वाल्मीकिरामायणम्

राक्षसाधिपती रावणाला त्याचा सल्लागार, अत्यंत गंभीर आणि प्रेमळ शब्दांत समजावतो—हे पुरुषसिंहा, विशाल छातीचे, तेजस्वी राम यांच्यासाठी त्यांची पत्नी, नेहमीच निष्ठावान असलेली सीता, प्राणाहूनही अधिक प्रिय आहे. मिथिलेशपुत्र रामाची ही प्रिय पत्नी, सुकुमार कटी असलेली सीता, जणू यज्ञाच्या ज्वालासारखी आहे—तिला स्पर्श करणे अशक्य आहे. म्हणून, हे राक्षसराज, तू हे व्यर्थ प्रयत्न का करतोस? युद्धात जर रामाने तुला पाहिले, तर तुझा अंत निश्चित आहे. जर तुला दीर्घायुष्य, आनंद आणि अत्यंत दुर्मिळ राज्य उपभोगायचे असेल, तर कधीही रामाला अप्रिय असे काही करू नकोस. विभीषण आणि इतर सल्लागारांसह, धर्मनिष्ठपणे विचार करून, दोष-गुण, बल-अबल यांचा नीट विचार करून, तू काय करावे हे ठरवावे. स्वतःचे सामर्थ्य आणि राघवाचे खरे सामर्थ्य जाणून, तुला जे हितकर आणि योग्य आहे, तेच कर. माझ्या मते, कोसलराजपुत्र रामाशी युद्ध करणे तुझ्यासाठी योग्य नाही. आता, हे रात्रभ्रमण करणाऱ्या राक्षसाधिपती, पुन्हा एकदा हे उत्तम आणि योग्य मार्गदर्शन ऐक. या प्रसंगानंतर, वाल्मिकी रामायणाच्या महान अरण्यकांडातील अठ्ठेचाळिसावे सर्ग ऐकावयास मिळते. मी, मारिच, एकदा पृथ्वीवर स्वतःच्या सामर्थ्याने संचार करत होतो—माझ्यात हजार हत्तींचे बळ होते, मी पर्वतासारखा भासायचो. मेघासारखा काळा वर्ण, तेजस्वी सोन्याच्या कुंडलांनी अलंकृत, मुकुटधारी, हातात गदा घेऊन मी जगाला भयभीत करत होतो. दंडकारण्यात मी मुनींचे मांस खाऊन हिंडत होतो. तेव्हा धर्मात्मा, महर्षी विश्वामित्र मला घाबरून, स्वतःच अयोध्याधिपती दशरथाकडे गेले आणि म्हणाले: “राम माझी यज्ञकाळी रक्षा करील अशी माझी इच्छा आहे.” “राजा, मला मारिचाचा भयंकर भय वाटते,” असे विश्वामित्रांनी सांगितले. तेव्हा धर्मनिष्ठ दशरथ म्हणाले, “हा राघव अजून बाराव्या वर्षीही पोहोचलेला नाही आणि शस्त्रविद्येत पारंगतही नाही. माझी सेना माझ्यासोबत जाईल; चारही अंगांनी सज्ज होऊन मी स्वतः त्या राक्षसावर चालून जाईन. हे महर्षी, मी आपल्या इच्छेनुसार शत्रूचा वध करीन.” मग महर्षी म्हणाले, “रामाव्यतिरिक्त जगात कोणतीही शक्ती त्या राक्षसाचा सामना करू शकत नाही; तू देवांसाठीही युद्धात रक्षक आहेस. राजा, तू केलेला पराक्रम तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे; तुझी महान सेना येथेच राहू दे.” “हा कुमार असूनही, तेजस्वी असून, त्याला रोखण्याची क्षमता आहे; मी रामाला घेऊन निघतो—तू सुखरूप राहो, हे शत्रुताप.” असे म्हणून, अतिशय प्रसन्न झालेल्या महर्षींनी राजपुत्राला घेऊन आपल्या आश्रमात प्रस्थान केले. दंडकारण्यात, यज्ञव्रत स्वीकारून, राम धनुष्य सज्ज करून उभा राहिला. त्यावेळी, दाढी नसलेला, तेजस्वी, काळ्या वर्णाचा, शुभ नेत्रांचा, एक वस्त्र परिधान केलेला, धनुष्यधारी, केसांचा टोप आणि सोन्याचा हार परिधान केलेला तो कुमार, आपल्या तेजाने दंडकारण्य उजळवित होता—जणू नवखा चंद्रच पृथ्वीवर अवतरला आहे. मग मी, मेघासारखा काळा, सोन्याच्या तेजस्वी कुंडलांनी अलंकृत, वरामुळे गर्विष्ठ, त्या आश्रमात प्रवेश केला. मी आत येताच, शस्त्र हातात घेतलेल्या रामाने मला पाहिले; मला पाहून तो शांतपणे धनुष्य सज्ज करू लागला, किंचितही गोंधळला नाही. माझ्या मोहातून, मी राघवाला तुच्छ लेखले—‘हा फक्त मुलगा आहे’ असे समजून, मी वेगाने विश्वामित्रांच्या यज्ञस्थळी धाव घेतली. तेव्हा, शत्रूनाशक रामाने सोडलेला तीक्ष्ण बाण मला लागला आणि मी शंभर योजन दूर समुद्रात फेकला गेलो. त्यावेळी रामाने मला मारले नाही, हे पित्या, तर माझे रक्षणच केले; रामाच्या बाणाच्या वेगाने मी शुद्ध हरपून पडलो. दीर्घकाळाने शुद्धीवर येऊन, मी लंकेत आलो. त्या वेळी मी वाचलो, पण तुझ्या मित्रांना—रामाने, तो बालक असूनही, शस्त्रविद्येत अद्याप पारंगत नसताना—मृत्युमुखी पाठवले. म्हणून, माझ्या इशाऱ्यांकडे दुर्लक्ष करून, जर तू रामाशी वैर पत्करशील, तर त्वरीत भयंकर संकटांना सामोरे जाशील आणि तुझे रक्षण शक्य होणार नाही. तू राक्षसवंशावर, जे खेळ, सुख, उत्सव यांत रमणारे आहेत, आपत्ती आणि शोक ओढवशील. लंकेचे ते भव्य प्रासाद, विविध रत्नांनी सजलेली नगरी, मैथिलीच्या (सीतेच्या) निमित्ताने नष्ट झालेली पाहशील. जे निष्पाप आहेत, पवित्र आहेत, तेही दुष्टांच्या संगतीने नष्ट होतात—जसे सर्पांनी भरलेल्या तळ्यात मासे मरतात, तसेच. तू आपल्या चुकीने, दिव्य चंदन आणि अलंकारांनी सजलेले राक्षस, भूमीवर पडलेले पाहशील. रात्रविहार करणारे राक्षस, त्यांच्या स्त्रिया पळून जाताना, काही स्त्रियांना घेऊन, काही निराश्रित आणि असहाय्य अवस्थेत, असे दृश्य तू पाहशील. लंकेच्या प्रासादांवर बाणांचा वर्षाव, ज्वाळांनी वेढलेल्या इमारती, लंकेचे दहन, हे सर्व तुझ्या डोळ्यांसमोर घडेल. परस्त्रीचे हरण करण्यापेक्षा मोठा पाप नाही; राजन, तुझ्याकडे हजारो स्त्रिया आहेत. आपल्या पत्नीवर निष्ठा ठेव, वंश, राक्षस, कीर्ती, संपत्ती, राज्य आणि स्वतःचे प्राण वाचव. जर तुला आपल्या प्रिय पत्नी आणि मित्रांसह दीर्घकाळ सुखाने जगायचे असेल, तर रामाला अप्रिय असे कोणतेही कृत्य करू नकोस.