भरत आणि त्याच्या सोबत असलेल्या मंडळींना वाटेवर चालताना भरतद्वाज ऋषींनी सांगितलेली जागा जवळ आली आहे, असे वाटले; कारण मंदाकिनी नदी फार दूर नाही, असे त्यांना विश्वास वाटला. वाटेवर उंच बांधलेल्या झाडाच्या सालींच्या वस्त्रांचे बंध लक्ष्मणाने रात्र-अपरात्री प्रवास करताना मार्गदर्शक म्हणून ठेवले असावेत, असे भरत म्हणाला. पर्वताच्या कडेला, भरताने वेगाने फिरणाऱ्या, मोठ्या आणि सुंदर दात असलेल्या हत्तींच्या पावलांचे ठसे पाहिले; ते एकमेकांना गर्जना करत होते. जंगलात, जिथे तपस्वी नेहमी यज्ञासाठी आहुती देतात, तिथे घन आणि काळा धूर उठताना दिसला. भरत आनंदाने म्हणाला, "इथे मी मनुष्यांमध्ये वाघासारखा, आपल्या पूर्वजांच्या विधींचे पालन करणारा, महान ऋषीसारखा राम भेटेल." थोड्याच वेळात राघव मंदाकिनी नदीकाठी चित्रकूटला पोहोचला आणि आपल्या सोबतच्या लोकांना संबोधून काही शब्द बोलला. तो वाघासारखा पुरुष पृथ्वीवर बसला, वीरांच्या आसनात आनंद घेत होता; लोकांचा अधिपती एकाकीपणात गेला होता—माझ्या जन्मावर आणि जीवनावर शोक! माझ्या कारणामुळे, जगाचा प्रभु, तेजस्वी आणि बलवान, दुर्दैवाला सामोरा गेला; सर्व इच्छा त्यागून राघव जंगलात राहतो. आज, जगाच्या निंदेमुळे, मी राम, सीता आणि लक्ष्मण यांच्या पायांवर पडून त्यांची क्षमा मागणार आहे. अशा शोकाने भरत जंगलात रडत असताना, त्याने एक सुंदर, शुभ, मोठी पर्णकुटी पाहिली. ती पर्णकुटी साला, ताड आणि अश्वकर्णाच्या पानांनी झाकलेली होती, कुशाने मऊपणे पसरलेली, यज्ञासाठी तयार केलेल्या वेदीसारखी होती. ती इंद्राच्या शस्त्रासारख्या, मजबूत आणि सुवर्णमंडित धनुर्धारांनी, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या शस्त्रांनी शोभायमान होती. कुटीत सूर्यकिरणांसारख्या तेजस्वी, भयंकर बाण, त्यांच्या चमकणाऱ्या तोंडांनी सापासारखे दिसणाऱ्या बाणांच्या भांड्यात ठेवलेले होते, त्यामुळे ती सापाच्या घरासारखी भासत होती. मोठ्या चांदीच्या वस्त्रांनी, तलवारींनी, आणि सोन्याच्या ठिपक्यांनी सजलेल्या ढालांनी ती कुटी उजळून निघाली होती. सोन्याने सजलेल्या विचित्र सरड्याच्या कातडीच्या हातमोज्यांनी, आणि शत्रूंच्या अपराजित समूहांनी वेढलेली, ती कुटी वनातील पशूंमध्ये सिंहाच्या गुहेसारखी भासत होती. भरताने रामाच्या निवासस्थानी पूर्व आणि उत्तर दिशेला असलेली विस्तीर्ण, शुभ वेदी, पवित्र अग्निसहित, पाहिली. काही वेळ नजरेने न्याहाळून भरताने आपल्या पूज्य मोठ्या भावाला, मुनिप्रमाणे जटा बांधलेल्या रामाला, कुटीत बसलेला पाहिले. राम काळ्या मृगचर्म आणि झाडाच्या सालींच्या वस्त्रात, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, चारही बाजूंनी वेढलेला, बसलेला होता. भरताने सिंहासारख्या खांद्यांचा, बलवान हातांचा, कमळासारख्या डोळ्यांचा, समुद्राने सीमित भूमीचा अधिपती, धर्मनिष्ठ राम पाहिला. राम, सीता आणि लक्ष्मणासोबत, दर्भाने पसरलेल्या भूमीवर, ब्रह्मासारखा, बलवान हातांनी बसलेला होता. हे दृश्य पाहून, भरत, दुःख आणि शोकाने भरून, धर्मनिष्ठ कैकेयीपुत्र, वेगाने पुढे धावला. भरत, वेदनांनी ग्रस्त, अश्रूंनी गळा अडलेला, शांत राहू शकत नव्हता, आणि अशा अवस्थेत बोलला—"जो पूर्वी लोकांच्या सभेत मानाने बसायचा, तो आज वनातील पशूंसोबत बसला आहे—माझा मोठा भाऊ." "ज्याचे शरीर पूर्वी हजारो किंमतीच्या वस्त्रांनी सजलेले होते, तो आज मृगचर्म घालून धर्माचा अभ्यास करतो. जो पूर्वी सुंदर फुलांच्या विविध माळा घालायचा, तो आज जटांचा भार सहन करतो—राघव हे कसे सहन करतो?" "ज्याने यज्ञाच्या विधीनुसार पुण्य मिळवले, तो आज शरीराच्या कष्टातून धर्म मिळवतो. ज्याचे शरीर पूर्वी मौल्यवान चंदनाने अनointed होते, त्या श्रेष्ठाचा शरीर आज मातीने झाकलेला आहे." "माझ्यामुळे राम, सुखास accustomed असलेला, या दुःखात आला आहे. माझ्या निर्दय जीवनावर, जगाच्या निंदेने, धिक्कार!" अशा शोकात, कमळासारख्या चेहऱ्यावर घामाने न्हालेला, भरत रडत रडत रामाच्या पायांवर पडला. दुःखाने व्याकुळ झालेला, बलवान राजपुत्र भरत, "श्रेष्ठा" असे एकदा म्हणत, शोकात काही बोलू शकला नाही. अश्रूंनी गळा अडलेला, तेजस्वी रामाला पाहून, "श्रेष्ठा" असेच पुन्हा पुन्हा म्हणत, तो काही बोलू शकला नाही. शत्रुघ्नही रडत, रामाच्या पायांवर वाकला; रामाने दोघांना आलिंगन दिले आणि त्यांचे अश्रू पुसले. सुमंत्र आणि गुहासोबत, राजपुत्र वनात एकत्र आले, जणू सूर्य आणि चंद्र शुक्र आणि गुरु ग्रहांसह आकाशात एकत्र आले आहेत. त्या राजांना, प्रभू हत्तींसारखे तेजस्वी, मोठ्या जंगलात एकत्र पाहून, सर्व वनवासी आनंद सोडून अश्रू ढाळू लागले. अशा प्रकारे, वाल्मिकीने रचलेल्या प्राचीन आणि पवित्र रामायणातील, ऐश्वर्यशाली अयोध्या कांडाचा नव्याणवावा सर्ग संपतो. रामाने भरताला पाहिले—ओळखणे कठीण, जटा आणि झाडाच्या सालींच्या वस्त्रात, हात जोडून, जमिनीवर पडलेला—जणू युगाच्या अंताचा सूर्य. काहीतरी ओळखून, रामाने आपला भाऊ भरत, ज्याचे चेहरा फिकट आणि शरीर कृश झाले होते, त्याला हाताने उचलले. रघुकुलातील रामाने भरताचा शिर smelling केला, त्याला आलिंगन दिले, मांडीवर बसवले, आणि काळजीपूर्वक विचारले—"प्रिय, तुझा वडील कुठे आहे, की तू जंगलात आला आहेस? तो जिवंत असेपर्यंत तुला इथे येणे योग्य नव्हते." "अरे, इतक्या काळानंतर मी भरताला दूरून येताना पाहतो; या जंगलात त्याचा रूप वेगळे दिसते—प्रिय, तू इथे का आला आहेस?