ही रामायणातील पंच्याहत्तरावा सर्ग आहे—कृपया ऐका. बराच वेळ झाल्यावर, भरताने शुद्धीवर येताच, त्याच्या डोळ्यांत अश्रू भरलेले होते आणि त्याने शोकाकुल असलेल्या आपल्या आईकडे पाहिले. मग, मंत्र्यांच्या उपस्थितीत, भरताने आपल्या आईला तडकाफडकी विचारले: "माझी राज्याची इच्छा नाही, मी ना मंत्र्यांशी, ना आईशी याबद्दल सल्ला घेणार नाही." तो म्हणाला, "राजाने जे राज्याभिषेकाचे नियोजन केले होते, त्याबद्दल मला काहीच माहिती नाही; मी शत्रुघ्नासोबत दूर राहिलो होतो." "रामाचा वनवास, सौमित्राचा आणि सीतेचा वनवास, हे कसे घडले, याची मला काहीच कल्पना नाही." भरत अशा प्रकारे हळहळत बोलत असताना, कौसल्याने त्याचा आवाज ऐकून सुमित्रेला म्हणाली, "कैकयीचा पुत्र भरत, ज्याने हे क्रूर कृत्य केले आहे, तो आला आहे; मी त्या दूरदृष्टी भरताला पाहू इच्छिते." असे सुमित्रेला सांगून, ती फिक्कट रंगाची, मळलेल्या वस्त्रात, थरथरत आणि शुद्ध हरवलेली, भरत जिथे होता तिथे गेली. नंतर, भरत, शत्रुघ्न आणि रामाचा धाकटा भाऊ, कौसल्याच्या निवासस्थानाकडे गेले. तिथे, कौसल्या शोकाकुल अवस्थेत दिसली; शत्रुघ्न आणि भरत, दोघेही दुःखाने भरलेले, तिच्या जवळ गेले आणि शोकाने बेशुद्ध झालेल्या कौसल्याला घट्ट मिठी मारली. ते स्वतःही रडत होते; त्यांनी त्या सन्माननीय आणि बुद्धिमान स्त्रीकडे, जी दुःखाने रडत होती, जाऊन तिच्याशी संवाद साधला. मग कौसल्या, अत्यंत व्यथित, भरताला म्हणाली: "तुला हवे असलेले राज्य आता तुझ्या हातात आले आहे, कोणतीही अडथळा न राहता; कैकयीने हे क्रूर कृत्य करून ते तुला मिळवून दिले आहे." "माझ्या पुत्राला, काष्ठवस्त्र परिधान करून, वनात राहायला पाठवून, कैकयीला यात कोणते पुण्य दिसते आहे?" "लवकरच, कैकयी मला देखील त्या सुवर्णासारखा तेजस्वी माझ्या पुत्राजवळ पाठवेल." "किंवा, मी स्वतः सुमित्रासह, अगोदर यज्ञ करून, आनंदाने राघवाजवळ जाईन." "किंवा, तुझी इच्छा असेल तर, तूच मला आज त्या पुरुषसिंहाजवळ घेऊन जा, जो तपश्चर्या करतो आहे." "हे विशाल राज्य, संपत्ती, धान्य, हत्ती, घोडे, आणि रथांनी परिपूर्ण, कैकयीने तुला दिले आहे." अशा अनेक कठोर शब्दांनी, निर्दोष भरताला कौसल्याने दोष दिला आणि भरताला खोल दुःख झाले—जणू जखमेत सुई टोचली आहे. मग, त्याचे मन अस्वस्थ झाले; तो तिच्या पायांवर पडला, अनेक प्रकारे विलाप केला, आणि शुद्धीवर आल्यावर तिथे उभा राहिला. कौसल्या शोक करत असताना, भरताने हात जोडून तिच्या समोर, दुःखात वेढलेल्या कौसल्याला म्हणाला: "माते, तू मला दोष का देतेस? मी निर्दोष आहे आणि काहीच माहिती नाही; तुझ्या पुत्र राघवाविषयी माझा प्रेम आणि निष्ठा तुला चांगलीच माहिती आहे." "माझे मन, जे शास्त्राच्या मार्गाचे अनुसरण करते, त्याने कधीही त्याच्यापासून दूर जाऊ नये; तो सत्यवादी, उत्तम, आणि तुझे अनुमोदन मिळवलेला आहे." "ज्याने तुझे अनुमोदन मिळवून हे कृत्य केले, त्याला दुष्ट सेवक पाठवावा, सूर्याला कलंक लावावा, किंवा झोपलेल्या गायीला पायाने मारावे—त्याला अशा कर्माचे फळ मिळावे." "जर मालकाने सेवकाकडून मोठे कार्य करून घेतले आणि त्याला निरुपयोगी केला, तर ते अधर्म आहे—त्याला तुझे अनुमोदन मिळवून असे फळ मिळावे." "राजा, आपल्या प्रजेला मुलांसारखे रक्षण करत असताना, जर त्याला धोका दिला, तर पाप त्याला मिळावे—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "राजा, योग्य कर वसूल करून प्रजेला रक्षण न करता, त्याला पाप मिळावे—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "यज्ञात साधूंना दानाचे वचन देऊन, त्याने फसवणूक केली, तर त्याला पाप मिळावे—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "हत्ती, घोडे, रथांनी भरलेल्या युद्धात, शस्त्रांनी भरलेल्या रणांगणात, जो धर्माचा पालन करत नाही, त्याला पाप मिळावे—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "शास्त्राचा सूक्ष्म अर्थ, ज्ञानी व्यक्तीने शिकवलेला, तो दुष्ट मनुष्य नष्ट करतो—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "शस्त्रधारी, चंद्र आणि सूर्यासारखा तेजस्वी, राजसिंहासनावर बसलेला, त्याला पाहण्याचा योग त्याला मिळू नये—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "तो, निर्दय, दूध-भात खाऊन, वडिलधाऱ्यांचा अपमान करतो—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "तो गायीला पायाने स्पर्श करतो, वडिलधाऱ्यांची निंदा करतो, मित्राला धोका देतो—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "तो, दुष्ट मनाचा, गुप्त दोष सार्वजनिकपणे उघड करतो—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "तो, निष्क्रिय, कृतघ्न, स्वतःला सोडून, लाज नसलेला, सर्व जगात द्वेषयुक्त—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "तो, घरात मुलं, पत्नी, सेवकांनी वेढलेला, उत्तम अन्न एकटा खातो—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "तो, योग्य पत्नी न मिळवता, मुलरहित मरतो आणि धर्मकार्य साध्य करत नाही—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "तो, स्वतःचा वंश नष्ट होतो, पत्नीमध्ये दुःख भोगतो, पूर्ण आयुष्य मिळत नाही—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "तो, राजा, स्त्री, बालक, वृद्ध यांना मारण्याचे किंवा सेवकाला सोडण्याचे पाप भोगतो—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "तो, नेहमी सेवकांना लाकूड, मध, मांस, लोखंड, विषाने पोसतो—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." "युद्धात, शत्रूच्या सैन्यात भय निर्माण करतो, आणि पळून जाताना मारला जातो—जो तुझे अनुमोदन मिळवून कृत्य करतो." अशा प्रकारे भरताने कौसल्यासमोर आपल्या निर्दोषत्वाची शपथ घेतली, आणि तिच्या अनुमोदनाने कृत्य करणाऱ्याला कोणत्याही प्रकारचे पाप लागावे, असे अनेक शाप दिले. त्याचे मन दुःखाने भरले होते, पण त्याने आपली निष्ठा आणि प्रेम स्पष्ट केले.