जनकनंदिनी सीता, प्रेमळ नजरेने त्या जादुई हरणाकडे पाहत होती. तिच्या डोळ्यांत आश्चर्य दाटून आले होते. तो हरण, अनेक रत्नांनी सजलेला, रामाच्या प्रिय पत्नीवर नजर टाकत होता. त्या वनात तो हरण भटकत होता, जणू त्या जंगलाला उजळवून टाकत होता. सीता, जनकाची कन्या, त्या अद्भुत हरणाला पाहून विलक्षण आश्चर्यचकित झाली. आता वाल्मिकी रामायणातील अरण्यकांडातील त्रेचाळीसावा सर्ग ऐका. सीता, सुंदर कंबरेची, फुलं गोळा करत असताना त्या हरणाला पाहते—त्याचे शरीर सोन्या-चांदीच्या रंगात चमकत होते. सीता आनंदित झाली; त्या हरणाचा आकार निर्दोष, चमकदार, जणू चमकदार सोन्यासारखा होता. ती आपल्या पती राम आणि शस्त्रधारी लक्ष्मणाला हाक मारते. ती पुन्हा पुन्हा हाक मारत त्या हरणाकडे एकटक पाहते—"या, या लवकर, हे शूरवीर, आपल्या धाकट्या भावासह!" वैदेहीच्या बोलावण्याने, नरांमध्ये वाघासारखे राम आणि लक्ष्मण त्या जागी पाहतात आणि त्या हरणाला दिसतात. लक्ष्मण, संशयाने, म्हणतो, "माझ्या मते हे हरण म्हणजे मारीच राक्षसच आहे." "वनात भटकत, शिकारीत रमलेले, राजे या रूप बदलणाऱ्या राक्षसाच्या हातून मारले गेले आहेत, हे राम." "हा मायावी, मायाजालाचा स्वामी; त्याने हरणाचं रूप घेतलं आहे, हे नरश्रेष्ठ, हे हरण जणू गंधर्वांच्या नगरीसारखं चमकत आहे." "राघव, असे रत्नांनी सजलेले हरण अस्तित्वात नाही; हे पृथ्वीचे स्वामी, हे नक्कीच मायाजाल आहे, यात शंका नाही." लक्ष्मण बोलत असताना, शुद्ध हास्य असलेली सीता, मनात आनंदित आणि फसलेली, उत्तर देते. "हे राजकुमार, हे मोहक हरण माझं मन मोहून टाकतं आहे; हे बलवान, ते आमच्यासाठी आणा, ते आमच्या खेळासाठी असेल." "आमच्या आश्रमाजवळ शुभ्र दिसणारी अनेक हरणं एकत्र फिरतात—चामर, स्रमर आणि इतरही." "भालू, हरणांचे कळप, माकडे, आणि किन्नरही, हे बलवान, येथे भटकतात, सुंदर रूपात आणि सामर्थ्याने." "पण असं हरण मी कुठेच पाहिलं नाही—ना तेजस्वी, ना संयमी, ना चमकदार, या हरणासारखं." "त्याचं बहुरंगी, अद्भुत शरीर, जणू माझ्यासमोर रत्न आहे, शांत जंगल उजळवत, ते चंद्रासारखं चमकतं." "अहाहा, त्याचं रूप! अहाहा, त्याचं सौंदर्य! त्याचा आवाज आणि तेज सुंदर आहे; हे अद्भुत, रंगीबेरंगी हरण माझं मनच चोरून घेतं आहे." "जर तू हे हरण जिवंत पकडशील, ते आश्चर्यकारक आणि विस्मयकारक ठरेल." "जेव्हा आपली वनवास संपेल आणि आपण राज्यात परत जाऊ, तेव्हा हे हरण राजवाड्यात शोभा वाढवेल." "भरतासाठी, माझ्या सासूबाईंसाठी, आणि माझ्यासाठी, हे दिव्य हरण विस्मयकारक ठरेल." "जर तू हे श्रेष्ठ हरण जिवंत पकडशील, हे नरश्रेष्ठ, त्याची सुंदर त्वचा तुझी होईल." "जर हे प्राणी मारले गेले, मी त्याची सुवर्ण त्वचा गवताच्या आसनावर ठेवून पूजा करायला इच्छिते." "ही इच्छा तीव्र आणि स्त्रियांना शोभणारी नाही, असं मला वाटतं; पण या प्राण्याच्या रूपाने मला विलक्षण आश्चर्य वाटतं आहे." "त्याचे सोन्यासारखे केस, रत्नांनी सजलेले शिंग, तरुण सूर्यासारखा रंग, आणि तारकांच्या मार्गासारखा तेज—" सीतेचे शब्द ऐकून आणि त्या अद्भुत हरणाला पाहून, राघवाच्याही मनात आश्चर्य दाटून येते. त्याच्या रूपाने मोहित होऊन आणि सीतेच्या आग्रहाने, राघव आनंदित होऊन लक्ष्मणाला सांगतो, "लक्ष्मण, वैदेहीच्या उत्सुक इच्छेकडे पाहा; या हरणाच्या अद्वितीय सौंदर्यामुळे, ते आज टिकणार नाही." "वनात, नंदनवनाच्या कुंजात, किंवा चित्ररथाच्या आश्रमात—पृथ्वीवर, हे सौमित्र, असं हरण कुठे आहे?" "त्याच्या शरीरावर सुंदर केस, उलट आणि सरळ, विविध सोन्याच्या ठिपक्यांनी सजलेले चमकत आहेत." "पहा, तो ज्या वेळी आळस देतो, त्याची जिभ जणू ज्वालासारखी तोंडातून बाहेर येते, जणू शंभर किरणांचा मेघ." "त्याचा चेहरा निळ्या आणि सोन्याचा, पोट शंख आणि मोत्यासारखं—असं वर्णन करता येणार नाही, असं हरण पाहून कोणाला इच्छा होणार नाही?" "या रूपाला, जम्बू नदीच्या सोन्यासारखी चमक, दिव्य, विविध रत्नांनी सजलेली—असं पाहून कोण विस्मयचकित होणार नाही?" "मांसासाठी आणि खेळासाठी, राजे, हे लक्ष्मण, मोठ्या जंगलात धनुष्य घेऊन हरणांची शिकार करतात." "मोठ्या जंगलात, प्रयत्नाने, विविध खनिज, रत्नं, सोनं शोधतात." "मानवांमध्ये जे सर्व संपत्तीचं सार मानलं जातं, संपत्ती वाढवण्याचं साधन, आणि मनात जी इच्छा असते, हे लक्ष्मण, ते शुक्रमध्ये जसं आहे तसं." "जो साधक लाभासाठी जे काही शोधतो, निःसंकोचपणे, तेच 'संपत्ती' म्हणतात, धनशास्त्र जाणणारे, हे श्रेष्ठ लक्ष्मण." "या अमूल्य सोन्याच्या त्वचेवर, या रत्नमय हरणाच्या, वैदेही, सडसडीत कंबरेची, माझ्यासोबत बसू शकेल." "केळी, प्रियका, प्रवेणी, आविकी—त्यांचा स्पर्शही या हरणाच्या त्वचेच्या तुलनेत नाही." "हे अद्भुत हरण आणि आकाशात फिरणारे दिव्य हरण—दोन्ही दिव्य आहेत: तारेसारखे आकाशातील हरण आणि पृथ्वीवरचे हरण.