राम वनात आपल्या आश्रमाजवळ बसला होता, मनात विविध कथा गुंतलेले होते. त्या वेळी, योगायोगाने एक राक्षसी तिथे आली. तिचं नाव शूर्पणखा, ती दशग्रीव रावणाची बहिण होती. शूर्पणखा रामाजवळ आली आणि त्याला पाहिलं—तो दिव्य पुरुषासारखा भासत होता. तिने रामाचं तेजस्वी मुख, बलवान हात, कमळाच्या पाकळ्यांसारखी दीर्घ नेत्र, हत्तीच्या चालीसारखी चाल आणि त्याच्या जटांची गोलाकार रचना पाहिली. राम कोमल, पण महान शक्तीचा, राजचिन्हांनी युक्त, निळ्या कमळासारखा काळा, आणि कामदेवासारखा चमकत होता. इंद्रासारखा दिसणारा राम पाहून, शूर्पणखा, जरी तिचं रूप कुरूप होतं, तरी ती कामाच्या वेदनेने भरून गेली; तिचा रुंद कंब, मोठ्या पोटासोबत, सुंदर रामाकडे ती टक लावून पाहत होती. तिच्या विकृत डोळ्यांनी रामाच्या मोठ्या डोळ्यांकडे पाहिलं; तिचे केस तांबड्या रंगाचे, तर रामाचे केस सुंदर; ती कुरूप, पण रामाचा pleasing रूप; तिचा आवाज गोड, पण भयंकर. शूर्पणखा वयाने वृद्ध, पण तरुण दिसणारी; भयंकर, पण भाषेत कोमल; वाईट आचाराची, तर राम धर्मनिष्ठ; ती पाहायला अप्रिय, पण राम आकर्षक. शरीराच्या कामाने पछाडलेली शूर्पणखा रामाला म्हणाली, "हे जटाधारी, तपस्व्यासारखा वस्त्रधारी, पत्नी आणि धनुष्य-बाण घेऊन तू इथे कसा आला आहेस? हे राक्षसांनी भरलेलं प्रदेश आहे—तू इथे का आला आहेस? तुझ्या येण्याचं हेतू काय आहे? तू सत्य सांग." शूर्पणखा राक्षसीने विचारलेल्या प्रश्नांना राम, शत्रूंचा संहार करणारा, प्रामाणिकपणे उत्तर देऊ लागला: "एक राजा होता, दशरथ नावाचा, ज्याची शौर्य देवांशी तुलना करावी अशी होती; मी त्याचा ज्येष्ठ पुत्र, लोकांत राम नावाने प्रसिद्ध आहे. हा माझा लहान भाऊ लक्ष्मण, माझ्यावर अत्यंत प्रेम करणारा; आणि ही माझी पत्नी, वैदेही, लोकांत सीता म्हणून प्रसिद्ध." "पण मला तुझ्याबद्दल जाणून घ्यायचं आहे—तू कोण आहेस, कुणाची आहेस, आणि कुणासाठी आहेस? तुझं रूप राक्षसीसारखं आहे, पण आकर्षकही आहे. इथे का आली आहेस—खरं कारण काय आहे? सत्य सांग." रामाचे हे शब्द ऐकून, कामाने पछाडलेली शूर्पणखा उत्तर देऊ लागली: "हे राम, ऐक, मी तुला सत्य सांगते—मी शूर्पणखा नावाची राक्षसी आहे, इच्छेनुसार कोणताही रूप धारण करू शकते. मी या जंगलात एकटीच भटकते, सर्वांना भयभीत करणारी. रावण माझा भाऊ आहे—कदाचित तू त्याचं नाव ऐकलं असेल. तो विश्रवाचा पुत्र, महान शूरवीर आहे. आणि कुम्भकर्ण, जो नेहमी गाढ झोपेत असतो, मोठ्या सामर्थ्याचा आहे. विभीषण, धर्मनिष्ठ, राक्षसांसारखा वागणारा नाही; आणि माझे भाऊ खर आणि दूषण, युद्धात प्रसिद्ध आहेत." "त्यांना मागे सोडून, राम, मी तुला प्रथमच पाहिलं आणि भावनेने आकर्षित होऊन, श्रेष्ठ पुरुष म्हणून तुला पती म्हणून निवडायला आले आहे. माझ्या शक्तीमुळे मी स्वतंत्रपणे फिरते; तू माझा पती हो—सीता तुला कशाला? ती कुरूप आणि विकृत आहे, तुझ्या योग्य नाही; मीच तुला योग्य पत्नी आहे—माझ्याकडे त्या रूपात पाह." "ही कुरूप, वाईट, भयंकर, पोटात पडलेली स्त्री—मी तिला, तुझ्या भावाच्या साथीदारासह, खाऊन टाकेन. मग तू माझ्याबरोबर दंडकारण्यात, पर्वतशिखरे आणि विविध वन पाहत, इच्छेने भटकशील." शूर्पणखा अशा प्रकारे बोलल्यावर, काकुत्स्थ राम, बुद्धिमान वक्ता, तिच्या मद्ययुक्त डोळ्यांवर हसला आणि उत्तर द्यायला लागला. आता, वाल्मिकी रामायणातील अरण्यकांडाच्या अठराव्या अध्यायातील कथा ऐका. रामाने शूर्पणखा कामाच्या बंधनात अडकलेली पाहिली, आणि स्वतःहून, स्मितहास्याने, सौम्य शब्दांत तिला म्हणाला: "मी आधीच विवाह केलेला आहे, आणि ही माझी प्रिय पत्नी आहे. तुझ्यासारख्या स्त्रियांना सहपत्नी असणे फार दुःखदायक असते. पण हा माझा लहान भाऊ, लक्ष्मण नावाचा, सद्गुणी, आकर्षक, तेजस्वी, आणि अविवाहित, शौर्याने संपन्न आहे." "तो तरुण, सुंदर, प्रथमच पत्नी शोधत आहे, आणि तुझ्या सौंदर्याशी जुळणारा योग्य पती होईल. हे मोठ्या डोळ्यांनो, माझ्या भावाला पती म्हणून स्वीकार, हे सुंदर कंब असणाऱ्या स्त्री, त्याला सहपत्नी नाही, जसे मेरू पर्वतावर सूर्याचा प्रकाश." रामाने असे सांगितल्यावर, कामाने पछाडलेली शूर्पणखा अचानक रामाला सोडून, लक्ष्मणाजवळ गेली आणि म्हणाली: "हे सुंदर, मी तुझ्यासाठी योग्य पत्नी आहे, उत्कृष्ट वर्णाची; माझ्याबरोबर तू आनंदाने दंडकारण्यात भटकशील." शूर्पणखा असे म्हणताच, सौमित्र लक्ष्मण, कुशल वक्ता, स्मितहास्याने योग्य उत्तर दिलं: "तू दासी असून, मी दास—तू कशी माझी पत्नी होऊ इच्छिते? मी माझ्या श्रेष्ठ भावावर अवलंबून आहे, हे कमळवर्णी स्त्री. हे मोठ्या डोळ्यांनो, तू माझ्या श्रेष्ठ भावाची लहान पत्नी हो, जो संपन्न, कुशल, आनंदी आणि शुद्ध वर्णाचा आहे." "त्याच्या जुन्या, कुरूप, वाईट, भयंकर, पोटात पडलेल्या पत्नीला सोडून, तो नक्कीच तुलाच पत्नी म्हणून निवडेल. कारण, हे सुंदर वर्णाच्या स्त्री, विवेकी पुरुषांमध्ये कोण तुझ्यासारख्या उत्कृष्ट सौंदर्य असणाऱ्या स्त्रीला सोडून दुसऱ्या स्त्रीवर प्रेम करेल?" लक्ष्मणाने असे सांगितल्यावर, ती भयंकर, पोटात पडलेली राक्षसी, विवेकशून्य, त्याचे शब्द खरे मानली. कामाने पछाडलेली, ती शत्रूंचा संहार करणाऱ्या रामाजवळ, पर्णकुटीत सीतेसोबत बसलेल्या, जाऊन म्हणाली: "तू या जुन्या, कुरूप, वाईट, भयंकर, पोटात पडलेल्या पत्नीला चिकटून राहिलास, मला किंमत देत नाहीस!