भरताच्या मनात आई कैकेयीने केलेल्या पापाचा विचार सहन होत नव्हता. नगरातील लोक अश्रूंनी गळा भरून पाहत असताना, भरत तिला म्हणाला, "माझ्या मनातल्या या वाईट संकल्पाला मी सहन करू शकत नाही. तू केलेला पाप मी सहन करू शकत नाही." मग त्याने कठोर शब्दांत सांगितले, "तू अग्नीमध्ये प्रवेश कर, किंवा स्वतः दंडकारण्यात जा, किंवा गळ्यात दोर बांध—कारण तुला दुसरा आश्रय नाही." भरत म्हणाला, "जेव्हा राम, सत्य आणि शौर्याने दृढ, पुन्हा पृथ्वीवर येईल, तेव्हा माझं कर्तव्य पूर्ण होईल, आणि मी या वनवासाच्या कलंकातून मुक्त होईल." या वेळी, जणू जंगलातील हत्तीला भाले आणि अंकुशाने टोचले गेल्याप्रमाणे, भरत क्रोधाने जमिनीवर कोसळला, फुत्कारणाऱ्या नागासारखा. त्याच्या डोळ्यात रक्त उतरले, वस्त्रे सैल झाली, दागिने दूर फेकले, आणि शत्रूंचा त्रासदायक भरत, इंद्राच्या ध्वजासारखा उत्सव संपल्यावर भूमीवर पडला. ही पंच्याहत्तरावी सर्ग आहे—ऐका. काही वेळाने, भरताला शुद्धी आली; त्याच्या डोळ्यात अश्रू होते, आणि त्याने दुःखाने भरलेल्या आईकडे पाहिले. मग, मंत्र्यांच्या उपस्थितीत, भरताने आईला धिक्कारले, "मला राज्याची इच्छा नाही, मी मंत्र्यांशी किंवा आईशी सल्ला घेणार नाही." तो पुढे म्हणाला, "राजाने जे अभिषेक ठरवला होता, त्याची मला काही माहिती नाही; मी शत्रुघ्नासह दूर होतो." "रामाच्या वनवासाची, सौमित्राच्या आणि सीतेच्या निर्वासनाची, त्याच्या कशामुळे घडली, त्याची मला काही माहिती नाही." भरताचा हा आक्रोश ऐकून, कौसल्याने सुमित्राला म्हणाली, "कैकेयीच्या पुत्राने हे क्रूर कृत्य केले आहे, तो आला आहे; मी दूरदृष्टी असलेल्या भरताला भेटायची इच्छा आहे." असे म्हणत, सुमित्रा फिकट, मळलेल्या वस्त्रात, थरथरत, शुद्ध हरपून, भरताच्या दिशेने निघाली. मग भरत, शत्रुघ्न आणि रामाचा धाकटा भाऊ, कौसल्याच्या निवासाकडे गेले. तिथे, कौसल्या दुःखाने व्याकुळ झालेली पाहून, शत्रुघ्न आणि भरत, दुःखाने भरलेले, तिला आलिंगन दिले; ती शोकाने बेशुद्ध होती. ते स्वतःही रडत होते आणि शहाणी, श्रेष्ठ कौसल्याकडे गेले; मग कौसल्या, दुःखाने व्याकुळ, भरताशी बोलली. ती म्हणाली, "तुला हवे असलेले राज्य आता तुझ्या हातात आले आहे, अडथळ्याशिवाय; कैकेयीने ते तुला क्रूर कृत्याने मिळवून दिले आहे." "माझ्या पुत्राला, झाडाच्या सालाचे वस्त्र घालून, वनात पाठविले आहे—या क्रूर दृष्टीने कैकेयीला कोणते पुण्य दिसते?" "लवकरच, कैकेयी मला देखील, माझ्या तेजस्वी पुत्राजवळ, जो सोन्यासारखा चमकत आहे, तिथे पाठवेल." "किंवा मी स्वतः, सुमित्रासह, आनंदाने, अग्निहोत्र करून, राघवाजवळ जाईन." "किंवा, तुझी इच्छा असेल, तर तू आजच मला त्या मनुष्यातील वाघाजवळ ने, जो तप करतो आहे." "खरंच, हे विशाल राज्य, धनधान्याने, हत्ती, घोडे, रथांनी परिपूर्ण, तिने तुला दिले आहे." कौसल्या अशा कठोर शब्दांनी भरताला दोष देत होती; निर्दोष भरताला ती टोचली, जणू जखमेवर सुई टोचली. भरताचे मन खूप अस्वस्थ झाले, तो तिच्या पायांवर कोसळला, अनेक प्रकारे विलाप केला, शुद्ध हरपून पडला, आणि शुद्धी आल्यावर उभा राहिला. कौसल्या शोक करत असताना, भरताने हात जोडून तिला म्हणाले, "माते, तू मला, निरपराध, अज्ञात असलेल्या मला, का दोष देतेस? तू माझ्या राघवाबद्दलच्या गाढ, दृढ प्रेमाची जाण आहेस." "माझं मन, जे शास्त्राच्या मार्गावर आहे, त्याने कधीही त्याच्यापासून दूर जाऊ नये; तो सत्यवादी, श्रेष्ठ, तुझ्या अनुमतीने." "सर्वात पापी सेवक पाठवला जावा, तो सूर्याला अपवित्र करावा, किंवा झोपलेल्या गायीला पायाने मारावा—तुझ्या अनुमतीने केलेल्याला असं फळ मिळो." "मालकाने मोठी कामे करून घेतल्यावर, सेवकाला निरुपयोगी केला, तर ते अधर्म; तुझ्या अनुमतीने केलेल्याला असं फळ मिळो." "राजा प्रजेला मुलांसारखे जपताना, त्याला फसवले, तर पाप तुझ्या अनुमतीने केलेल्याला मिळो." "राजा कर योग्यरित्या गोळा करून, प्रजेला संरक्षण न दिल्यास, पाप तुझ्या अनुमतीने केलेल्याला मिळो." "यज्ञात ऋषींना दानाचे वचन दिल्यावर, तुझ्या अनुमतीने मिळवलेल्या व्यक्तीने ते फसवून दिले नाही, तर पाप मिळो." "हत्ती, घोडे, रथांनी भरलेल्या युद्धात, शस्त्रांची गर्दी असताना, तुझ्या अनुमतीने मिळवलेल्या व्यक्तीने धर्माचरण न केल्यास, पाप मिळो." "ज्ञानी पुरुषाने शास्त्राचा सूक्ष्म अर्थ शिकवला, तो दुष्ट मनाने नष्ट केला, तुझ्या अनुमतीने मिळवलेल्या व्यक्तीने पाप मिळो." "शस्त्रधारी, चंद्र-सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, राजसिंहासनावर बसलेला, तुझ्या अनुमतीने मिळवलेल्या व्यक्तीने त्याला पाहू नये." "निर्दय, तांदूळ-दूध-गोड पदार्थ खाऊन, वयस्करांची उपेक्षा करणारा, तुझ्या अनुमतीने मिळवलेल्या व्यक्तीने पाप मिळो." "गायीला पायाने स्पर्श करणारा, वृद्धांची निंदा करणारा, मित्राला पूर्णपणे फसवणारा, तुझ्या अनुमतीने मिळवलेल्या व्यक्तीने पाप मिळो." "गुप्त दोष सार्वजनिकपणे उघड करणारा, तुझ्या अनुमतीने मिळवलेल्या व्यक्तीने पाप मिळो." "आळशी, कृतघ्न, आत्मत्यागी, निर्लज्ज, जगात सर्वांद्वारे तिरस्कृत, तुझ्या अनुमतीने मिळवलेल्या व्यक्तीने पाप मिळो." "संपूर्ण घरात पत्नी, पुत्र, सेवकांनी वेढलेला, उत्तम अन्न एकट्याने खाणारा, तुझ्या अनुमतीने मिळवलेल्या व्यक्तीने पाप मिळो." अशा प्रकारे भरताने कौसल्याला आपल्या निरपराधत्वाची, रामाबद्दलच्या निष्ठेची आणि कैकेयीच्या कृत्याचा निषेध व्यक्त केला.