भरत आणि त्याच्या सैन्याने रामाच्या शोधात पुढे जाण्याचा निर्धार केला होता. पण भरताने सर्वांना थांबवले आणि सांगितले, "तुम्ही सर्व येथेच थांबा; कोणीही पुढे जाऊ नये. मी एकटाच, सुमंत्र आणि पूज्य गुरुंसह पुढे जाईन." भरताच्या या आज्ञेनंतर सर्व जण त्या त्या दिशांना थांबले. भरत मात्र धुराच्या दिशेकडे एकटक पाहू लागला. सैन्य देखील त्या धुराकडे पाहत आनंदित झाले, कारण त्यांना वाटू लागले की आता त्यांचा प्रिय राम लवकरच भेटणार आहे. दरम्यान, चित्रकूट पर्वतावर राम, सीता आणि लक्ष्मण काही काळ वास्तव्य करत होते. राम आपल्या मनात वैदेहीच्या आठवणींनी आणि त्या रम्य पर्वताच्या सौंदर्याने हरखून गेले होते. रामाने सीतेला ते अद्भुत चित्रकूट पर्वत दाखवले, जणू काही इंद्राने शचीला देवांचे नगर दाखवावे तसे. तो म्हणाला, "हे प्रिय सुमुखि, राज्य गमावले किंवा मित्रांपासून दूर राहिलो, तरी या सुंदर पर्वताचे दर्शन घेतल्यावर माझ्या मनाला काहीही दुःख वाटत नाही." रामाने सीतेकडे बोट दाखवत सांगितले, "हे सौम्ये, पाहा, हा पर्वत किती सुंदर आहे! विविध पक्ष्यांनी गजबजलेला, आकाशाला भिडणाऱ्या शिखरांनी आणि रंगीबेरंगी खनिजांनी सजलेला आहे. काही शिखरे चांदीसारखी, काही ताज्या रक्तासारखी, काही पिवळी, काही तांबडी, तर काही रत्नांच्या तेजाने झगमगत आहेत. काही भाग फुलांसारखे, सूर्यप्रकाशासारखे किंवा केतकीच्या फुलांसारखे चमकत आहेत; काही भाग अग्नीच्या तेजाने उजळले आहेत." "या पर्वतात हरिण, रानडे, वाघ, अस्वल आणि निरुपद्रवी प्राणी व पक्ष्यांची गर्दी आहे. आंबा, जांभूळ, असण, लोढ्र, प्रियाळ, फणस, धवा, अंकोल, भव्यातिनिश, बेल, तिंदूळ, बांबू असे कितीतरी वृक्ष येथे आहेत. काश्मर, अरिष्ट, वरुण, मधूक, तिलक, बोर, आवळा, नीप, वेत्र, धन्वन, बीजक हे वृक्षही येथे आहेत. फुलांनी आणि फळांनी बहरलेली, गोड सावली देणारी ही पर्वतभूमी किती रमणीय आहे!" "पर्वताच्या सुंदर उतारांवर, हे सुमुखि, पाहा हे अद्भुत, आश्चर्यकारक किन्नर जोडपी एकत्र आनंद लुटतात. झाडांवर टांगलेली तलवारी आणि शोभिवंत वस्त्रे पाहा—या विद्यााधर स्त्रियांचे रमणीय क्रीडांगण आहे. येथे धबधबे, झरे आणि प्रवाह सर्वत्र वाहतात, त्यामुळे हा पर्वत जणू सुगंधी मदाने न्हालेल्या हत्तीप्रमाणे तेजस्वी दिसतो. विविध फुलांचा सुगंध घेऊन येणारा वारा मन प्रसन्न करतो—अशा वाऱ्याने कोण आनंदित होणार नाही?" "हे निखळ सुमुखि, मी आणि लक्ष्मण तुझ्यासोबत येथे कित्येक वर्षे राहिलो, तरी कोणत्याही दुःखाने माझे मन खचणार नाही. विविध फुलांनी-फळांनी, पक्ष्यांनी आणि सुंदर शिखरांनी युक्त या पर्वतावर मला खूप आनंद मिळतो. या वनवासातून मला दोन फळे मिळाली आहेत—एक म्हणजे पित्याचे ऋण फेडले आणि दुसरे म्हणजे भरताचे मन राखले." "वैदेही, तुला येथे माझ्यासोबत चित्रकूटावर आनंद मिळतो ना? विविध जीवांचे निरीक्षण करत, मन, वाणी आणि शरीर संयमित ठेवत तू आनंदी आहेस ना? प्राचीन राजर्षींनी अमरत्व यालाच म्हटले आहे—माझ्या पूर्वजांनीही मृत्यूनंतरच्या आध्यात्मिक कल्याणासाठी वनवास स्वीकारला होता." "या पर्वताच्या विस्तीर्ण शिलाखंडांवर निळे, पिवळे, पांढरे, लाल असे शेकडो रंग आहेत. रात्रीच्या वेळी येथे हजारो औषधी वनस्पती स्वतःच्या प्रकाशाने चमकतात, जणू काही यज्ञातील ज्वाळा. काही भाग घरांसारखे, काही बागांसारखे, तर काही एकसंध शिलासारखे दिसतात. जणू चित्रकूटाने पृथ्वी फोडली आहे आणि त्याचे शुभ्र शिखर सर्व दिशांना दिसत आहेत." "प्रेमी युगलांनी कुंठ, पुन्नाग, अशोक, भुर्ज यांच्या पानांनी मांडलेली शय्ये, कमळाच्या पाकळ्यांनी सजवलेली दिसतात. त्यांच्याद्वारे फेकलेली कमळमाळा आणि विविध फळे पाहा. या पर्वतावर मिळणारे कंद, फळे, आणि शुद्ध पाणी यामुळे हा पर्वत देवांच्या वासस्थानापेक्षाही श्रेष्ठ वाटतो. मी हा काळ तुझ्यासोबत, सीते, आणि लक्ष्मणासोबत उत्तम आचारसंहितेत, उच्च संयमाने, आनंदात घालवेन." एकदा राम सीतेला घेऊन पर्वतावरून खाली उतरला आणि तिला सुंदर, निर्मळ जलाने भरलेली मंदाकिनी नदी दाखवली. रामाने, कमलनयन रामाने, मृगनयनी सीतेला सांगितले, "पाहा मंदाकिनी नदी! विविध वाळूच्या बेटांनी, हंस-क्रौंचांनी, कमळांनी सजलेली आहे. सर्व बाजूंनी फुलांनी-फळांनी युक्त वृक्षांनी वेढलेली ही नदी जणू राजांच्या राजाचा कमळपुष्कर आहे." "मृगांच्या कळपामुळे गढूळ झालेले नदीचे घाट मला फार प्रिय वाटतात आणि माझ्या मनात आनंद निर्माण करतात. योग्य वेळी जटा, मृगचर्म आणि वल्कल परिधान केलेले ऋषि या मंदाकिनीमध्ये स्नान करतात. हे विशाललोचने, हे महान व्रती ऋषि हात वर करून सूर्यपूजन करतात. वाऱ्याने डोलणाऱ्या पर्वतशिखरांमुळे जणू पर्वत नाचतो आहे, आणि सभोवताली झाडांची फुले-पाने नदीत पडत आहेत." अशा प्रकारे राम, सीता आणि लक्ष्मण चित्रकूट पर्वत आणि मंदाकिनीच्या रम्य परिसरात आनंदाने, संयमाने आणि धर्मनिष्ठतेने आपला वनवासाचा काळ व्यतीत करत होते.