राम, लक्ष्मण आणि सीता यांना वनात सुरक्षितपणे राहता यावे म्हणून, जटायू म्हणाला, "जर तुम्हाला आवडेल तर मी येथे तुमच्यासोबत राहीन; कारण हे जंगल अत्यंत कठीण आहे, येथे अनेक हिंस्र पशू आणि राक्षस वावरतात. प्रिय राम, तू लक्ष्मणासह दूर गेलास तर मी सीतेचे रक्षण करीन." रामाने जटायूचा सन्मानपूर्वक स्वीकार केला, आनंदाने त्याला मिठी मारली आणि वंदन केले; कारण आपल्या वडिलांकडून त्याने जटायूशी असलेल्या मैत्रीबद्दल वारंवार ऐकले होते. मग रामाने मिथिलेश्वरी सीतेला त्या बलाढ्य पक्ष्याच्या, जटायूच्या, संरक्षणात सोपवले आणि लक्ष्मणासह पंचवटीकडे प्रस्थान केले, शत्रूंचा नाश करण्याच्या उत्साहाने ते अग्नीप्रमाणे झपाटलेले होते. नंतर, एके दिवशी, रामाने स्नानादी विधी पूर्ण केले आणि सीता व सौमित्र लक्ष्मणासह गोदावरीच्या तीरावरून आपल्या आश्रमात परतले. राम आणि लक्ष्मण यांनी सकाळचे विधी पार पाडले आणि नंतर आपली पर्णकुटी गाठली. तेथे राम आनंदाने व महान ऋषींच्या सन्मानाने राहू लागले; राम सीतेसोबत त्या पर्णकुटीत बसला होता. बलवान राम आपल्या तेजाने चंद्रासारखा भासत होता; लक्ष्मणासोबत तो विविध गोष्टींमध्ये रमला होता. एके दिवशी, राम कथा ऐकण्यात मग्न असताना, अचानक एक राक्षसी तिथे आली. ती राक्षसी शूर्पणखा होती, दशलोक रावणाची बहीण. तिने रामाकडे पाहिले, जो देवासारखा तेजस्वी भासत होता. तिने त्याचे तेजस्वी मुख, बलवान भुजा, कमळपंखासारखी डोळ्यांची लांबी, हत्तीच्या गतीसारखी चाल आणि वर्तुळाकार जटाजूट पाहिली. राम कोमल, पण अतिशय बलवान, राजचिन्हांनी युक्त, निळ्या कमळासारखा वर्ण, आणि कामदेवासारखा तेजस्वी दिसत होता. इंद्रासारखा भासणारा राम पाहून, राक्षसी शूर्पणखा तीव्र कामवासनेने ग्रासली गेली. तिचे रूप कुरूप, पण राम अती सुंदर; तिचा कमरेचा भाग रुंद, पोट मोठे; तिचे डोळे विकृत, केस तांबडे, रामाचे केस सुंदर; तिचा आवाज गोड, पण भीतीदायक. ती वयाने वृद्ध, पण बोलण्यात तरुण; ती उग्र स्वभावाची, पण भाषणात गोड; तिचे आचरण दुष्ट, पण राम धर्मशील; ती पाहण्यात अप्रिय, पण राम मनोहारी. शारीरिक आकर्षणाने पछाडलेली शूर्पणखा रामाला म्हणाली, "तू जटाजूट धारण केलेला, तपस्व्यासारखा वेश, पत्नीसमवेत, धनुष्यबाण घेऊन इथे आलास... या राक्षसांनी व्यापलेल्या प्रदेशात तू कसा आलास? येण्याचे खरे कारण काय? सत्य सांग." राक्षसी शूर्पणखेच्या या प्रश्नावर, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या रामाने सरळपणे उत्तर देण्यास सुरुवात केली: "दशरथ नावाचा एक राजा होता, ज्याचे शौर्य देवांनाही लाजवेल; मी त्याचा ज्येष्ठ पुत्र, लोकांमध्ये राम म्हणून प्रसिद्ध आहे. हा माझा लहान भाऊ लक्ष्मण, जो माझ्यावर अत्यंत प्रेम करतो; आणि ही माझी पत्नी, प्रसिद्ध वैदेही सीता." राम पुढे म्हणाला, "मात्र, आता मला तुझ्याबद्दल जाणून घ्यायचे आहे—तू कोण आहेस, कुणाची आहेस, कुणासाठी येथे आली आहेस? तू राक्षसीसारखी दिसतेस, पण तुझ्या रूपात आकर्षणही आहे. खरे कारण सांग." रामाचे हे शब्द ऐकून, इच्छा आणि वासनेने व्यापलेल्या शूर्पणखाने उत्तर दिले, "रामा, मी सत्य सांगते: मी शूर्पणखा नावाची राक्षसी आहे, इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करू शकते. मी या जंगलात एकटीच भटकते, सर्वांना भयभीत करणारी. रावण माझा भाऊ आहे—कदाचित त्याचे नाव ऐकले असेल. तो विश्व्रवाचा पुत्र, पराक्रमी आणि प्रसिद्ध. कुंभकर्ण, जो नेहमी गाढ झोपेत असतो, तोही माझा भाऊ आहे. विभीषण हा धर्मनिष्ठ आहे, राक्षसांसारखा वागत नाही; आणि खर व दूषण हे माझे भाऊ युद्धात पराक्रमी आहेत. मी त्यांना मागे सोडून, तुला प्रथमच पाहून, भावनेने ओढली गेले आणि श्रेष्ठ पुरुष म्हणून तुला पती म्हणून स्वीकारण्यासाठी येथे आले आहे." "माझ्यात बल आहे, मी स्वतंत्रपणे फिरते; तू माझा दीर्घकाळ पती हो—सीतेचे तुला काय करायचे? ती कुरूप, तुझ्या योग्य नाही; मीच तुझ्या योग्य पत्नी आहे—माझ्याकडे त्या रूपात पाहा. ही कुरूप, दुष्ट, उग्र, आत गेलेल्या पोटाची स्त्री—मी तिला, तुझ्या भावाच्या साथीदारासह, खाऊन टाकीन. मग तू माझ्याबरोबर दंडकारण्यात फिरशील, पर्वतशिखरे व विविध वनराई पाहशील." शूर्पणखा असे बोलल्यावर, काकुत्स्थ राम, बुद्धिमान आणि हसतमुख, तिच्या मदमस्त डोळ्यांकडे पाहून हसला आणि उत्तर देऊ लागला. रामाने तिच्या वासनामय अवस्थेकडे पाहून मंद स्मित करत सौम्य शब्दांत सांगितले, "मी विवाहित आहे, ही माझी प्रिय पत्नी आहे. तुमच्यासारख्या स्त्रियांना सहपत्नी असणे नेहमीच दुःखदायक असते. पण हा माझा लहान भाऊ लक्ष्मण, गुणी, सुंदर, तेजस्वी आणि अजून अविवाहित आहे, पराक्रमी आहे. तो तरुण, देखणा, प्रथमच पत्नी शोधतो आहे; तो तुझ्या सौंदर्याला साजेसा पती होईल. मोठ्या डोळ्यांनो, त्याला—माझ्या भावाला—पती म्हणून स्वीकार, सुंदर नितंब असलेल्या स्त्री, त्याची एकमेव पत्नी होशील, जसे मेरू पर्वतावर सूर्याचा तेज." रामाने असे सांगताच, वासनाग्रस्त शूर्पणखा ताबडतोब रामाकडून लक्ष्मणाकडे वळली आणि म्हणाली, "सुंदर लक्ष्मणा, मी तुझ्या योग्य पत्नी आहे, उत्तम वर्णाची; माझ्यासोबत तू आनंदाने संपूर्ण दंडकारण्यात भटकशील.