भरत आई कौसल्याच्या समोर आले, स्वतःही दुःखात रडत होते, आणि कौसल्या, अत्यंत दुःखी, भरताला बोलू लागली. ती म्हणाली, “भरत, तू ज्या राज्याची इच्छा केली होतीस, ते आता तुझ्या हातात आले आहे, कोणतीही अडचण न येता; कैकेयीने हे राज्य तुला मिळावे म्हणून निर्दयपणे हे कृत्य केले आहे. माझ्या मुलाला, रामाला, झाडाच्या सालाचे वस्त्र घालून, वनात राहायला पाठवले; कैकेयीला यात कोणते पुण्य दिसते, हे मला समजत नाही. लवकरच, ती मला देखील त्या सुवर्णासारख्या तेजस्वी रामाजवळ, जिथे तो राहतो, तिथे पाठवेल. किंवा मी स्वतः, सुमित्रासह, अग्नीपूजा करून, आनंदाने रामाजवळ जाईन. किंवा, जर तू इच्छित असशील, तर आजच मला त्या वनात घेऊन जा, जिथे माझा पुत्र, मनुष्यांत वाघासारखा, तप करतो आहे. हे विशाल राज्य, संपत्ती, धान्य, हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेले, कैकेयीने तुला दिले आहे. अशा अनेक कठोर शब्दांनी, निर्दोष भरताला कौसल्याने दोष दिला; भरताच्या मनाला खोल वेदना झाली, जणू जखमेवर सुई टोचली गेली. भरताचे मन अस्वस्थ झाले; तो कौसल्याच्या पायांवर पडला, अनेक प्रकारे विलाप केला, आणि शुद्धीवर आल्यावर तेथे उभा राहिला. कौसल्या दुःखाने रडत असताना, भरताने हात जोडून तिच्या समोर बोलले: “माते, तू मला, जो निर्दोष आणि अज्ञान आहे, दोष का देतेस? तू रामाबद्दल माझ्या गाढ आणि दृढ प्रेमाची चांगलीच माहिती आहे. माझे मन, शास्त्राच्या मार्गावर चालणारे, कधीही रामापासून दूर जाऊ नये; तो सत्यवचन, श्रेष्ठ आणि तुझ्या मनास मान्य आहे. ज्याने तुझ्या संमतीने असे कृत्य केले, त्याला सर्वात पापी सेवक पाठवावा, त्याने सूर्याला अपवित्र करावा, किंवा झोपलेल्या गायीला पायाने मारावे. जर मालकाने आपल्या सेवकाला मोठे कार्य करवून, त्याला निरुपयोगी बनवले, तर त्याला अधर्म लागेल—तुझ्या संमतीने कृत्य केल्यास असेच होईल. राजा, जो प्रजेला आपल्या मुलांसारखा रक्षण करतो, त्याला जर धोका दिला, तर पाप त्या व्यक्तीवर येईल. न्यायाने कर वसूल करून, प्रजेला रक्षण न करणाऱ्या राजावर, तुझ्या संमतीने कृत्य करणाऱ्यावर, पाप येईल. यज्ञात तपस्वींना दान देण्याचे वचन दिल्यावर, तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा, फसवून ते दान न देईल. रणांगणात, हत्ती, घोडे, रथ, आणि शस्त्रांनी भरलेल्या युद्धात, तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा, धर्माचा पालन करणार नाही. ज्ञानी पुरुषाने दिलेले शास्त्राचे सूक्ष्म अर्थ, तुझ्या संमतीने कृत्य करणाऱ्या दुष्टाने नष्ट केले जावेत. तुझ्या संमतीने कृत्य करणाऱ्याला, सुशोभित हातांनी, चंद्र-सूर्यासारखा तेजस्वी, राजसिंहासनावर बसलेला, कोणीही दिसू नये. तो, निर्दय, दूध-भात खाऊन, व्यर्थपणे वृद्धांचा अपमान करेल; तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा असे करेल. तो गायीला पायाने स्पर्श करेल, वृद्धांचा अपमान करेल, मित्राला धोका देईल—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. तो, दुष्ट, सार्वजनिक ठिकाणी, विश्वासाने सांगितलेली गोष्ट उघड करेल; तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. तो निष्क्रिय, कृतघ्न, आत्मत्याग करणारा, लाज न बाळगणारा, जगात सर्वांकडून द्वेषिला जाईल—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. मुलं, पत्नी, नोकरांनी वेढलेल्या घरात, तो स्वतः एकटाच उत्तम अन्न खाईल—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. त्याला योग्य पत्नी मिळणार नाही, तो संतानरहित मरेल, आणि धर्मकार्य साधणार नाही—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. त्याचे वंश नष्ट होईल, पत्नीमध्ये दुःख भोगेल, पूर्ण आयुष्य मिळणार नाही—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. राजा, स्त्री, बालक, वृद्ध, किंवा सेवकाला मारल्याचे पाप त्याला लागेल—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. तो नेहमी सेवकांना लाक, मध, मांस, लोखंड, विष देईल—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. युद्धात शत्रूला घाबरवून, पळताना तो मारला जाईल—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. तो, हातात कवटी घेऊन, फाटकी वस्त्रे घालून, वेड्याप्रमाणे भिक्षा मागत पृथ्वीवर भटकत राहील—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. तो मद्य, स्त्रिया, आणि जुगार यांना नेहमी आसक्त राहील, काम आणि क्रोधाने भरलेला—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. त्याचे मन धर्माकडे वळेल, पण तो अधर्म करेल; तो अयोग्य व्यक्तींना दान देईल—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. त्याने जमवलेली हजारो संपत्ती, चोरांनी लुटली जाईल—तुझ्या संमतीने कृत्य करणारा. प्रत्येक पाप, जो संध्याकाळ आणि पहाटे झोपणाऱ्याला लागतो, तुझ्या संमतीने राम वनात गेलेल्या व्यक्तीवर येईल. पवित्र अग्नीची उपेक्षा, गुरूच्या शय्येचे उल्लंघन, मित्राला धोका देण्याचे पाप त्याला लागेल. तो देव, पितर, आई, वडील यांची सेवा करणार नाही—तुझ्या संमतीने राम वनात गेलेल्या व्यक्तीवर. आजच तो पुण्यात्म्यांच्या लोकातून, त्यांच्या कीर्ती आणि धर्मकार्यांतून, वेगाने गळून पडेल—तुझ्या संमतीने राम वनात गेलेल्या व्यक्तीवर. आईची सेवा सोडून, व्यर्थ उभा राहील—लांब हातांचा, रुंद छातीचा, तुझ्या संमतीने राम वनात गेलेल्या व्यक्तीवर. त्याला अनेक पुत्र असले तरी, तो गरीब, ताप आणि रोगांनी त्रस्त, नेहमी दुःखात राहील—तुझ्या संमतीने राम वनात गेलेल्या व्यक्तीवर. भरताने अशा अनेक शापांनी स्वतःच्या निर्दोषत्वाचा निर्विवाद दाखला दिला, आणि कौसल्याच्या मनातील शंका दूर करण्याचा प्रयत्न केला, त्याचे रामावरचे प्रेम आणि निष्ठा स्पष्ट केली.