भद्रमदा हिने इरावती नावाची कन्या जन्माला घातली, आणि तिच्या पुत्राचा जन्म झाला—तोच जगाचा अधिपती, महान हत्ती ऐरावत. हरीपासून वानर आणि तपस्वी वानरांचा जन्म झाला; शार्दूलीपासून शेपटी असलेले लंगूर आणि वाघ हे पुत्ररूपाने जन्मले. मग, उत्तम पुरुषांनो, मातंगीपासून हत्तींचा जन्म झाला; तर श्वेता हिने दिशांच्या हत्तीला जन्म दिला, हे ककुत्स्थ वंशज. राम, त्यानंतर सुरभीने दोन कन्या जन्माला घातल्या—रोहिणी आणि तेजस्विनी गंधर्वी. रोहिणीपासून गायी, गंधर्वीपासून घोडे उत्पन्न झाले; सुरसा हिने सर्पांना जन्म दिला, आणि कद्रूने नागांना जन्म दिला. मनुने महान आत्म्य असलेल्या कश्यपापासून माणसांना जन्म दिला—ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र हे चार वर्ण. परंपरेनुसार, ब्राह्मण त्याच्या तोंडातून, क्षत्रिय छातीपासून, वैश्य मांड्यांपासून, आणि शूद्र पायांपासून उत्पन्न झाले. अनलाने सर्व पुण्यशील फळ-bearing वृक्षांना जन्म दिला; विनता—शुकीची नात, आणि कद्रू—सुरसाची बहीण, यांचा उल्लेख झाला. कद्रूने हजारो सर्पांना, पृथ्वीला धारण करणाऱ्या नागांना जन्म दिला; तर विनतेचे दोन पुत्र झाले—गरुड आणि अरुण. अरुणापासून मी—जटायू—जन्मलो, आणि संपाती माझा मोठा भाऊ आहे; मला श्येनीचा पुत्र मान, हे शत्रूंचा संहार करणाऱ्या. जर तुझी इच्छा असेल, तर मी तुझ्यासोबत येथे राहीन; कारण हे जंगल अत्यंत कठीण आणि राक्षसांनी व हिंस्र प्राण्यांनी भरलेले आहे. प्रिय, तू लक्ष्मणासह दूर गेला असता मी सीतेचे रक्षण करीन. रामाने जटायूचे मोठ्या सन्मानाने स्वागत केले, आनंदाने त्याला आलिंगन दिले आणि वंदन केले; कारण त्याने आपल्या वडिलांकडून जटायूशी असलेल्या मैत्रीबद्दल वारंवार ऐकले होते. मिथिलेश्वरी सीतेला त्या पराक्रमी पक्ष्याच्या स्वाधीन करून, राम लक्ष्मणासह पंचवटीकडे गेला, शत्रूंचा संहार करण्यासाठी अग्निप्रमाणे उत्सुक. आता सतरावा सर्ग ऐका. रामाने स्नान आटोपून, सीता आणि सौमित्रीसह, गोदावरीच्या तीरावरून आपल्या आश्रमात प्रवेश केला. राघव आणि लक्ष्मण मिळून आश्रमाजवळ गेले, सकाळच्या पूजा-अर्चा करून पर्णकुटीत प्रवेश केला. तेथे राम आनंदाने राहू लागला, महान ऋषींचा सन्मान मिळवित. राम सीतेसमवेत पर्णकुटीत बसला. बलवान राम, आपल्या भाऊ लक्ष्मणासह, विविध गोष्टींमध्ये रमला; त्याचे तेज चंद्राप्रमाणे झळकत होते. एके दिवशी, राम कथा ऐकत असताना, अचानक एक राक्षसी तेथे आली. ती राक्षसी शूर्पणखा नावाची होती, दशलोक रावणाची बहीण. तिने रामाकडे पाहिले—तो स्वर्गीय पुरुषासारखा दिसत होता. ती त्याच्या तेजस्वी मुखाकडे, विशाल भुजांकडे, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांकडे, गजराजासारख्या चालणीकडे आणि गुंडाळलेल्या जटांवर पाहू लागली. शूर्पणखेला रामाचे कोमल, पण बलशाली रूप दिसले; त्याच्या शरीरावर राजचिन्हे, निळ्या कमळासारखा वर्ण, आणि स्वयं कामदेवासारखे तेज होते. इंद्रासारखा भासणारा राम पाहून, ती राक्षसी, जरी कुरूप असली तरी, मोहाने भारावून गेली आणि सुंदर रामाकडे पाहू लागली; तिची कंबर रुंद, पोट मोठे. तिचे डोळे वाकडे, पण रामाचे डोळे विशाल; तिचे केस तांबडे, त्याचे सुंदर; ती कुरूप, तो आकर्षक; तिचा आवाज गोड, पण भयावह. ती वयस्कर, पण तरुणही; ती भयंकर, पण बोलण्यात कोमल; तिचा स्वभाव दुष्ट, पण राम धर्मशील; ती अप्रिय, तो प्रियदर्शी. शरीरातील वासनेने ग्रासलेली ती राक्षसी रामाशी बोलली, “तू या जटाधारी, तपस्वी वेशातील, पत्नीसमवेत, धनुष्यबाण घेऊन येथे आला आहेस...” “राक्षसांनी व्यापलेल्या या प्रदेशात तू कसा आलास? तुझे येथे येण्याचे कारण काय? सत्य सांग.” राक्षसी शूर्पणखाने असे विचारल्यावर, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या रामाने, सरळपणे सर्व काही सांगू लागला—“दशरथ नावाचा एक पराक्रमी राजा होता; मी त्याचा ज्येष्ठ पुत्र राम आहे, लोकांमध्ये प्रसिद्ध. हा माझा लहान भाऊ लक्ष्मण, माझ्यावर अत्यंत प्रेम करणारा; आणि ही माझी पत्नी, प्रसिद्ध वैदेही, म्हणजेच सीता.” “पण आता मला तुझ्याविषयी जाणून घ्यायचे आहे—तू कोण, कुणाची, कुणासाठी येथे आलीस? तू राक्षसीसारखी दिसतेस, पण तुझे रूप आकर्षक आहे.” “तू येथे का आलीस? खरे कारण सांग.” रामाची ही विचारणा ऐकून, वासनाग्रस्त राक्षसी उत्तर देऊ लागली—“राम, मी तुला सत्य सांगते: माझे नाव शूर्पणखा आहे, मी इच्छेनुसार कोणतेही रूप घेऊ शकते.” “मी या वनात एकटीच फिरते, सर्वांना भयभीत करणारी. रावण माझा भाऊ आहे—कदाचित त्याचे नाव ऐकले असेल. तो वीर, विश्रवासाचा पुत्र; कुम्भकर्ण—सदैव निद्रानिमग्न, महान बलवान; विभीषण—धार्मिक, राक्षसांप्रमाणे वागत नाही; आणि माझे भाऊ खर आणि दूषण—युद्धात प्रसिद्ध.” “हे सर्व मागे सोडून, राम, मी तुला प्रथमच पाहिले आणि तुझ्याकडे ओढली गेले. उत्तम पुरुष म्हणून तुला पती म्हणून निवडले आहे.” “माझ्यात सामर्थ्य आहे, स्वेच्छेने फिरू शकते; तूच माझा पती हो—सीतेचे तुला काय करायचे?” “ती कुरूप आणि विकृत आहे, तुझ्या योग्य नाही; मीच तुझ्यासाठी योग्य पत्नी आहे—माझ्याकडे त्या रूपात पाहा.” “ही कुरूप, दुष्ट, भयंकर आणि आत ओढलेली स्त्री—मी तिला, आणि तुझ्या भावाच्या साथीदारालाही, खाऊन टाकीन!