भरताला जेव्हा आपल्या वडिलांच्या मृत्यूची आणि आपल्या भावांच्या वनवासाची बातमी कळली, तेव्हा दुःखाने व्याकुळ होऊन तो बोलू लागला. "आता मला या राज्याचा काय उपयोग? मी येथे शोकात बुडालोय—माझे वडील नाहीत आणि माझा भाऊ, जो माझ्यासाठी वडिलांसारखा होता, तोही नाही. या दु:खावर अजून दु:खाची भर तुम्ही घातलीत—राजाला मृत्यूच्या दारी नेले आणि रामाला तपस्वी बनवले. तुम्ही आमच्या कुळाचा विनाश करायला आलेल्या संहाररात्रीसारख्या आहात; माझ्या वडिलांनी, जणू जळत्या अंगाराला मिठी मारली आणि समजलेच नाही की ती तुम्ही आहात. तुमच्यामुळे, हे दुष्ट स्त्री, माझ्या वडिलांचा मृत्यू झाला; तुमच्या मोहाने या घरातील सुख हरपले, आणि तुम्ही आमच्या वंशाला कलंक लावला. माझे वडील, सत्यनिष्ठ आणि कीर्तीमान राजा दशरथ, तुमच्या भेटीने तीव्र शोकाने झिजले आणि नष्ट झाले. धर्मनिष्ठ, महान राजा माझे वडील उद्ध्वस्त झाले; मग रामाचा वनवास का? आणि कोणत्या कारणासाठी तो गेला? कौसल्या आणि सुमित्रा—ज्यांना आपल्या मुलांचा शोक आहे—त्या तुमच्यासारख्या आईला भेटून कशा जिवंत राहू शकतात? राम, जो नेहमीच तुम्हाला मातेसारखा मानतो, तो किती सद्गुणी आहे! आणि माझी मोठी आई कौसल्या, दूरदृष्टी असलेली, तीही नेहमीच तुम्हाशी धर्मानुसार वागते, जणू बहिणीसारखे. तुम्ही स्वतःच्या मुलाला, जो संयमी, वल्कल आणि मृगचर्म धारण करून वनात राहतो, पाठवले—तरीही, हे पापिनी, तुम्हाला शोक का होत नाही? जो निष्पाप, शूर, संयमी आणि प्रसिद्ध आहे, त्याला वनवास दिल्यावर, त्याच्या बदल्यात कोणता लाभ तुम्हाला दिसतो? माझ्या मते, राघवाबद्दलचा तुमचा लोभ मला माहीत नव्हता असं नाही; राज्यासाठीच तुम्ही हे भीषण संकट ओढवलं. राम आणि लक्ष्मण—हे नरसिंह—नसताना, मी कोणत्या सामर्थ्याने हे राज्य सांभाळू? माझ्या वडिलांनी नेहमीच रामावर, त्या बलवान धर्मनिष्ठावर, विश्वास ठेवला, जसं मेरु पर्वत आपल्या वनावर ठेवतो. मी हा मोठा भार कसा पेलू? जणू एखाद्या दुबळ्या जनावराला मोठं ओझं लावलंय, तसं झालंय. जरी तपश्चर्येने किंवा बुद्धीने मला सामर्थ्य मिळाले, तरीही मी कधीच तुमच्या इच्छेला मान देणार नाही, हे पुत्रलोभी. रामा नेहमीच तुम्हाला आई मानावा, एवढंच मला हवं आहे; म्हणून मी तुम्हाला सोडणार नाही, जरी तुम्ही दुष्ट असलात तरी. पण हे दुष्ट विचार तुमच्या मनात कसे आले? पूर्वजांनी निंदिलेल्या, सदाचारापासून दूर गेलेल्या तुम्ही! आपल्या कुळात नेहमीच ज्येष्ठाला राज्याभिषेक केला जातो; इतर भावंडं त्याच्या आज्ञेने वागतात. मला वाटत नाही की तुम्ही न्यायशील आहात, ना राजधर्म पाळता; राजकुळाचा शाश्वत मार्गही तुम्हाला माहीत नाही. राजवंशात, विशेषतः इक्ष्वाकूंमध्ये, ज्येष्ठालाच राज्याभिषेक करतात, ही परंपरा आहे. धर्मनिष्ठ आणि परंपरा पाळणाऱ्यांच्या वर्तनातील अभिमान तुमच्यामुळे नाहीसा झाला. इतक्या थोर राजांच्या वंशात जन्मूनही, तुमच्यात ही दोषपूर्ण भ्रम कशी आली? मी तुमच्या दुष्ट इच्छेची पूर्तता करणार नाही; तुम्ही मृत्यूला आमंत्रण दिलंय. पण आता, तुमच्यासाठी मी हे अप्रिय कार्य करणार—वनातून माझ्या प्रिय भावाला परत आणणार. रामाला परत आणून, मी दृढ मनाने त्याचा सेवक होईन, आणि त्याच्या छायेत तेजाने उजळून निघेन. अशा प्रकारे, महान आत्मा भरताने, दुःखाने भरलेल्या, पण कठोर शब्दांनी आईला जणू जखम दिली, आणि पुन्हा पर्वताच्या गुहेतील सिंहासारखा गर्जला. यानंतर, भरताने आपल्या आईला फटकारून, प्रचंड संतापाने पुन्हा बोलायला सुरुवात केली—"कैकेयी, राज्यापासून वंचित राहा, क्रूर आणि पापकर्मी स्त्री; धर्माने सोडलेली, रडत रडत मरण पावू नकोस. राजा किंवा खऱ्या अर्थाने धर्मनिष्ठ रामाने तुला काय अपराध केला, की तुझ्या कृतीमुळे त्यांच्यावर मृत्यू आणि वनवास दोन्ही आले? कुटुंबाचा नाश करून, तू जणू गर्भातील शिशूचा वध केलास; कैकेयी, नरकात जा आणि पतीच्या लोकात स्थान मिळवू नकोस. तू केलेल्या या भयंकर कृत्यामुळे, सर्व लोकांना प्रिय असणाऱ्याला तू दूर केलंस आणि मलाही भीती दिलीस. तुझ्यामुळे माझ्या वडिलांचा मृत्यू झाला, राम वनात गेला; आणि मला या जगात कलंक दिलास. तू आईच्या रूपात असलीस तरी, प्रत्यक्षात माझी शत्रू आहेस—क्रूर, राज्यलोभी, पापिनी, पतीचा नाश करणारी—मी तुझ्याशी बोलणार नाही. कौसल्या, सुमित्रा आणि माझ्या इतर मातांना, तुझ्यामुळे मोठ्या दुःखाचा सामना करावा लागला; तू आमच्या वंशाला कलंक लावणारी आहेस. तू ज्ञानी, धर्मनिष्ठ अश्वमेधयज्ञ करणाऱ्या राजाची कन्या नाहीस; तू राक्षसी आहेस, आपल्या पित्याच्या वंशाचा नाश करण्यासाठी जन्मलेली. तुझ्यामुळे, सत्यनिष्ठ आणि धर्मनिष्ठ रामाला दुःखाने वनात पाठवले गेले, आणि आपले वडील स्वर्गवासी झाले. या पापामुळेच, आता तू प्रमुख असलीस तरी, माझ्याकडून, पित्याकडून आणि भावांकडून टाकली गेलीस, आणि संपूर्ण जगात तुज्या तिरस्कार केला जातो." अशा प्रकारे भरताने आपल्या आईवर संताप आणि शोकाने भरलेली कठोर वाणी केली, आणि आपल्या भावाच्या परतीसाठी निर्धार केला.