सीतेच्या आग्रहाने, राघव आनंदित झाला आणि लक्ष्मणाला बोलला." "लक्ष्मण, वैदेहीच्या उत्सुक इच्छेकडे पहा; या सर्वोच्च सौंदर्यामुळे, हे हरण आज येथे राहणार नाही." "वनात, नंदनवनात, किंवा चित्ररथाच्या आश्रमात—पृथ्वीवर, हे सौमित्र, अशा हरणासारखा दुसरा हरण कुठे आहे?" "त्याच्या अंगावर सुंदर केसांची रांग, उलटी आणि सरळ, विविध सुवर्ण डागांनी सजली आहे." "पहा, तो हरण ज्या वेळी आळस देतो, त्याची जीभ—जणू भडकते अग्नी—तोंडातून बाहेर येते, आणि ती शंभर किरणांनी युक्त मेघासारखी दिसते." "त्याचा चेहरा निळ्या आणि सोन्याचा, पोट शंख आणि मोत्यासारखे—असा वर्णनातीत हरण पाहून कोणाची इच्छा जागृत होणार नाही?" "कोण, हे जांबू नदीच्या सोन्यासारखा, दिव्य, विविध रत्नांनी सजलेला हा हरण पाहून, आश्चर्याने भरून जाऊ नये?" "मांसासाठी आणि खेळासाठी, राजे, हे लक्ष्मण, मोठ्या वनात धनुष्य घेऊन हरणाचा शिकार करतात." "मोठ्या वनात, प्रयत्नाने, खजिना मिळवतात—विविध खनिजे, रत्नं, आणि सोनं." "माणसांमध्ये जे सर्व धनाचे सार मानले जाते, धन वाढवण्याचे साधन, आणि मनातील सर्व इच्छा, हे लक्ष्मण, शुक्रमध्ये जशी आहे तशी आहे." "जो शोधकर्ता लाभासाठी जे शोधतो, निःसंकोचपणे, तेच 'धन' असे म्हणतात, धनशास्त्रात पारंगत लोक, हे श्रेष्ठ लक्ष्मण." "या रत्नमय हरणाच्या अमूल्य सुवर्ण त्वचेवर, वैदेही, सडपातळ कटी असलेली, माझ्यासोबत बसेल." "केळी, प्रियका, प्रवेणी, किंवा आविकी—त्यांचा स्पर्शही, मला वाटतं, या हरणाशी जुळणार नाही." "हे अद्भुत हरण आणि आकाशात फिरणारे दिव्य हरण—दोन्ही दिव्य आहेत: तारक-हरण आणि पृथ्वीवरील हरण." "जर, तू म्हणतोस तसे, हे लक्ष्मण, हा राक्षसाचा मायावी प्रकार आहे, तर मला हे हरण मारायलाच पाहिजे.