भरताच्या मनात खोल शोक दाटला होता. ज्याच्या संमतीने हा धर्मशील, कुलीन पुरुष (राम) वनवासाला गेला, त्याला जणू पाणी अपवित्र करण्या किंवा विष देण्याचा पाप मिळो, अशी कठोर शपथ भरत घेत होता. ज्याच्या संमतीने हा श्रेष्ठ पुरुष निघून गेला, त्याला ब्राह्मणासाठी केलेल्या पूजेला विघ्न आणण्याचे किंवा वासरासाठी ठेवलेले दूध स्वतः पिण्याचे पाप लाभो, असा भरताचा शाप होता. तसेच, पाणी असतानाही तहानलेल्या माणसाला फसविण्याचे पाप त्याला मिळो, ज्याच्या संमतीने हा धर्मात्मा गेला. इतर जण समोर प्रामाणिकपणे वाद घालत असताना आणि योग्य मार्ग शोधत असताना, त्यांच्या पापात तो सामील होवो, ज्याच्या संमतीने हा धर्मशील पुरुष निघून गेला—अशा प्रकारे भरताने कठोर शपथा घेतल्या. राजाची पत्नी, कौसल्या, पती आणि पुत्रापासून वंचित झाल्याने स्वतःला सावरायचा प्रयत्न करत होती, पण ती दु:खाने व्याकुळ होऊन कोसळली. भरत शोकाने व्याकुळ होऊन शुद्ध हरपून पडला, त्याने अशा शपथा घेतल्या तेव्हा कौसल्याने त्याला प्रेमाने सांगितले, "माझ्या मुला, या तुझ्या शपथांनी माझा दु:ख अधिक वाढतो आहे. सुदैवाने, तू आणि लक्ष्मण धर्मापासून दूर गेले नाहीत. वचनात ठाम राहिलास तर, पुत्रा, तू पुण्यवानांच्या लोकांना नक्कीच पोहोचशील." असे म्हणत तिने आपल्या प्रिय भरताला मांडीवर घेतले, त्याच्या बलवान हातांना घट्ट मिठी मारली आणि दु:खाने रडू लागली. भरत मोठ्या वेदनेत, मनात गोंधळ आणि शोक दडपून, शुद्ध हरपून जमिनीवर पडला होता. त्याला सावरले जात असताना, तो पुन्हा पुन्हा खोल श्वास घेत, जमिनीवर निपचित पडून, शोकात रात्र काढू लागला. यानंतर, वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्या कांडातील पुढील अध्याय ऐकण्यासारखा आहे. भरत शोकाने व्याकुळ झाला असताना, श्रेष्ठ वाक्य सांगणारे आणि ऋषींमध्ये अग्रगण्य असलेले वसिष्ठ यांनी त्याला सांगितले, "राजकुमार, आता पुरे दु:ख; हा योग्य काळ आहे—राजाच्या अंतिम संस्काराची तयारी कर." वसिष्ठांच्या या शब्दांनी भरताने स्वतःला सावरले आणि योग्य काय आहे हे जाणून, सर्व अंतिम संस्काराची व्यवस्था केली. राजाला तेलात ठेवले होते, तेथून काढून जमिनीवर ठेवले; त्याचा चेहरा रंगहीन झाला होता, जणू तो झोपलेला आहे असे वाटत होते. विविध रत्नांनी सुशोभित केलेल्या सुंदर पलंगावर राजा दशरथ ठेवलेला होता. भरत शोकाने व्याकुळ होऊन म्हणू लागला, "राजा, मी नसताना, तू धर्मशील राम आणि बलवान लक्ष्मण यांना वनवासाला पाठवण्याचा निर्णय कसा घेतलास? आता तू हे दु:खी लोक, पुरुषसिंह रामाविना, मागे ठेवून कुठे चाललास? आता, राजा, तू स्वर्गाला गेलास आणि राम वनात गेला, मग या नगरीचे कल्याण आणि रक्षण कोण करील? तुझ्याविना ही पृथ्वी, जणू चंद्राविना रात्र, अशी निस्तेज दिसते; नगरीही तशीच भासते." भरत असे शोक करत असताना, त्याचे मन खचलेले असताना, वसिष्ठ पुन्हा त्याला म्हणाले, "राज्याधिपतीचे जे जे अंतिम संस्कार करावयाचे आहेत, ते त्वरेने, कोणतीही कुचराई न करता कर." भरताने वसिष्ठांचे शब्द मान्य केले आणि लगेच सर्व पुरोहित, कुलगुरू आणि शिक्षकांना बोलावले. राजाच्या अग्निकुंडाबाहेर थांबलेल्या लोकांना पुरोहितांनी आणि यज्ञकर्त्यांनी विधिपूर्वक बाहेर नेले. मग, शिबिकेत ठेवून, शुद्ध हरपलेल्या राजाला, अश्रूंनी गळा दाटलेले आणि मन दु:खाने भरलेले सेवक घेऊन गेले. राजाच्या पुढे लोक जात होते, मार्गावर सोनं, सुवर्णाभूषणं आणि विविध वस्त्रं विखुरत होते. इतरांनी चंदन, अगर, लाक्षा, देवदार, कमळकाष्ठ आणि दिव्य लाकूड गोळा करून चिता तयार केली. तेथे, दुर्मिळ आणि सुगंधी द्रव्यांचा अर्पण करून, राजाला चितेच्या मध्यभागी ठेवण्यात आले, पुरोहितांनी योग्य प्रकारे त्याची व्यवस्था केली. नंतर, विधिपूर्वक हविर्दान करून, पुरोहितांनी प्रार्थना केल्या; सामवेदाचे गायक शास्त्रानुसार सामगान म्हणू लागले. राजाच्या पत्नी, वयोवृद्धांसह, पालख्या आणि रथांमध्ये बसून, आपल्या स्थानास अनुरूपपणे नगराबाहेर निघाल्या. पुरोहितांनी राजाचा चितेवर अंतिम संस्कार केला; त्या वेळी कौसल्यासह सर्व स्त्रिया शोकाने व्याकुळ झाल्या. स्त्रियांचा आक्रोश, जणू हजारो बगळ्यांचा आवाज, शोकाने भरलेला, आसमंतात घुमू लागला. मग, त्या सर्व स्त्रिया, शोकाने भरून, पुन्हा पुन्हा विलाप करत, वाहनांतून उतरून सरयूच्या काठावर गेल्या. भरत, राजाच्या पत्नी, मंत्री आणि पुरोहित यांनी एकत्र जलांजली दिली; सर्वजण अश्रुपूर्ण डोळ्यांनी नगरात परतले आणि दहा दिवस जमिनीवर राहून शोक करत राहिले. यानंतर, सत्त्याहत्तरवा अध्याय ऐकण्यासारखा आहे. दहा दिवस पूर्ण झाल्यावर, शुद्धी झाल्यावर, बाराव्या दिवशी भरताने अंतिम संस्कार केले. त्याने ब्राह्मणांना विपुल रत्न, संपत्ती, अन्न, महागडी वस्त्रे आणि विविध मौल्यवान दगड दिले. पांढऱ्या चादरी, शेकडो गायी, दासदासी, वाहने आणि भव्य घरे ब्राह्मणांना दान केली. भरताने हे सर्व दान पित्याच्या श्राद्धासाठी ब्राह्मणांना दिले आणि मग तेराव्या दिवशी सकाळी...