हे सर्वश्रेष्ठ पुरुषा, या पृथ्वीवरील विविध प्राणी कसे उत्पन्न झाले याची कथा ऐक. मृगीच्या संततींमधून सर्व हरण जन्मले; मृगमंदा पासून अस्वल, आणि सृमरा व चमरा यांच्यापासूनही विविध प्राणी उत्पन्न झाले. पुढे, भद्रमदा या मातेला इरावती नावाची कन्या झाली; तिचा पुत्र म्हणजे ऐरावत, जगाचा महान हत्ती, जगाचा अधिपती. हरि पासून वानर आणि तपस्वी वानर जन्मले, तर शार्दूली पासून शेपटी असलेले लंगूर आणि वाघ हे पुत्र झाले. मग मातंगी पासून हत्ती उत्पन्न झाले, आणि श्वेता हिने दिशांचे हत्ती जन्माला घातले, हे ककुत्स्थवंशीय रामा. यानंतर सुरभी हिने दोन कन्या जन्माला घातल्या — रोहिणी आणि गौरवशाली गंधर्वी. रोहिणीपासून गायी उत्पन्न झाल्या, गंधर्वीपासून घोडे; सुरसा हिने सर्प जन्माला घातले, आणि कद्रू हिने नाग उत्पन्न केले. मनुने महान आत्म्याच्या कश्यप पासून मानव जन्माला घातले — ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र. ब्राह्मण हे त्याच्या तोंडातून, क्षत्रिय छातीमधून, वैश्य मांड्यांमधून, आणि शूद्र पायांमधून उत्पन्न झाले, अशी परंपरा आहे. अनलाने सर्व पुण्य फळ-bearing झाडे उत्पन्न केली; विनता, शुकीची नात, आणि कद्रू, सुरसाची बहीण. कद्रूने हजार नाग जन्माला घातले, जे पृथ्वीला आधार देतात; विनता हिने दोन पुत्र जन्माला घातले — गरुड आणि अरुण. अरुणापासून मी जन्मलो, आणि संपाती माझा मोठा भाऊ आहे; मला श्येनीचा पुत्र जटायू म्हणून ओळख, हे शत्रूंचा संहार करणाऱ्या रामा. जर तू इच्छित असशील, तर मी येथे तुझा सोबती होईल; कारण हे जंगल अतिशय कठीण आहे, जिथे अनेक पशू आणि राक्षस वावरतात. प्रिय रामा, मी सीतेचे रक्षण करीन, जेव्हा तू लक्ष्मणासह दूर जाशील. राघवाने जटायूला आदरपूर्वक आलिंगन दिले, आनंदाने नमस्कार केला; कारण त्याच्या वडिलांकडून त्याने जटायूशी मैत्रीचे अनेक वेळा ऐकले होते. मिथिलाच्या राजकन्या सीतेला त्या शक्तिशाली पक्ष्याच्या संरक्षणात सोपवून, राम लक्ष्मणासह पंचवटीकडे गेला, शत्रूंचा नाश करण्यासाठी अग्नी जसा पतंगांचा संहार करतो तसा. आता, सत्रावा सर्ग ऐक. रामाने स्नान करून, सीता आणि सौमित्रीसह, गोदावरीच्या तीरावरून आपल्या आश्रमाकडे प्रस्थान केले. राघव लक्ष्मणासह त्या आश्रमाजवळ गेला, सकाळच्या विधी केले, आणि पत्राच्या झोपडीत प्रवेश केला. तो तेथे आनंदाने राहिला, महान ऋषींच्या सन्मानाने; राम सीतेसह पत्रझोपडीत बसला. बलवान राम चंद्रासारखा तेजस्वी दिसत होता; लक्ष्मणासह तो विविध गोष्टींवर संवाद साधत होता. राम कथा ऐकत असताना, अचानक एक राक्षसी तेथे आली. तिचे नाव शूर्पणखा होते, राक्षस दशग्रीवाची बहीण; ती रामाजवळ आली आणि त्याला देवासारखा तेजस्वी पाहिले. तीने रामाचा तेजस्वी चेहरा, बलवान हात, कमळासारखी दीर्घ नेत्र, हत्तीच्या चालण्या सारखा गती, आणि गोलाकार जटा पाहिल्या. तीने रामाला, सौम्य पण महान शक्तिमान, राजचिन्हांनी चिन्हांकित, निळ्या कमळासारखा काळा आणि कामदेवाप्रमाणे तेजस्वी पाहिले. इंद्रासारखा दिसणाऱ्या रामाला पाहून, ती राक्षसी, जरी कुरूप असली तरी, सुंदर रामाकडे कामभावनेने पाहू लागली; तिचा रुंद कंब आणि मोठा पोट यांचा विरोधाभास होता. ती विचित्र डोळ्यांनी रामाच्या विस्तीर्ण डोळ्यांकडे पाहत होती; तिचे केस तांबड्या रंगाचे, रामाचे केस सुंदर; ती कुरूप, राम आकर्षक; तिचा आवाज गोड, पण भयावह. ती वृद्ध असूनही तरुण वाटत होती; ती उग्र पण बोलण्यात सौम्य; तिचे आचरण दुष्ट, राम धर्मशील; ती अप्रिय, राम प्रिय. शूर्पणखा, कामभावनेने झपाटलेली, रामाला म्हणाली: "तू जटा ठेवलेला, तपस्वी वस्त्र घातलेला, पत्नीसोबत, धनुष्य आणि बाण घेऊन... तू या राक्षसांनी भरलेल्या प्रदेशात आला आहेस — हे कसे? तुझे येण्याचे कारण काय? सत्य सांग." शत्रूंचा संहार करणाऱ्या शूर्पणखाने विचारलेल्या प्रश्नांना रामाने प्रामाणिकपणे उत्तर देण्यास सुरुवात केली: "एक राजा होता, दशरथ नावाचा, ज्याचे शौर्य देवांसारखे होते; मी त्याचा मोठा पुत्र, लोकांमध्ये राम म्हणून प्रसिद्ध आहे. हा माझा लहान भाऊ लक्ष्मण, माझ्या सेवेत सदैव; आणि ही माझी पत्नी, प्रसिद्ध वैदेही, म्हणजे सीता." "पण मला तुझ्याबद्दल जाणून घ्यायचे आहे — तू कोण आहेस, कुणाची आहेस, आणि कुणासाठी आली आहेस? तू मला राक्षसी वाटतेस, पण तुझा रूप आकर्षक आहे." "तू येथे का आली आहेस — खरे कारण काय आहे? सत्य सांग." रामाचे हे शब्द ऐकून, कामभावेने व्याकुळ झालेली राक्षसी उत्तर देऊ लागली: "रामा, ऐक, मी तुला खरं सांगते: मी शूर्पणखा नावाची राक्षसी आहे, इच्छेनुसार कोणताही रूप धारण करू शकते. मी या वनात एकटीच भटकते, सर्वांना भयभीत करते. रावण माझा भाऊ आहे — कदाचित तू त्याचे ऐकले असेल. तो वीर आहे, विश्रवासाचा पुत्र — कदाचित तू त्याचे ऐकले असेल. आणि कुम्भकर्ण, सदैव गाढ झोपेत, मोठ्या शक्तिमान आहे. विभीषणही आहे, धर्मशील, राक्षसांसारखे वागत नाही; आणि माझे भाऊ खर आणि दूषण, युद्धात प्रसिद्ध आहेत. मी त्यांना मागे सोडून, रामा, तुला प्रथमच पाहिले आहे; भावनेने आकर्षित होऊन, मी तुझ्याकडे आली आहे, श्रेष्ठ पुरुषाला पती म्हणून मिळवण्यासाठी. माझ्यात शक्ती आहे, स्वतःच्या इच्छेने मुक्तपणे वावरते; तू माझा पती हो — सीतेचा काय उपयोग? ती विकृत आणि कुरूप आहे, तुझ्या योग्य नाही; मीच तुझ्यासाठी योग्य पत्नी आहे — त्या रूपात मला पाह.