रामा आणि खर या दोघांमध्ये घनघोर युद्ध सुरू असताना, रामाने खराला उद्देशून गंभीर आणि कठोर शब्दांत उपदेश केला. तो म्हणाला, “हे रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसा, जो माणूस जगाच्या विरोधात वागत असतो, त्याचा नाश लवकरच सर्वांच्या हातून होतो; जणू काही दुष्ट सर्प दिसल्यावर त्याला लोक लगेच मारून टाकतात. जो लोभ किंवा वासनेने अज्ञानाने पाप करतो, त्याला स्वतःच्या विनाशाचा आनंदच वाटतो, जसे ब्राह्मणी सर्पपकड्याच्या मृत्यूकडे पाहते. तू दंडकारण्यात राहून, धर्मनिष्ठ ऋषींचा वध केलास, या महान पुरुषांना मारून तुला काय फळ मिळेल, हे राक्षसा? जे लोक क्रूर आणि दुष्ट कर्मे करतात, त्यांना समाज तिरस्कार करतो आणि त्यांच्या शक्तीचे मूळच वाळून जाते, जसे झाडाच्या मुळांना सुकल्यावर झाड उभे राहू शकत नाही. वाईट कर्म करणाऱ्यांना त्यांच्या कर्माचे भयंकर फळ निश्चित मिळते, जसे ऋतू आल्यावर झाडाला फुले येतात. लवकरच, या जगातच वाईट कर्माचे फळ मिळते, जसे विष मिसळलेल्या अन्नाचे परिणाम खाल्यावर दिसतात. ज्यांनी जगाचा नाश करण्याची इच्छा ठेवून भयंकर पापे केली, अशांसाठी मला राजा दशरथाने पाठवले आहे, तुझे प्राण घेण्यासाठी, हे राक्षसा. आज माझ्या सुवर्णजडीत बाणांनी मी तुला वेधून टाकीन, जणू काही सर्प मुंग्याच्या वारुळातून बाहेर पडतो तसा. दंडकारण्यात ज्यांना तू गिळलेस, त्या धर्मपरायण ऋषींच्या मागे आज तू आणि तुझी सेना युद्धात मारला जाऊन जाशील. आज, ज्यांना तू पूर्वी मारलेस आणि जे आता दिव्य लोकांत वास करतात, ते महान ऋषी बघतील की तू बाणांनी पडलेला नरकात जात आहेस. तू जसा प्रयत्न करशील तसा कर, आपल्या वंशाचा कलंक, पण आज मी तुझे डोके अगदी सहजपणे खाली पाडीन, जणू काही नारळ तोडावा तसा. रामाचे हे कठोर शब्द ऐकून खरा प्रचंड संतापला; त्याच्या डोळ्यांत रागाने रक्त उतरले आणि तो हसत हसत म्हणाला, 'हे दशरथपुत्रा, तू साधारण राक्षसांना युद्धात मारलेस म्हणून स्वतःची स्तुती करतोस, याला काय अर्थ? खरे वीर, बलाढ्य पुरुष, आपल्या सामर्थ्याचा गर्व असला तरी कधीही स्वतःची स्तुती करीत नाहीत. पण सामान्य, शिस्त नसलेले, क्षत्रियांचा कलंक असलेले लोक निरर्थक गर्व करतात, जसे तू करतोस, राम. कोणता वीर, आपल्या वंशाचा उल्लेख करून, मृत्यू जवळ आला असताना, युद्धात स्वतःची स्तुती करतो? तुझ्या या गर्वामुळे तुझी क्षुद्रता दिसून आली, जसे सोन्याचा फक्त मुलामा असावा किंवा कुशा गवत जाळल्यावर त्यात काहीच उरू नये. पण तू मला पाहत नाहीस, मी हातात गदा घेऊन, पर्वतासारखा अडगळीचा, उभा आहे. या गदेसह मी तुझे प्राण घेऊ शकतो, जणू यमराजच पाश घेऊन तीनही लोकांचा विनाश करायला सज्ज झाला आहे. मी तुला खूप काही सांगू शकतो, पण आता वेळ नाही; सूर्य मावळत आहे आणि उशीर झाला तर युद्धात अडथळा येईल. तू चौदा हजार राक्षसांचा वध केलास, पण आज तुझा नाश करून मी त्यांचे अश्रू पुसून टाकीन.' असे म्हणून खरा प्रचंड संतापाने आपल्या तेजस्वी, महान गदेला वीजेसारखी चमक देत रामावर फेकतो. खराच्या हातून सुटलेली ती प्रचंड ज्वलंत गदा झाडे आणि झुडपे जाळत, रामाकडे धावून येते. रामाने ती गदा जणू मृत्यूचा पाश येतो तशी पाहिली आणि आपल्या बाणांनी हवेतच तिचे तुकडे तुकडे करून टाकले. ती गदा बाणांनी छिन्नविछिन्न होऊन खाली पडली, जणू मंत्र आणि औषधांनी मारलेला सर्प पडावा तशी. आता, वाल्मीकी रामायणाच्या आरण्यकांडातील तिसाव्या सर्गाचे वर्णन ऐका. धर्मशील, पराक्रमी राघवाने बाणांनी ती गदा फोडली आणि हसत हसत खराला तिखट शब्दांत म्हणाला, 'हे दुष्ट राक्षसा, हेच तुझे खरे सामर्थ्य आहे, आता ते पूर्णपणे उघड झाले. तू माझ्यापेक्षा दुर्बल आहेस, पण व्यर्थ गर्जना करतोस. तुझी गदा बाणांनी छिन्नविछिन्न होऊन जमिनीवर पडली आणि तुझा गर्वही संपला. तू म्हणतोस, की मारलेल्या राक्षसांचे अश्रू पुसशील, पण ते ही खोटे आहे. मी तुझे प्राण घेईन, जसे गरुड अमृत घेऊन जातो तसा. आज पृथ्वी तुझे रक्त पिऊन तृप्त होईल, जेव्हा माझ्या बाणांनी तुझा घसा फाडला जाईल. धुळीने माखलेला, हात शिथिल पडलेले, तू जमिनीवर झोपशील, जणू दुर्लभ प्रेयसीला मिठी मारावी तसा. हे राक्षसांचा कलंक, जेव्हा तू गाढ झोपेत पडशील, तेव्हा हे दंडकारण्य भयमुक्त होईल आणि सर्वांना आसरा देईल. जेव्हा मी तुला जनस्थानात बाणांनी मारेन, तेव्हा ऋषी सर्वत्र निर्भयपणे फिरू लागतील. आज, तुझ्या पत्नी, ज्यांचे मुख अश्रूंनी ओले होईल, नातेवाईक नष्ट झाल्याने भयभीत आणि दुःखी होऊन पळून जातील. आज, ज्या कुलीन स्त्रिया तुझ्या पत्नी आहेत, त्या दुःखाचा अनुभव घेतील आणि त्यांच्या जीवनाचा हेतूच उरेल. हे निर्दयी, नीच, ब्राह्मणांचा कायमचा शत्रू, तुझ्यामुळे ऋषी भयभीत होऊन अग्नीत अर्पण करताना शंका बाळगतात. असे राघवाने संतप्त होऊन सांगितले, तेव्हा खरा रागाने भरून, कडवट आवाजात त्याला उत्तर देतो. तो म्हणतो, 'तू फारच गर्विष्ठ आहेस आणि संकटातही निर्भय आहेस, म्हणून योग्य-अयोग्य बोलतोस, पण तुला हे माहीत नाही की तू मृत्यूच्या तावडीत सापडलायस.' अशा प्रकारे रामा आणि खर यांच्यात घनघोर युद्धाच्या साक्षीने, धर्म, गर्व, आणि पापाचे परिणाम या साऱ्यांचा प्रत्यय त्या रणभूमीवर सर्वांना येत होता.