कधीकधी तो मृग जमिनीवर खेळत असे, पुन्हा बसून जाई, आणि आश्रमाच्या प्रवेशद्वाराजवळ येऊन हरणांच्या कळपात मिसळून हिंडू लागे. त्या हरणांच्या कळपाने त्याचा पाठलाग केला, पण त्याला सीतेच्या कटाक्षाची ओढ वाटत होती; म्हणून तो मृग रूप घेतलेला राक्षस पुन्हा मागे वळून येई. तो मृग तिथे वलयाकार फिरत, चमकदार आकृत्या रेखाटत, आणि त्याच्या चालण्यावर सर्व वनातील हरणे विस्मयाने पाहू लागली. ती हरणे त्याच्याजवळ येऊन त्याला हुंगू लागली, पण लगेचच दहा दिशांना पळून गेली. तरीही तो राक्षस, शिकार करण्याच्या आनंदात, त्या जंगली हरणांत मिसळून गेला. पण आपली खरी ओळख लपवण्यासाठी त्याने त्यांना स्पर्श केला तरी त्यांना खाल्ले नाही. त्याच वेळी, सुंदर डोळ्यांची वैदेही – म्हणजेच सीता – फुलं वेचत झाडांमधे भटकत होती. कर्णिकार, अशोक, आंबा यांसारख्या वृक्षांच्या छायेत ती रमली होती. ती तेजस्वी मुखवाली सीता फुलं वेचत फिरत असताना, वनवासासाठी अयोग्य असणारी ती, त्या रत्नमय मृगाला पाहते. त्या मृगाचे अंग मोत्यांनी आणि रत्नांनी सुशोभित होते, दात आणि ओठ चमकदार, केस चांदीसारखे झळाळणारे. हे पाहून सीतेच्या डोळ्यांत विस्मय दाटला. ती प्रेमाने त्या मृगाकडे पाहू लागली, आणि तो मायावी मृगही रामप्रिया सीतेकडे पाहू लागला. तो मृग तिथे असे भासत होता, जणू त्या वनाला उजळवतो आहे. अशा अद्भुत, अनेक रत्नांनी सुशोभित मृगाला पाहून जनकात्मजे सीता अत्यंत आश्चर्यचकित झाली. आता वाल्मिकी रामायणाच्या अरण्यकांडातील त्रेचाळीसाव्या सर्गाचे वर्णन ऐका. ती सुंदर नितंबांची सीता फुलं वेचताना त्या मृगाकडे पाहते – त्याचे पार्श्वभाग सोन्याच्या आणि चांदीच्या छटेने झळकत होते. तो निर्दोष, तेजस्वी, चकाकत्या सोन्यासारखा दिसत होता. हे पाहून तिने आपल्या पतीला – रामाला – आणि शस्त्रधारी लक्ष्मणाला पुकारले. ती पुन्हा पुन्हा हाक मारत त्या मृगाकडे लक्षपूर्वक पाहू लागली – “या, या लवकर, हे आर्यपुत्रा, आपल्या धाकट्या भावासह या!” अशा प्रकारे वैदेहीने बोलावल्यावर, नरांत सिंह असलेले राम आणि लक्ष्मण त्या ठिकाणी पाहू लागले आणि त्यांनी तो मृग पाहिला. हे पाहून लक्ष्मणाला शंका आली. तो म्हणाला, “हे राम, मला वाटते हा मृग दुसरा कोणी नसून मारीच राक्षसच आहे. हा वनात हिंडणारा, शिकार करण्यात रमणारा, अनेक राजांना ठार करणारा मायावी राक्षस आहे. त्यानेच या मृगरूपात मायाजाळ रचले आहे, हे नरश्रेष्ठा! हा मृग जणू गंधर्वांच्या नगरीसारखा भासत आहे. राघवा, असे रत्नमय मृग पृथ्वीवर कुठेच नाहीत. हे पृथ्वीपती, हे नक्कीच माया आहे; यात शंका नाही.” लक्ष्मण असे बोलत असताना, शुद्ध हास्य करणारी सीता त्याचे बोलणे मध्येच थांबवते. ती मनाने मोहित आणि आनंदित झाली होती. ती म्हणाली, “हे आर्यपुत्रा, हा मनोहर मृग माझे मन मोहून टाकतो आहे. बलवान पुरुषा, हा मृग आमच्यासाठी आणा; तो आमच्या खेळासाठी उपयोगी ठरेल. आमच्या आश्रमाजवळ शुभ्रवर्णी अनेक मृग हिंडतात – चामर, सृमर आणि इतरही आहेत. अस्वल, कृष्णमृगांचे कळप, माकडे, किन्नरही येथे फिरतात; हे बलवान पुरुषा, हे सर्व देखणे आणि सामर्थ्यवान आहेत. पण, राजन, अशा तेज, सहनशीलता आणि कांतीने युक्त मृग मी कधीच पाहिला नाही. याचे बहुरंगी, अद्भुत शरीर जणू माझ्यासमोर रत्नासारखे भासत आहे; हे वन उजळवणारा हा मृग चंद्रासारखा झळाळतो आहे. वा! याचे रूप! वा! याचे सौंदर्य! याचा आवाज आणि कांती देखणी आहे. हा अद्भुत, रंगीबेरंगी मृग माझे मन हरवतो आहे. जर तुम्ही हा मृग जिवंत पकडला, तर ते खरोखरच आश्चर्यकारक आणि विलोभनीय ठरेल. आपला वनवास संपल्यावर जेव्हा आपण पुन्हा राज्यात जाऊ, तेव्हा हा मृग राजवाड्यात अलंकारासारखा शोभेल. भरतासाठी, माझ्या सर्व सासूबाईंना आणि मला, हे आर्यपुत्रा, हा दिव्य मृगरूप नक्कीच आश्चर्यचकित करेल. जर तुम्ही हा श्रेष्ठ मृग जिवंत पकडला, नरश्रेष्ठा, तर त्याचे सुंदर कातडे तुमच्याकडे राहील. आणि जर हा प्राणी मारला गेला, तर मी त्या सुवर्णकांती कातड्याची पूजा करेन, ते गवताच्या आसनावर अर्पण करेन. ही इच्छा स्त्रियांना योग्य नाही, असे मला वाटते; पण या प्राण्याच्या रूपाने मला पूर्णपणे विस्मयचकित केले आहे. याचे सुवर्ण केस, रत्नजडित शिंगे, तरुण सूर्यसारखा रंग, आणि तारकापथासारखी कांती – हे सर्व पाहून मी भारावून गेले आहे. सीतेचे बोलणे ऐकून आणि त्या अद्भुत मृगाला पाहून राघवाच्याही मनात आश्चर्य दाटले. त्या मृगाच्या रूपाने मोहित होऊन आणि सीतेच्या विनंतीने प्रेरित होऊन, राघवाने आनंदाने आपल्या लक्ष्मणाशी बोलले – “पहा लक्ष्मणा, वैदेहीच्या मनातील तीव्र इच्छा! याच्या अद्वितीय सौंदर्यासाठी हा मृग आज येथे राहणार नाही. वनात, नंदनवनात, किंवा चित्ररथाच्या उपवनात – पृथ्वीवर कुठेच, सुमित्रापुत्रा, असा मृग नाही! याच्या अंगावर उलटसुलट केसांच्या सुंदर रांगा आहेत, विविध सुवर्णपट्टांनी सजलेले आहेत. पाहा, हा मृग जसा जांभई देतो, त्याची जिभ जणू प्रज्वलित अग्निसारखी तोंडातून बाहेर येते, जणू शंभर किरणांचा मेघच. त्याचे मुख निळ्या नीलम आणि सोन्यासारखे आहे, तर पोट शंख आणि मोत्यांसारखे आहे. असे वर्णन करता न येणारे मृग कोणाच्या मनात इच्छा निर्माण करणार नाही?” अशा प्रकारे त्या मायावी, रत्नमय मृगाच्या मोहात सीता आणि राम दोघेही पडले. त्या क्षणी, त्यांच्या जीवनात पुढील मोठ्या घटनांना प्रारंभ झाला.