चित्रकूट पर्वताच्या सान्निध्यात राम, सीता आणि लक्ष्मण यांचा वनवास सुरु होता. त्या रम्य पर्वताच्या शिखरांवर शेकडो मोठमोठ्या खडकांचे सौंदर्य सर्वत्र पसरले होते; निळ्या, पिवळ्या, पांढऱ्या आणि लाल अशा असंख्य रंगांनी ते खडक उजळून निघाले होते. रात्रीच्या वेळी, त्या पर्वतावरची औषधी वनस्पती स्वतःच्या तेजाने हजारो दिव्य ज्योतीप्रमाणे चमकत, जणू काही अग्निच्या ज्वाळाच तिथे नाचत आहेत. चित्रकूट पर्वताचे काही भाग जणू सुंदर निवासस्थाने भासत, काही भाग रम्य बगिच्यांसारखे दिसत, तर काही ठिकाणी एकसंध दगडापासून घडवलेले भासू लागे. हे पर्वत जणू पृथ्वी फाडून वर आले आहे असे वाटे; त्याचे शुभ्र, तेजस्वी शिखर सर्व दिशांना दिसत होते. तिथे प्रेमी युगलांच्या शय्या कुष्ठ, पुन्नाग, अशोक आणि भुर्ज वृक्षांच्या पानांनी आच्छादलेली आणि कमळाच्या पाकळ्यांनी सुशोभित झालेली दिसत होती. कमळाच्या माळा, प्रेमीजनांनी वापरून बाजूला टाकलेल्या, आणि विविध फळे जागोजागी विखुरलेली होती. चित्रकूट पर्वत मूळ, फळे आणि पाण्याने परिपूर्ण होता; इतका की उत्तरेकडील कुरूंच्या कमळांनी भरलेल्या सरोवरांपेक्षा, देवांचे निवासस्थान असलेल्या त्या प्रदेशांपेक्षाही तो श्रेष्ठ वाटत होता. राम म्हणाले, "हे सुंदर सीते, मी हा काळ तुझ्या आणि लक्ष्मणाच्या सोबत, धर्माचा मार्ग पाळत, अत्युच्च संयमाने आणि आनंदात घालवीन." काही काळाने, कोसलाधिपती राम पर्वतावरून खाली उतरले आणि मैथिली सीतेला त्यांनी सुंदर मंदाकिनी नदी दाखवली, जिचे पाणी निर्मळ व स्वच्छ होते. कमलनयन राम, जनकनंदिनी सीतेला म्हणाले, "ही मंदाकिनी नदी पाहा; विविध वाळवंटांनी सजलेली, हंस आणि बगळ्यांनी गजबजलेली, कमळांनी अलंकृत झालेली आहे. तिच्या काठावर अनेक प्रकारची फुलांची आणि फळांची झाडे आहेत, जणू राजाधिराजाच्या कमळसरोवरासारखी ती शोभते. त्या नदीच्या तीरावर हरिणांचे कळप येऊन पाणी पितात, त्यामुळे तिथले पाणी किंचित गढूळ झाले आहे, पण ते मला फारच आनंददायक वाटते. योग्य वेळी, जटाधारी, मृगचर्मधारी, वल्कल परिधान केलेले ऋषि या मंदाकिनीमध्ये स्नान करतात. हे विशाललोचन सीते, हे महर्षी, आपल्या व्रताला दृढ राहून, हात वर करून सूर्याची उपासना करतात. वाऱ्यामुळे पर्वताचे शिखर जणू नाचत आहे, आणि आजूबाजूची झाडे फुलं व पानं नदीत टाकत आहेत. मंदाकिनी कधी दागिन्यांच्या माळेसारखी चमकते, कधी तिचे वाळवंट शोभून दिसतात, तर कधी दिव्य पुरुषांनी वेढलेली आहे. वाऱ्याने उडवलेली फुलांची राशी आणि मध्यभागी जलचरांची हालचाल पाहा. 'रथांगप्रवाचक' असे जे द्विज ऋषी आहेत, त्यांच्या मधुर स्तोत्रांनी मंदाकिनीचे काठ भक्तिरसाने भरलेले आहेत. हे सुंदर सीते, तुझ्या सोबत चित्रकूट आणि मंदाकिनीचे दर्शन मला अयोध्येपेक्षाही अधिक प्रिय वाटते. आपण या पवित्र, दिव्य पुरुषांनी शुद्ध केलेल्या मंदाकिनीच्या जलात एकत्र जाऊ या. तू, हे सीते, मैत्रिणीसारखी मंदाकिनीत प्रवेश कर; कमळे आणि निलकमळे पाण्यात बुडव. हे सुमधुर वदने, या पर्वताला अयोध्या समज आणि या नदीला सरयू समज, जसे अयोध्यावासी करतात. धर्मनिष्ठ लक्ष्मण माझ्या आज्ञेचे पालन करतो, आणि तू देखील, हे वैदेही, मला पाठिंबा देतेस; तुम्हा दोघांमुळे मला आनंद मिळतो. दिवसातून तीन वेळा स्नान, मध, मुळे आणि फळांचे सेवन—हे सर्व करताना, मला ना अयोध्येची, ना राज्याची इच्छा उरते, फक्त तुझ्या सहवासात राहण्याचीच इच्छा आहे. ही मंदाकिनी नदी, जिथे हरिणांचे कळप पाणी पितात, हत्ती, सिंह आणि माकडे देखील तिला भेट देतात, फुलांनी डवरलेल्या झाडांनी ती शोभते—अशा या रम्य नदीचे दर्शन घेवून कोण आनंदी आणि ताजेतवाने होणार नाही? अशा अनेक मधुर शब्दांत राम सीतेशी संवाद साधत, चित्रकूट पर्वतावर विहार करू लागले. नंतर, रामाने सीतेला त्या पर्वत नदीचे दर्शन घडवून, पर्वताच्या उतारावर बसले आणि सीतेला मांस देऊन तिला संतुष्ट केले. ते म्हणाले, "हे शुद्ध आहे, हे स्वादिष्ट आहे, हे अग्नीवर उत्तम प्रकारे भाजले आहे." ते तिघे तिथे बसले असता, अचानक भरताच्या सैन्याचा धूर आणि गडगडाटी आवाज आकाशाला भिडू लागला. त्या प्रचंड गोंगाटाने घाबरून, जंगलातील सर्व पशुकळप आपापल्या प्रमुखांसह घाबरून सर्व दिशांना पळू लागले. राघवाने तो आवाज ऐकला आणि सर्व पशुप्रमुखांना घाबरून पळताना पाहिले. हे दृश्य आणि तो गडद गोंगाट ऐकून, रामाने तेजस्वी लक्ष्मणाला, सुमित्रानंदनाला म्हणाले, "लक्ष्मणा, पहा, किती भीषण, गडद, गडगडाटी आवाज येतो आहे! कदाचित कुठल्यातरी राजाचा किंवा राजमंत्र्याचा शिकार चालू आहे, किंवा कदाचित एखादे रानटी पशु आहे; हे सुमित्रानंदना, तू याचा शोध घे. हा पर्वत तर पक्ष्यांनाही कठीण आहे, तरीही तू लवकर जाऊन सत्य काय आहे ते शोध." त्यानंतर लक्ष्मणाने वेगाने एक फुलांनी डवरलेले शालवृक्ष चढून, सर्व दिशांना पाहिले आणि पूर्वेकडे नजर लावली. याप्रमाणे, वाल्मीकि ऋषी रचित पवित्र रामायणाच्या अयोध्या कांडातील चौर्याण्णव आणि पंच्याण्णव सर्गांचा यथार्थ, दिव्य आणि रम्य वृत्तांत येथे संपतो.