रामाच्या आश्रमाजवळ एक अद्भुत मृग मुक्तपणे संचार करत होता. त्याच्या पाठीवर कमळासारखा सुंदर नक्षी होता, त्यामुळे तो अत्यंत तेजस्वी दिसत होता. कधी तो दूर जाऊन पुन्हा वेगाने परत येई, तर कधी थोड्या वेळाने पुन्हा एकदा आश्रमाच्या परिसरात भटकत असे. कधी तो जमिनीवर उड्या मारत खेळत असे, तर कधी आश्रमाच्या दाराशी येऊन दुसऱ्या मृगांच्या कळपात मिसळत असे. त्या मृगामागे इतर मृगांचे कळपही जात, पण तो नेहमीच सीतेच्या दृष्टिकर्षणाकडे आसुसलेला असे—कारण तो खरेतर मायावी राक्षस होता, ज्याने मृगाचे रूप घेतले होते. तो आपल्या अवतीभवती चकाकणारे नक्षीदार वळणे घेत फिरत असे, त्यामुळे जंगलातील सर्व मृग त्याच्याकडे आश्चर्याने पाहत. काही मृग त्याच्याजवळ येऊन त्याला हुंगत, पण लगेचच सर्व दिशांना पळून जात. तरीही तो मायावी राक्षस, शिकारीचा आनंद घेत, त्या वन्य मृगांमध्ये मिसळत असे. पण आपली खरी ओळख लपवण्यासाठी, तो त्यांना स्पर्श करत असला तरी काही खात नसे. त्याच वेळी सुंदर नेत्रांची वैदेही, सीता, फुलं वेचत झाडाझुडपांमध्ये भटकत होती—कर्णिकार, अशोक, आंब्यांच्या झाडांमध्ये. ती फुलं वेचताना त्या तेजस्वी मुखवाली सीतेने, जी वनवासासाठी निखळ योग्य नव्हती, त्या रत्नासारख्या मृगाला पाहिलं. ती मृग इतका अद्भुत होता—त्याच्या अंगावर मोती आणि रत्नांची शोभा, चमकदार दात आणि ओठ, आणि चांदीसारखे, धातूसारखे केस. सीतेचे डोळे आश्चर्याने मोठे झाले आणि तिने प्रेमाने त्या मृगाकडे पाहिलं; तो मायावी मृगही रामाच्या प्रियतमेवर नजर ठेवून होता. तो जणू त्या वनाला उजळून टाकत होता. इतका अद्वितीय आणि रत्नांनी सजलेला मृग सीतेने कधीच पाहिला नव्हता; जनकनंदिनी सीता परम आश्चर्याने भरून गेली. आता, वाल्मीकी रामायणातील अरण्यकांडातील त्रेचाळीसावे सर्ग ऐका. फुलं वेचताना, सुंदर नितंबांची सीता त्या मृगाकडे पाहत राहिली—त्याच्या बाजू सोन्यासारख्या आणि चांदीसारख्या झळाळत होत्या. तो मृग अत्यंत आकर्षक, निर्दोष आणि तेजस्वी होता, जणू पॉलिश केलेल्या सोन्यासारखा. सीता आनंदाने राम आणि लक्ष्मणाला हाक मारू लागली. पुन्हा पुन्हा हाक देत, ती त्या मृगाकडे लक्षपूर्वक पाहत राहिली—"या, या लवकर, हे महानुभाव, आपल्या लहान भावासह या!" वैदेहीच्या बोलावण्यानंतर, नरसिंहासारखे राम आणि लक्ष्मण त्या जागेवर आले आणि त्यांनी तो मृग पाहिला. लक्ष्मणाने तो मृग पाहून शंका व्यक्त केली, "हे राम, मला वाटते हा मृग दुसरा-तिसरा कोणी नसून मारीच राक्षसच आहे. हा मृग रूप धारण करणारा मायावी राक्षस आहे; त्याने आपल्या मायेमुळे हे रूप घेतले आहे. हा जणू गंधर्वांच्या नगरीसारखा चमकत आहे." "हे राघव, अशा रत्नजडित मृगाचा जन्मच झाला नाही. हे पृथ्वीपती, हे नक्कीच माया आहे, यात शंका नाही." लक्ष्मण असे बोलत असताना, सीता, निर्मळ हास्याने, आनंदाने पण फसवली गेली मनाने, मध्येच म्हणाली, "हे राजकुमार, हा सुखद मृग माझं मन मोहून टाकतोय. हे महाबाहू, तो आपल्यासाठी आणा; तो आपल्यासाठी खेळाचा विषय होईल." "आपल्या आश्रमाजवळ अनेक शुभ्र व देखणे मृग आहेत—चमरा, सृमरा आणि इतरही. अस्वल, हरिणांचे कळप, माकडे, किन्नर हेही येथे फिरतात, हे महाबाहू, सुंदर रूप आणि बलशाली आहेत. पण असा मृग मी कधीच पाहिलेला नाही—ना तेजात, ना धैर्यात, ना तेजस्वितेत, हा मृग सर्वश्रेष्ठ आहे." "त्याच्या बहुवर्णी, अद्भुत शरीरामुळे तो जणू रत्नासारखा दिसतो, वनात जणू चंद्रासारखा प्रकाश देतो. अहा, त्याचं रूप! अहा, त्याचं सौंदर्य! त्याचा आवाज आणि तेज किती सुंदर आहे! हा अद्भुत, रंगीबेरंगी मृग माझं मनच चोरून नेत आहे." "जर तुम्ही हा मृग जिवंत पकडला, तर हे खूपच आश्चर्यकारक असेल. जेव्हा आपला वनवास संपून आपण पुन्हा राज्यात जाऊ, तेव्हा हा मृग राजमहलात अलंकार होईल. भरतासाठी, माझ्या सासवांसाठी आणि माझ्यासाठी, हे प्रभो, हा दिव्य मृगरूप नक्कीच आश्चर्य निर्माण करील." "जर तुम्ही हा श्रेष्ठ मृग जिवंत पकडला, हे नरसिंह, तर त्याची सुंदर कातडी तुझी होईल. आणि जर हा प्राणी मारला गेला, तर मी त्याची सुवर्ण कातडी गवताच्या आसनावर ठेवून पूजा करेन. ही इच्छा स्त्रियांसाठी योग्य नाही, असं मला वाटतं; पण या प्राण्याच्या रूपाने मला आश्चर्यचकित केलं आहे." "त्याचे सुवर्ण केस, रत्नजडित शिंग, तरुण सूर्यसारखा रंग, आणि तारकांसारखी चमक—" सीतेची ही शब्द ऐकून आणि त्या अद्भुत मृगाला पाहून, रामाच्याही मनात आश्चर्याची लहर उमटली. त्या मृगाच्या रूपाने आणि सीतेच्या आग्रहाने मोहित होऊन, रामाने आपल्या भावाला, लक्ष्मणाला आनंदाने म्हटलं, "पहा लक्ष्मणा, वैदेहीच्या मनात किती उत्कट इच्छा आहे! या अप्रतिम सौंदर्यासाठी, हा मृग आज येथे राहणार नाही." "या वनात, नंदनवनात किंवा चित्ररथाच्या उपवनात—संपूर्ण पृथ्वीवर, हे सौमित्र, असा दुसरा मृग कुठेच नाही. त्याच्या अंगावर उलटसुलट दिशेने वाढणारे सुंदर केस, विविध सुवर्ण डागांनी सजलेले, झळाळत आहेत." अशा प्रकारे त्या मायावी राक्षसाने मृगाचे अद्भुत रूप धारण करून सीतेला मोहिनी घातली, आणि तिच्या मनात त्याच्या प्राप्तीची तीव्र इच्छा जागवली. राम आणि लक्ष्मण सुद्धा त्या मृगाच्या सौंदर्याने आणि सीतेच्या आग्रहाने प्रभावित झाले.